Developing the perception of risky situations scale for pedestrians (PRSS-P) and exploring its relationship with pedestrian behaviors under the moderating effects of attitudes
Yayalar için riskli durum algısı ölçeğinin (PRSS-P) geliştirilmesi ve riskli durum algısı ile yaya davranışları arasındaki ilişkinin tutumların düzenleyici etkisi altında incelenmesi
- Tez No: 974224
- Danışmanlar: PROF. DR. BAHAR ÖZ, DR. ÖĞR. ÜYESİ DERYA AZIK ÖZKAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Trafik, Psikoloji, Traffic, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Risk algılaması, Risk Perception
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Orta Doğu Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yaya güvenliği araştırmaları, yaya risk algısını bağlama duyarlı bir şekilde ölçebilecek özel bir aracın eksikliği nedeniyle kavramsal ve yöntemsel açıdan uzun süredir önemli bir boşluk barındırmaktadır. Bu tez, bu eksikliği gidererek Yayalar İçin Riskli Durum Algısı Ölçeği'ni (PRSS-P) tanıtmaktadır. Günlük yürüyüşlerde karşılaşılan çeşitli riskleri sistematik biçimde yakalayan bu ölçek, araştırma ve uygulamalar için güçlü ve yayalar özelinde bir ölçüm aracı sunmakta, trafik psikolojisine önemli bir katkı sağlamaktadır. Bunun yanı sıra çalışma, risk algısının davranışa nasıl dönüştüğünü açıklığa kavuşturan bir düzenleyici çerçevesi içinde, tutumları entegre ederek teorik bir katkı da sunmaktadır. Tutumların davranışın yordayıcıları olduğu bilinmekle birlikte, algılanan risk ile yaya davranışları arasındaki ilişkiyi nasıl şekillendirdikleri yeterince araştırılmamıştır. Bu doğrultuda araştırmanın iki amacı olmuştur: (1) PRSS-P'nin geliştirilmesi ve doğrulanarak yayaların risk algısını kapsamlı biçimde temsil etmesi, (2) trafik kurallarına ve diğer yol kullanıcılarına yönelik tutumların, algılanan risk ile yaya davranışları (ihlaller, dalgınlıklar, saldırgan ve olumlu davranışlar) arasındaki ilişkiyi nasıl koşulladığını incelemek. Nitel görüşmelere dayalı olarak geliştirilen PRSS-P, üç boyutlu yapısıyla güvenilir bir ölçek olarak ortaya çıkmıştır: Yayalarla İlişkili Risk Algısı (α = .93), Sürücülerle İlişkili Risk Algısı (α = .89) ve Altyapıyla İlişkili Risk Algısı (α = .87). Düzenleyici analizleri, tutumların risk algısının davranış üzerindeki etkisini anlamlı biçimde şekillendirdiğini göstermiştir. Trafik kurallarına yönelik şüphecilik ve diğer yol kullanıcılarına yönelik eleştirel bakış açısı çoğunlukla olumsuz davranışları artırırken, işbirlikçi eğilimler daha olumlu davranışlarla ilişkilendirilmiştir. Bulgular, PRSS-P'nin tanısal açıdan işlevselliğini ve tutumların rolünü vurgulamakta; etkili çözümler için altyapısal düzenlemeler ile tutuma dayalı hedeflenmiş stratejilerin bütünleştirilmesi gerektiğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Pedestrian safety research has long been constrained by the absence of a context-sensitive measure of pedestrians' risk perception, leaving a major conceptual and methodological gap. This thesis addresses that void by introducing the Perception of Risky Situations Scale for Pedestrians (PRSS-P), the first tool designed to systematically capture the diverse risks pedestrians face in everyday walking. The scale provides a robust, pedestrian-specific measure for both research and practical applications. In addition, the study contributes theoretically by integrating attitudes into a moderated framework that clarifies how risk perception translates into behavior. Although attitudes are recognized predictors, their role in shaping the link between perceived risk and pedestrian behavior remains underexplored. Accordingly, this research had two aims: (1) to develop and validate the PRSS-P for comprehensive representation of pedestrian risk, and (2) to examine how attitudes toward traffic rules and other road users moderate the relationship between perceived risk and behaviors (violations, lapses, aggressive, and positive behaviors). Grounded in qualitative interviews, the PRSS-P emerged as a reliable, multidimensional 40-item scale (α = .97) with three coherent dimensions: Pedestrian-Related (α = .93), Driver-Related (α = .89), and Infrastructure-Related (α = .87) Risk Perception. Moderation analyses confirmed that attitudes significantly shaped the impact of perceived risk on behavior. Rule scepticism and critical views often amplified maladaptive outcomes, while cooperative orientations were linked to safer conduct. Overall, the findings underline both the investigative utility of the PRSS-P and the importance of attitudinal contexts, suggesting that effective interventions should combine infrastructural improvements with targeted attitude-based strategies.
Benzer Tezler
- Dokuma kumaşlarda örgü tipinin ham kumaşın boyutları ve geometrik özellikleri üzerindeki etkilerinin araştırılması
Başlık çevirisi yok
EMEL ÖNDER
- Düz atkı örme kumaşlarda ilmek eğikliğinin iplik özellikleri ile ilişkisi üzerine bir araştırma
Başlık çevirisi yok
FATMA ÇEKEN
- Çukurova bölgesinde biyoklimatik veriler kullanılarak açık ve yeşil alan sistemlerinin belirlenmesi ilkeleri üzerinde bir araştırma
A research on the determination of the principles in open and green spaces systems by using the bioclimatic data in Çukurova region
MEHMET FARUK ALTUNKASA
- Ülkemizdeki çeşitli büyüklükteki yerleşim merkezlerinde uygulanabilecek kültür yapısı planlama modeli
The Planning model of the cultural building which applicable at different size of settlement center
MUSTAFA İNCESAKAL
- Antakya tarihi ticaret merkezi mekansal yapı değişim ve gelişim sürecinin kent ticaret merkezi planlamasına etkinliği
The Effectiveness of spatial structural chance and development period of the historical trade center of Antakya in the urban trade planning
NEVİN TURGUT
