Türkiye'de öğretmen liderliği üzerine yapılmış araştırmalar: Bir kapsam incelemesi
Research on teacher leadership in Turkiye: A scoping review
- Tez No: 975368
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞERAFETTİN GEDİK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Amasya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Öğretmen liderliği, okullarda dönüşüm yaratma, mesleki öğrenmeyi teşvik etme ve öğrenci başarısını artırma potansiyeline sahip kritik bir unsurdur. Öğretmenlerin yalnızca sınıf içi uygulamalarda değil, aynı zamanda okulun bütününü ilgilendiren konularda da aktif roller üstlenmelerini öngören bu alternatif okul yönetimi modeli gerek uluslararası gerekse ulusal literatürde giderek daha fazla ilgi çekmektedir. Ancak, hızla büyüyen bu literatürün genel özelliklerinin bilinmemesi özellikle yeni araştırmalar için bir sorun teşkil etmektedir. Uluslararası literatürde bu boşluğu gidermeye yönelik çabalar artarken Türkiye'de öğretmen liderliği üzerine yapılmış çalışmaların genel karakteristiklerinin ve öne çıkan boşlukların neler olduğu hala bilinmemektedir. Bu noktada mevcut araştırma, Türkiye bağlamında öğretmen liderliği konusuna odaklanan çalışmaları kapsamlı bir şekilde inceleyerek ilgili alanyazının mevcut durumunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Arksey ve O'Malley'in (2005) kapsam incelemesi çerçevesi temel alınarak yürütülen bu çalışma, öğretmen liderliğinin karakteristiklerinin neler olduğunu, öğretmen liderliği kavramının nasıl tanımlandığını, yapılan çalışmaların amaçlarının neler olduğunu ve öğretmen liderliği kavramının hangi değişkenlerle incelendiğini sistematik bir şekilde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın literatür tarama ve makale seçim süreci PRISMA akış şeması doğrultusunda şeffaf bir şekilde raporlanmıştır. Bu kapsamda, Web of Science, Scopus, ERIC ve Dergi Park veri tabanlarında yer alan ve öğretmen liderliği konusunu ele alan nitel, nicel, karma yöntemli ve teorik makaleler belirlenen ölçütlere göre taranmış ve incelenmiştir. Analiz sürecinde temel nitel içerik analizi ve betimsel istatistik yöntemleri kullanılmıştır. Bulgular, Türkiye'de öğretmen liderliğine ilişkin çalışmaların özellikle 2010 yılından itibaren artmaya başladığını, nicel yöntemle yapılmış çalışmaların çoğunlukta olduğunu, katılımcı olarak sıklıkla öğretmenlerin tercih edildiğini, öğretmen liderliğinin tanımlanmasına ilişkin bulgular kavramın çoğu çalışmada açık ve kuramsal bir çerçeveyle tanımlanmadığını, bunun yerine dolaylı biçimde bazı pratik roller üzerinden ele alındığını, bu rollerin de üç ana grupta toplandığını göstermektedir. Ayrıca, öğretmen liderliğinin farklı değişkenlerle ilişkisine odaklanan çalışmaların literatürde önemli bir yer edindiği oldukça dikkat çekmektedir. Bu çalışma, Türkiye bağlamında öğretmen liderliğinin çeşitli yönlerini açıklayarak, Türkiye'de öğretmen liderliği alanındaki araştırma eğilimlerini ortaya koymaktadır. Ayrıca, alan yazındaki kuramsal ve yöntemsel boşluklara da dikkat çekmekte ve gelecekteki araştırmalar için yol gösterici olmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
Teacher leadership is a critical element that has the potential to transform schools, promote professional learning, and increase student achievement. This alternative school management model, which envisions teachers taking active roles not only in classroom practices but also in issues concerning the school as a whole, is increasingly gaining attention in both international and national literature. However, the lack of knowledge about the general characteristics of this rapidly growing literature poses a problem, especially for new research. While efforts to fill this gap in the international literature are increasing, the general characteristics of studies conducted on teacher leadership in Türkiye and the gaps that stand out are still unknown. At this point, the current research aims to reveal the current status of the relevant literature by comprehensively examining studies focusing on teacher leadership in the context of Türkiye. This study, which is based on the scope review framework of Arksey and O'Malley (2005), aims to systematically analyze what the characteristics of teacher leadership are, how the concept of teacher leadership is defined, what the aims of the studies conducted are, and which variables the concept of teacher leadership is examined with. The literature review and article selection process of the study is reported transparently in line with the PRISMA flow chart. In this context, qualitative, quantitative, mixed method and theoretical articles on teacher leadership in the Web of Science, Scopus, ERIC and Dergi Park databases were scanned and examined according to the specified criteria. Basic qualitative content analysis and descriptive statistics methods were used in the analysis process. The findings show that studies on teacher leadership in Türkiye have started to increase especially since 2010, studies conducted with quantitative methods are in the majority, teachers are frequently preferred as participants, findings regarding the definition of teacher leadership show that the concept is not defined with a clear and theoretical framework in most studies, but instead is addressed indirectly through some practical roles, and these roles are grouped in three main groups. In addition, it is quite remarkable that studies focusing on the relationship between teacher leadership and different variables have an important place in the literature. This study reveals research trends in the field of teacher leadership in Türkiye by explaining various aspects of teacher leadership in the context of Türkiye. In addition, it draws attention to theoretical and methodological gaps in the literature and aims to guide future research.
Benzer Tezler
- Okul müdürlerinin sahip olduğu okul liderliği standartlarına ilişkin öğretmen algıları
School principals' leadership standards as perceived by teachers
NAZLI ARAS
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Eğitim ve ÖğretimEskişehir Osmangazi ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SELAHATTİN TURAN
- Probleme dayalı öğrenmenin akademik başarıya etkisi: Bir meta-analiz çalışması
The effects of problem based learning on academic achievement: A meta-analysis study
MİRAY DAĞYAR
Doktora
Türkçe
2014
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MELEK DEMİREL
- Eğitim kurumlarında öğretmenlerin örgütsel iklim algıları üzerinde etkili olan örgütsel davranış faktörleri: Bir meta analiz çalışması
Organizational behavior factors affecting teachers' organizational climate perception in educational institutions: A meta analysis study
MEVLÜT UYGUR
Doktora
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimKırşehir Ahi Evran ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEMALETTİN İPEK
- TİF ve MEB izci liderlerinin izcilik hakkında görüşleri ve mesleki motivasyon düzeylerinin incelenmesi
Investigation of views on scouting of TİF and MEB adult scout leaders and their level of vocational motivation
SEDA ÖZALP UYANIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OZANA URAL