Developing the perception of risky situations scale for pedestrians (PRSS-P) and exploring its relationship with pedestrian behaviors under the moderating effects of attitudes
Yayalar için riskli durum algısı ölçeğinin (PRSS-P) geliştirilmesi ve riskli durum algısı ile yaya davranışları arasındaki ilişkinin tutumların düzenleyici etkisi altında incelenmesi
- Tez No: 974224
- Danışmanlar: PROF. DR. BAHAR ÖZ, DR. ÖĞR. ÜYESİ DERYA AZIK ÖZKAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Trafik, Psikoloji, Traffic, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Risk algılaması, Risk Perception
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Orta Doğu Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yaya güvenliği araştırmaları, yaya risk algısını bağlama duyarlı bir şekilde ölçebilecek özel bir aracın eksikliği nedeniyle kavramsal ve yöntemsel açıdan uzun süredir önemli bir boşluk barındırmaktadır. Bu tez, bu eksikliği gidererek Yayalar İçin Riskli Durum Algısı Ölçeği'ni (PRSS-P) tanıtmaktadır. Günlük yürüyüşlerde karşılaşılan çeşitli riskleri sistematik biçimde yakalayan bu ölçek, araştırma ve uygulamalar için güçlü ve yayalar özelinde bir ölçüm aracı sunmakta, trafik psikolojisine önemli bir katkı sağlamaktadır. Bunun yanı sıra çalışma, risk algısının davranışa nasıl dönüştüğünü açıklığa kavuşturan bir düzenleyici çerçevesi içinde, tutumları entegre ederek teorik bir katkı da sunmaktadır. Tutumların davranışın yordayıcıları olduğu bilinmekle birlikte, algılanan risk ile yaya davranışları arasındaki ilişkiyi nasıl şekillendirdikleri yeterince araştırılmamıştır. Bu doğrultuda araştırmanın iki amacı olmuştur: (1) PRSS-P'nin geliştirilmesi ve doğrulanarak yayaların risk algısını kapsamlı biçimde temsil etmesi, (2) trafik kurallarına ve diğer yol kullanıcılarına yönelik tutumların, algılanan risk ile yaya davranışları (ihlaller, dalgınlıklar, saldırgan ve olumlu davranışlar) arasındaki ilişkiyi nasıl koşulladığını incelemek. Nitel görüşmelere dayalı olarak geliştirilen PRSS-P, üç boyutlu yapısıyla güvenilir bir ölçek olarak ortaya çıkmıştır: Yayalarla İlişkili Risk Algısı (α = .93), Sürücülerle İlişkili Risk Algısı (α = .89) ve Altyapıyla İlişkili Risk Algısı (α = .87). Düzenleyici analizleri, tutumların risk algısının davranış üzerindeki etkisini anlamlı biçimde şekillendirdiğini göstermiştir. Trafik kurallarına yönelik şüphecilik ve diğer yol kullanıcılarına yönelik eleştirel bakış açısı çoğunlukla olumsuz davranışları artırırken, işbirlikçi eğilimler daha olumlu davranışlarla ilişkilendirilmiştir. Bulgular, PRSS-P'nin tanısal açıdan işlevselliğini ve tutumların rolünü vurgulamakta; etkili çözümler için altyapısal düzenlemeler ile tutuma dayalı hedeflenmiş stratejilerin bütünleştirilmesi gerektiğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Pedestrian safety research has long been constrained by the absence of a context-sensitive measure of pedestrians' risk perception, leaving a major conceptual and methodological gap. This thesis addresses that void by introducing the Perception of Risky Situations Scale for Pedestrians (PRSS-P), the first tool designed to systematically capture the diverse risks pedestrians face in everyday walking. The scale provides a robust, pedestrian-specific measure for both research and practical applications. In addition, the study contributes theoretically by integrating attitudes into a moderated framework that clarifies how risk perception translates into behavior. Although attitudes are recognized predictors, their role in shaping the link between perceived risk and pedestrian behavior remains underexplored. Accordingly, this research had two aims: (1) to develop and validate the PRSS-P for comprehensive representation of pedestrian risk, and (2) to examine how attitudes toward traffic rules and other road users moderate the relationship between perceived risk and behaviors (violations, lapses, aggressive, and positive behaviors). Grounded in qualitative interviews, the PRSS-P emerged as a reliable, multidimensional 40-item scale (α = .97) with three coherent dimensions: Pedestrian-Related (α = .93), Driver-Related (α = .89), and Infrastructure-Related (α = .87) Risk Perception. Moderation analyses confirmed that attitudes significantly shaped the impact of perceived risk on behavior. Rule scepticism and critical views often amplified maladaptive outcomes, while cooperative orientations were linked to safer conduct. Overall, the findings underline both the investigative utility of the PRSS-P and the importance of attitudinal contexts, suggesting that effective interventions should combine infrastructural improvements with targeted attitude-based strategies.
Benzer Tezler
- Lise öğrencilerinin sanal risk algılarının internet kullanım durumlarına göre incelenmesi
Investigation of high school students' virtual risk perceptions by internet usage status
VEYSEL BİLAL ARSLANKARA
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Bilim ve TeknolojiNecmettin Erbakan ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERTUĞRUL USTA
- Marmara bölgesi'nin depremselliği ve beklenen Marmara depreminde, İstanbul'a çevre illerden gelecek kurtarma ekiplerinin afet anındaki koordinasyonu: Ulusal medikal kurtarma ekibi'ne yönelik bir uygulama
In the Marmara Region seismicity and expected marmara earthquake, coordination of rescue teams coming to istanbul from environmental provinces during disaster: An application for national medical rescue team
ELİF ÇAMARASI
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
İlk ve Acil YardımÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiAfet Eğitimi ve Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ERDEM GÜNDOĞDU
- Yükseköğretim kurumlarında güvenli, sürdürülebilir ve uygulanabilir laboratuvar yönetim sistemi modelinin geliştirilmesi
Development of a safe, sustainable and applicable laboratory management system for higher education
PELİN ODACI
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Eğitim ve Öğretimİstanbul Teknik ÜniversitesiMalzeme Bilimi ve Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZGÜL KELEŞ
- Adolesan sporcularda yeme bozuklukları ve ağırlık kontrol davranışlarının spor sezonuyla ilişkisinin değerlendirilmesi
Eating disorders and weight control behaviors in adolescent athletes evaluation of the relationship with the sports season
ELİF ÇÜRÜKVELİOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Beslenme ve DiyetetikZonguldak Bülent Ecevit ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BİLGEHAN AÇIKGÖZ
- Gümrük Birliği sürecinin Türk sermaye piyasasına etkileri
The Effects of Customer Union course on Turkish capital market
ÖNDER HALİSDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
EkonomiMarmara ÜniversitesiSermaye Piyasası ve Borsa Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLHAN ULUDAĞ