Bergsoncu zaman anlayışının Bertrand Russell'ın ana kavramları ve zihin felsefesi fenomenleri ile değerlendirilmesi
An evalution of Bergsonian conception of time in relation to Bertrand Russel's key concepts and phenomena in the philosophy of mind
- Tez No: 973416
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ÇETİN TÜRKYILMAZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmadaki hedef Henri Bergson'un zaman felsefesindeki kurucu kavramları incelemek ve onun zamana yönelik tanımlarını Bertrand Russell'ın zihin felsefesinde öne çıkan kavramlardan hareketle oluşan zaman anlayışı ile karşılaştırmaktır. Varılmak istenen nihai nokta bu iki düşünürün zaman kavramı etrafındaki ortaklıklarını ve ayrılıklarını analiz etmektir. Birinci bölümde Bergson'un zaman anlayışı incelenmiştir. Bergson, zamanı kesintisiz bir akış olarak tanımladığı süre (durée) kavramı üzerinden temellendirir. Bu temellendirmede bilincin ve belleğin varlığı geçmişin şimdiye taşınmasında ve geleceğe yönlendirilmesinde önemli bir konuma sahiptir. Bilincin kabuk ve iç olarak adlandırılan iki katmanı sırasıyla bireyin toplumsal belirlenimini ve bireysel özgürlük alanlarını ayırt etmekte görev alırken, bilincin iç katmanından beslenen ve mutlak bilginin koşulu olan sezgi kavramı gerçek zaman olarak tanımlanan sürenin kavranabilmesi açısından en kilit kavram olma görevini üstlenir. Önemli bir diğer kavram olan sempati ise yaşamın kendisiyle ve fiziksel dünyaya tabi nesnelerle içkin bağlantı kurup onlara nüfuz edebilmek için en gerekli unsurlardan biri olarak belirlenir. Yaratıcı evrim ve élan vital kavramları ise yaşamın özsel niteliklerini açıklayan güçler olarak ele alırnır. İkinci bölümde Bertrand Russell'ın zihne ve zamana dair analizlerine yer verilmiştir. Zamanın matematiksel olarak ölçümlenebileceğini ve onun nesnel bir gerçeklik olarak kavranabileceğini iddia eden Russell, olaylar kuramı üzerinden evrenin dinamiğini fiziksel ve zihinsel olayların birlik içerisinde yarattığını savunur. Meydana gelen her olayın uzay-zaman dahilinde gerçekleşmesinden hareketle zamanın nicel boyutu hakkında tanımlar geliştirir. Bilincin duyu verileri ile örülen bir mekanizma olduğunu ileri süren Russell, tüm bu olguları aşamalı olarak ele alarak göreceli bir zaman olgusunun kendi felsefesindeki özgün boyutunu yaratır. Üçüncü bölümde iki filozofun zamana yönelik yaklaşımları karşılaştırılmıştır. Bergson'un sezgi temelli, sübjektif süre anlayışı ile Russell'ın ardışıklık ve duyu verilerine daynan ölçülebilir ve nesnel zaman görüşü karşılıklı ele alınarak düşünürlerin ortaklaştığı ve ayrıştığı noktalar betimlenmiştir.
Özet (Çeviri)
This thesis seeks to elucidate the foundational categories of Henri Bergson's philosophy of time and, through a comparative engagement with Bertrand Russell's temporality as shaped by the principal tenets of his philosophy of mind, to delineate both the intersections and the divergences in their respective treatments of the concept of time. The first chapter analyzes Bergson's conception of time, articulated through the central notion of durée, conceived as an indivisible and continuous flux. In this framework, consciousness and memory perform a constitutive role by preserving the past within the present and orienting it toward the future. Bergson distinguishes two layers of consciousness—the outer shell, which reflects socially conditioned dimensions of subjectivity, and the inner core, which signifies the sphere of authentic individual freedom. From this inner core arises intuition, regarded as the essential faculty for apprehending durée as real time and as the precondition of absolute knowledge. Closely tied to intuition, sympathy is posited as the capacity to establish an immanent relation with life and with objects in the physical world. Complementing these notions, the concepts of creative evolution and élan vital function as explanatory principles that account for the dynamic and generative essence of life. The second chapter is devoted to Russell's analysis of mind and time. Russell argues that time is mathematically measurable and objectively real. Through his event theory, he maintains that the universe is constituted by the interplay of physical and mental events, all unfolding within the framework of space-time. By conceiving consciousness as a mechanism woven from sense-data, he formulates a distinctive account of relative time. The third chapter presents a comparative analysis, contrasting Bergson's intuition-based, subjective conception of durée with Russell's measurable, objective, and succession-oriented account of temporality, thereby delineating their shared assumptions as well as their fundamental points of divergence.
Benzer Tezler
- La recepción de la poesia de Antonio Machado desde el punto de vista del 'yo poético' y la 'temporalidad' en el siglo XX
Antonio Machado'nun şiirlerinde“şiirsel ben”ve“zamansallık”kavramlarının XX: Yüzyıl boyunca alımlanması
OLCAY ÖZTUNALI
Doktora
İspanyolca
2005
Batı Dilleri ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUKADDER YAYCIOĞLU
- Reclaiming nature: A Deleuzian-Guattarian perspective
Doğayı geri kazanmak: Deleuzecü-Guattarici bir perspektif
ÖZGÜR BOZAN
Doktora
İngilizce
2025
Siyasal Bilimlerİstanbul Teknik ÜniversitesiSiyaset Çalışmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. EMİNE ASLI ÇALKIVİK
- Henri Bergson felsefesinde sezginin yeri
Place of philosophy intuitions Henri Bergson
MEHMET NURİ DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
FelsefeYüzüncü Yıl ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HÜSEYİN SUBHİ ERDEM
- Bergson`s conception of time: Its effects on a possible philosophy of life
Bergson`un zaman anlayışı: Olanaklı bir yaşam felsefesi üzerine etkileri
DEMET TAŞDELEN KURTOĞLU
Doktora
İngilizce
2003
FelsefeOrta Doğu Teknik ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DAVİD GRÜNBERG