Hedef maliyetleme, Kaızen maliyetleme ve değer mühendisliği yöntemlerinin uygulanabilirliğinin incelenmesi: Türkiye üniversite hastanelerinde bir uygulama
An examination of the applicability of target costing, Kaizen costing, and value engineering methods: An empirical study in university hospitals in Turkey
- Tez No: 974902
- Danışmanlar: PROF. DR. ENİS BAHA BİÇER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sağlık Kurumları Yönetimi, Health Care Management
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sağlık Kuruluşları Yöneticiliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sağlık kurumlarında maliyet unsuru, hem hizmetlerin sürdürülebilirliği hem de kaynakların etkin kullanımı açısından stratejik bir öneme sahiptir. Artan hasta talepleri, teknolojik yenilikler ve sağlık hizmetlerinin karmaşık yapısı, maliyetlerin doğru izlenmesini ve yönetilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu nedenle, maliyet yönetimi yalnızca finansal bir araç değil, aynı zamanda sağlık hizmetlerinde kalite, erişilebilirlik ve verimlilik hedeflerini destekleyen kritik bir karar mekanizması olarak değerlendirilmektedir. Bu doktora tezinde, Türkiye'deki üniversite hastanelerinde stratejik maliyet yönetimi kapsamında hedef maliyetleme, Kaizen maliyetleme ve değer mühendisliği yöntemlerinin uygulanabilirliği ele alınmıştır. Çalışmanın temel amacı, söz konusu yöntemlerin sağlık kurumlarında maliyetlerin etkin yönetilmesi, kaynak kullanımının rasyonelleştirilmesi ve hizmet kalitesinin sürdürülebilirliğine katkılarını incelemek; aynı zamanda bu yöntemlerin uygulanmasında karşılaşılan örgütsel ve çevresel engelleri ortaya koymaktır. Araştırmada öncelikle konuya ilişkin kapsamlı bir literatür taraması yapılarak stratejik maliyet yönetimi anlayışının tarihsel gelişimi, teorik temelleri ve sağlık kurumlarına uyarlanma biçimleri tartışılmıştır. Literatürde genellikle üretim sektörüne yönelik olarak incelenen hedef maliyetleme, Kaizen maliyetleme ve değer mühendisliği yöntemleri, bu çalışmada hizmet sektörü bağlamında ve üniversite hastaneleri ölçeğinde ele alınmıştır. Ampirik bölümde, Türkiye'deki üniversite hastanelerinde görev yapan başhekim, başhekim yardımcıları, hastane yöneticileri ve ilgili idari kadrolardan oluşan geniş bir örneklem grubuna anket yöntemi uygulanmıştır. Veriler SPSS 22.0 programı aracılığıyla analiz edilmiş; güvenilirlik (Cronbach's Alpha), normallik testleri (Kolmogorov-Smirnov, Shapiro-Wilk), Ki-kare, Kruskal-Wallis, Spearman korelasyon ve çoklu regresyon analizleri kullanılmıştır. Bu yöntemlerle, yöneticilerin söz konusu maliyet yönetimi tekniklerine ilişkin bilgi, algı ve tutumları ile uygulama süreçlerinde karşılaşılan zorluklar arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Araştırma bulguları, yöneticilerin stratejik maliyet yönetimi tekniklerine ilişkin bilgi düzeylerinin ve tutumlarının pozisyonlarına, eğitim seviyelerine ve görev yaptıkları birimlerin ölçeklerine göre farklılık gösterdiğini ortaya koymuştur. Hedef maliyetleme ve Kaizen maliyetleme yöntemlerinin kısmen bilindiği, fakat sistematik bir şekilde uygulanmadığı belirlenmiştir. Değer mühendisliği yöntemi ise daha sınırlı bir farkındalık düzeyine sahiptir. Ayrıca Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) kapsamında merkezi fiyatlandırma sistemi, üniversite hastanelerinin stratejik maliyetleme yöntemlerini etkin biçimde hayata geçirmesini zorlaştırmaktadır. SUT fiyatlarının çoğu zaman gerçek maliyetlerin altında kalması, hedef maliyetleme açısından bir“zorunlu maliyet eşiği”işlevi görmekte; hizmet maliyetleri SUT fiyatlarının üzerine çıktığında kurumlar doğrudan zarar etmekte, altında kaldığında ise sınırlı düzeyde sürdürülebilirlik sağlanabilmektedir. Elde edilen bulgular ışığında, stratejik maliyet yönetimi yöntemlerinin sağlık kurumlarında yaygınlaştırılabilmesi için yasal düzenlemelerle fiyatlandırma sistemine esneklik kazandırılması, kurumlarda maliyet yönetimi kültürünün geliştirilmesi, yöneticilere yönelik sistematik eğitim programlarının düzenlenmesi, sadeleştirilmiş rehber dokümanların hazırlanması ve kurumlar arası bilgi paylaşım mekanizmalarının güçlendirilmesi önerilmektedir. Genel olarak değerlendirmek gerekirse, bu çalışma hem kuramsal hem de uygulamalı açıdan sağlık kurumlarında stratejik maliyet yönetiminin önemini ortaya koymaktadır. Literatüre, üretim sektöründe yoğun olarak incelenmiş olan hedef maliyetleme, Kaizen maliyetleme ve değer mühendisliği yöntemlerinin sağlık sektörü bağlamındaki uygulanabilirliğine ilişkin kapsamlı bir değerlendirme sunmakta; uygulayıcılara ise üniversite hastanelerinde maliyetlerin düşürülmesi ve hizmet kalitesinin artırılması için yol gösterici öneriler geliştirmektedir.
Özet (Çeviri)
The cost factor in healthcare institutions holds strategic significance both for the sustainability of services and for the efficient use of resources. Increasing patient demand, technological innovations, and the complex nature of healthcare services necessitate accurate monitoring and management of costs. Accordingly, cost management is not merely a financial instrument, but rather a critical decision-making mechanism that supports the objectives of quality, accessibility, and efficiency in healthcare provision. This doctoral dissertation addresses the applicability of target costing, Kaizen costing, and value engineering within the framework of strategic cost management in university hospitals in Turkey. The principal aim of the study is to examine the contributions of these methods to the effective management of costs, the rationalization of resource utilization, and the sustainability of service quality in healthcare institutions, while also identifying the organizational and environmental barriers encountered in their implementation. The research begins with a comprehensive review of the literature, discussing the historical development and theoretical foundations of strategic cost management as well as its adaptation to healthcare institutions. Whereas target costing, Kaizen costing, and value engineering have generally been analyzed in the context of the manufacturing sector, this study investigates their relevance to the service sector, specifically within the scope of university hospitals. In the empirical section, a survey was administered to a broad sample comprising chief physicians, deputy chief physicians, hospital administrators, and related managerial staff working in university hospitals in Turkey. Data were analyzed using SPSS 22.0, employing reliability analysis (Cronbach's Alpha), normality tests (Kolmogorov-Smirnov, Shapiro-Wilk), Chi-square, Kruskal-Wallis, Spearman correlation, and multiple regression analyses. Through these methods, the relationships between managers' knowledge, perceptions, and attitudes toward these cost management techniques and the challenges encountered in their application were examined. The findings reveal that managers' levels of knowledge and attitudes toward strategic cost management techniques vary according to their positions, educational backgrounds, and the scales of the units in which they work. While target costing and Kaizen costing were found to be partially known but not systematically implemented, value engineering demonstrated an even more limited level of awareness. Furthermore, the centralized pricing system established under the Health Implementation Communique (SUT) hinders university hospitals from effectively adopting strategic cost management methods. Since SUT prices often remain below actual costs, they function as a“mandatory cost threshold”for target costing: when service costs exceed SUT prices, institutions incur direct losses, whereas when costs fall below, only a limited level of sustainability can be achieved. In light of these findings, several recommendations are proposed for promoting the widespread adoption of strategic cost management methods in healthcare institutions: introducing legal reforms to provide greater flexibility in the pricing system; fostering a culture of cost management within institutions; developing systematic training programs for managers; preparing simplified guideline documents; and strengthening mechanisms for inter-institutional knowledge sharing. Overall, this study demonstrates the significance of strategic cost management in healthcare institutions from both theoretical and practical perspectives. It contributes to the literature by providing a comprehensive assessment of the applicability of target costing, Kaizen costing, and value engineering—methods predominantly studied in the manufacturing sector—in the context of healthcare. At the same time, it offers practitioners concrete recommendations for reducing costs and enhancing service quality in university hospitals.
Benzer Tezler
- Hedef maliyetleme, değer mühendisliği ve kaizen maliyetleme yöntemlerinin çay işletmelerinde birlikte uygulanabilirliğinin araştırılması
A research on the applicability of the methods of target costing, value engineering and kaizen costing together in the companies
AHMET TERZİ
- Değer mühendisliği, hedef maliyetleme ve kaizen karmasının elektronik sektöründe uygulanması
Value engineering, target costing and kaizen mixed application in electronic sector
EMRE KAPLANOĞLU
- Bir maliyet düşürme tekniği olarak demontaj analizi (tear-down)
Tear-down analysis as a cost reduction technique
GÜRSOY GÜÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
İşletmeDokuz Eylül Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN YÜKÇÜ
- Lean manufacturing philosophy and the vision of the Turkish shipyards
Yalın üretim filozofisi ve Türk tersanelerinin vizyonu
CAN ARIKAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2013
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiGemi İnşaatı ve Gemi Makineleri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA İNSEL
- Stratejik kar yönetim aracı olarak hedef maliyetleme ve Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş Eskişehir Makina Fabrikası`nda bir uygulama
Target costing as a tool of strategic profit management and an application in Turkey sugar factories corporations Eskişehir Machine factor
TUNÇ KÖSE