Tarihî suç coğrafyası: İstanbul şer'iye sicillerinin yapay zekâ ile analizi
The historical geography of crime: analyzing Istanbul sharia court records with artificial intelligence
- Tez No: 973546
- Danışmanlar: DOÇ. DR. İLKER YİĞİT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Coğrafya, Geography
- Anahtar Kelimeler: Beşeri coğrafya, Coğrafi bilgi sistemleri, Coğrafya, Doğal dil işleme, Metin madenciliği, Suç, Tarihi coğrafya, Yapay zeka, İstanbul, Şeriye sicilleri, Human geography, Geographical information systems, Geography, Natural language processing, Text mining, Crime, Historical geography, Artificial intelligence, Istanbul, Court registers
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Coğrafya Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Osmanlı dönemi İstanbul'unun tarihî suç coğrafyasını, şer'iye sicillerinden türetilen kayıtların yapay zekâ destekli çözümlemesi ve Tarihsel Coğrafî Bilgi Sistemleri (TCBS) üzerinden mekânsal değerlendirmesiyle ortaya koyar. Veri kümesi, www.kadisicilleri.org'da yer alan İstanbul'a ait 100 cilt şer'iye sicilindeki 54.593 hükmün tamamından yapay zekâ destekli ön işleme ile ayıklanan 2.653 suç kaydını kapsamaktadır. Metinlerden Python tabanlı betikler ve OpenAI destekli doğal dil işleme (NER/tematik kodlama) yoluyla yapılandırılmış bilgi çıkarılmış; çıktılar doğruluk açısından manuel kontrollerle teyit edilmiştir. Elde edilen veriler ArcGIS Pro'da katmanlaştırılarak nicel haritalar üretilmiş, suç türlerinin mekânsal kümelenmeleri ve yoğunluk örüntüleri analiz edilmiştir. Bulgular, Suriçi'nin idarî-ticari çekirdeği ile Tophane–Haliç liman-tersane hattında alan başına riskin belirginleştiğini; içki başta olmak üzere dine/toplumsal düzene ilişkin fiillerin liman hinterlandında yoğunlaştığını; vücut dokunulmazlığına karşı fiillerde ise İstanbul Mahkemesi ve Tophane'nin yüksek yoğunluk değerleri üretirken, geniş yetki alanı nedeniyle Üsküdar'ın yüksek mutlak sayı fakat düşük yoğunluk sergilediğini göstermektedir. İdarî çekirdekte (Bâb-ı Âli çevresi) görevi kötüye kullanma ve rüşvet kayıtlarının yığılması, bürokratik merkeziliğin etkisini teyit eder. Genel olarak“çekirdek–kıyı koridoru–çevre”hiyerarşisi farklı suç tiplerinde yeniden üretilmekte; örüntüler Rutin Faaliyetler ve“crime of place/hot spots”yaklaşımlarıyla uyumlu bir çerçeve sunmaktadır. Yöntemsel olarak, klasik tarihî kaynakların yapay zekâ-NLP ve TCBS entegrasyonuyla sistematik, hızlı ve yeniden üretilebilir biçimde analiz edilebileceğine yönelik bir çerçeve sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
The thesis reconstructs the historical crime geography of Ottoman Istanbul by combining AI-assisted analysis of Sharia Court Registers with Historical Geographic Information Systems (HGIS). The dataset comprises 2,653 crime records extracted—via AI-based preprocessing—from the entire corpus of 54,593 rulings contained in 100 Istanbul court volumes available on kadisicilleri.org. Using Python pipelines and OpenAI-powered NLP (NER and thematic coding), unstructured texts were transformed into structured data; outputs were then manually verified for accuracy. The records were mapped as GIS layers in ArcGIS Pro to examine spatial clustering and density patterns across offense types. Findings indicate elevated risk per area in the administrative-commercial core (within the walled city) and along the Tophane–Golden Horn shipyard–market corridor. Crimes against religion/public order—especially alcohol-related cases—concentrate in the port hinterland, while crimes against bodily integrity show high densities in the Istanbul Court and Tophane; due to its large jurisdiction, Üsküdar exhibits high absolute counts but low density. Corruption-related crimes (malfeasance/bribery) cluster around the Bâb-ı Âli administrative core, underscoring bureaucratic centrality. Overall, a“core–coastal corridor–periphery”hierarchy is reproduced across crime categories, aligning with Routine Activity and crime-of-place/hot-spots perspectives. Methodologically, the study demonstrates that classical historical sources can be analyzed systematically, rapidly, and reproducibly through the integration of AI/NLP and HGIS.
Benzer Tezler
- Türkiye'de üniversite reformları
University reforms in Turkey
HASİBE ÇETİN
Doktora
Türkçe
1997
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiEğitim Programları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SABRİ BÜYÜKDÜVENCİ
- Suçun coğrafyasını gazeteden 'Okumak'
'Reading' the geography of crime from the newspapers
HATİCE KATIRCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
CoğrafyaSüleyman Demirel ÜniversitesiCoğrafya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KADİR TEMURÇİN
- Yeniden önce eskiden sonra perdedeki İstanbul
Before 'new' after 'old' iIstanbul on screen
ECE TABAKOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiKentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZHAN ERTEKİN
- İsfahan'da hadisçilik
Hadi̇st i̇n İsfahan
MUHAMMED AKDOĞAN
Doktora
Türkçe
2017
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEKERİYA GÜLER
- Grafitinin yer oluşturucu etkisi: Karaköy örneği
Effects of graffiti as place-maker: The case of karakoy
AYŞE GÜL GEMCİ