İʻrâb çeşitliliğinin mânaya etkisi: Tâhâ Sûresi örneği
The effect of iʻrāb diversity on meaning: The case of Sûrat Tâhâ
- Tez No: 972683
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET NEZİR ESİN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gaziantep İslam Bilim ve Teknoloji Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, insanı yaratan ve ona ilmi öğreten Yüce Allah'ın, vahiy aracılığıyla kendisini ve emirlerini bildirdiği son ilahi metin olan Kur'ân-ı Kerîm'in doğru anlaşılmasında i'râb ilminin merkezi rolünü incelemektedir. Bizzat Allah tarafından tüm insanlığa bir hidâyet rehberi olarak gönderildiği beyan edilen Kur'ân'ın evrensel mesajının doğru kavranabilmesi, nüzul dili olan Arapça'nın yapısal özelliklerine hâkimiyeti gerektirmektedir. Bu nedenle bazı İslam âlimleri, Arapça öğrenimini Müslümanlar için bir“farz-ı kifâye”olarak değerlendirmiştir. Nitekim Arap dili, kelimelerin sonlarındaki harekelerin değişimiyle mananın farklılaşmasına imkân tanıyan i'râb sistemine dayalıdır. Bu durum, doğru anlamın tespiti için titiz bir dilsel analizi zorunlu kılmaktadır. Bu tez, i'râb ilminin bu merkezi işlevini ve meal faaliyetlerine etkisini Tâhâ Sûresi özelinde analiz etmektedir. Tez, teorik ve pratik olmak üzere iki ana bölüm üzerine kurulmuştur. Birinci bölümde i'râb kavramı, teorik zeminde incelenmiş; lafzî, takdîrî ve mahallî türleri tanımlanmış ve i'râb farklılıklarına yol açan dilsel etkenler, i'râb ilminin önemi ve farklılığına sebep olan durumlar incelenmiştir. Bu bölümde, i'râbın sadece bir gramer kuralı değil, aynı zamanda tefsir metodolojisinin ayrılmaz bir parçası olduğu vurgulanmıştır. Çalışmanın uygulama kısmını oluşturan ikinci bölümde ise nahvî farklılık ve iʻrâb çeşitliliği açısından Tâhâ Sûresi'nde bulunan, birden fazla yoruma açık olan âyetler seçilmiştir. Bu âyetlerdeki i'râb çeşitliliğinin ortaya çıkardığı potansiyel anlamlar tespit edilmiş, ardından bu anlam varyasyonlarının incelenen dört farklı Kur'ân meâline ne ölçüde yansıdığı mukayeseli bir metotla gösterilmiştir. Sonuç olarak, bu tezde i'râb tercihlerinin yalnızca nazari bir dilbilgisi meselesi olmanın ötesinde, Kur'ân metninin tercümesine doğrudan etki eden ve anlamı şekillendiren hayati bir unsur olduğunu somut bulgularla ortaya konmak istenmiştir. Bu tez, i'râb ilminin, Kur'ân'ın lafzî yapısındaki derinliği kavramadaki ve meal çalışmalarındaki belirleyici rolünü vurgulaması bakımından önem arz etmektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the central role of the science of i'rāb (Arabic grammatical case system) in the correct understanding of the Holy Qur'an, the final divine text through which Allah the Almighty—the Creator of humanity and the Teacher of knowledge—has revealed Himself and His commandments via revelation. A proper comprehension of the universal message of the Qur'an, which is declared by Allah Himself to be a guide for all humanity, necessitates a mastery of the structural features of Arabic, its language of revelation. For this reason, some Islamic scholars have regarded the learning of Arabic as a farḍ kifāyah (a communal obligation) for Muslims. Indeed, the Arabic language is based on the system of i'rāb, which allows for variations in meaning through the alteration of case endings of words. This characteristic necessitates a meticulous linguistic analysis to determine the correct meaning. This thesis analyzes this central function of the science of i'rāb and its impact on the practice of Qur'anic translation (meal), with a specific focus on Surah Taha. The thesis is structured in two main parts: theoretical and practical. The first part provides a theoretical examination of the concept of i'rāb, defining its explicit (lafzī), implicit/estimated (taqdīrī), and positional (mahallī) types. It further investigates the linguistic factors that give rise to variations in i'rāb, the significance of this science, and the circumstances that cause these differences. This section emphasizes that i'rāb is not merely a grammatical rule but an integral component of the methodology of Qur'anic exegesis (tafsīr). The second part, which constitutes the practical application of the study, selects specific verses from Surah Taha that are amenable to multiple interpretations due to syntactic diversity and varied i'rāb possibilities. This section identifies the potential meanings that arise from the diversity of i'rāb in these verses. Subsequently, it demonstrates, through a comparative method, the extent to which these semantic variations are reflected in four different translations of the Qur'an. In conclusion, this thesis aims to demonstrate with concrete findings that choices in i'rāb are not merely a theoretical grammatical matter but a vital element that directly impacts the translation of the Qur'anic text and fundamentally shapes its meaning. This study is significant for its emphasis on the decisive role of the science of i'rāb in apprehending the depth of the Qur'an's textual structure and its determinative influence on translation efforts.
Benzer Tezler
- El-bakara sûresi'nde i'râbın çeşitliliği ve anlama yansıması
Variety of i'rab and meaning reflection in Al-baqara sura
ABDULKADİR YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinSivas Cumhuriyet ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ALİ ŞİMŞEK
- Kur'ân'daki on kıraat farklılığının âyetlerin anlamlarına etkisi Bakara sûresi örneği
The influence of the ten Quran readings variety on the meaning of verses( Al-Baqarah surah as a sample)
ANEES ABDULLAH MAHMOOD
Yüksek Lisans
Arapça
2017
DinSüleyman Demirel ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSHAK ÖZGEL
- إعراب نجم الدين بن حيِت الفرضي على اآلجرومية دراسة وتحقيق
Necmeddin Yaliya el-Ferza'nin Acrümiye üzerine Irab isimli el yazmasının tahkiki
YAHYA ALI MERIE ALMARIE
Yüksek Lisans
Arapça
2023
DinÇankırı Karatekin ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULSALAM YOUSUF ESSA AL-YACOUB
- Kıraatin farklılıklarının iraba etkisi (Medâriku't-tenzîl ve Hakâiku't-te'vîl tefsiri örneğinde)
The effect of the differences of recitation on iraba (In the example of Madâriku't-tenzîl and Hakâiku't-ta'wîl's book)
BAYAN ABDULLAH
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DilbilimMardin Artuklu ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİL AKÇAY
- Arap dilinde iʻrâb-anlam ilişkisi
The relationships between iʻrab and meaning in Arabic language
TAHSİN YURTTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Doğu Dilleri ve EdebiyatıYıldırım Beyazıt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MUHAMMET MÜCAHİT ASUTAY