Gülağaç (Aksaray) ilçesi ve çevresinde gerçekleştirilen bir etnoarkeolojik inceleme
An ethnoarchaeological investigation in the Gülağaç district and its surroundings
- Tez No: 975790
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ FADİME IŞIL DEMİRTAŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Arkeoloji, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Etnoarkeoloji, Maddi Kültür, Yerleşim Arkeolojisi, Kırsal Yerleşim Pratikleri, Ethnoarchaeology, Material Culture, Settlement Archaeology, Rural Settlement Practices
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Aksaray Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arkeoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, Volkanik Kapadokya Bölgesi'nin batısında, özellikle Aksaray İli Gülağaç İlçesi'nde yer alan kırsal yerleşimlerde sürdürülen kültürel pratiklerin tarihöncesi dönemlerle olan ilişkisini etnoarkeolojik bir bakış açısıyla incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, günümüz kırsal yaşamında gözlemlenen uygulamaların arkeolojik buluntularla karşılaştırılması yoluyla kültürel süreklilik, etkileşim ve kısmî dönüşüm olgularını yorumlamayı hedeflemektedir. Etnoarkeoloji, çağdaş toplulukların maddi kültür ve davranış biçimlerinin, arkeolojik verilerin daha bağlamsal ve doğru biçimde yorumlanmasında kullanılmasını amaçlayan bir arkeoloji alt disiplinidir. Bu çalışmada; Alayhan, Bebek, Çatalsu, Demirci, Doğantarla, Kızılkaya, Pınarbaşı, Saratlı ve Süleyman Höyüğü yerleşim yerlerinde farklı etnik ve mezhepsel yapılara sahip topluluklarla yapılan sözlü tarih görüşmeleri ve doğrudan gözlemler aracılığıyla etnografik veri toplanmıştır. Bu veriler; mimari formlar, tarım stratejileri, depolama yöntemleri, ritüel uygulamalar ve çevre algısı gibi başlıklar altında değerlendirilmiş ve kültürel pratiklerin izleri analiz edilmiştir. Araştırma, güncel gözlemlerin bölgedeki önemli tarihöncesi yerleşmelerden elde edilen arkeolojik verilerle karşılaştırmalı olarak yorumlanmasını esas alır. Bu kapsamda Aşıklı Höyük, Balıklı Eski Yerleşim Yeri, Musular Düz Yerleşmesi, Güvercinkayası, Büyük Deller gibi Neolitik ve Kalkolitik Çağ yerleşmeleriyle bağ kurulmuştur. Çalışma, çağdaş kırsal yaşamda gözlemlenen bilgilerin tarihöncesi uygulamalarla hangi düzeyde örtüştüğünü ve bu benzerliklerin biçimsel, işlevsel ya da sembolik anlamlar taşıyıp taşımadığını sorgular. Tezin kuramsal çerçevesi, antropoloji ve arkeoloji disiplinlerinden beslenerek, kültürel aktarım, kolektif bellek, kimlik ve mekân kullanımı gibi kavramlar üzerine inşa edilmiştir. Kültürel süreklilik, etkileşim ve dönüşüm gibi kavramlar yalnızca tanımlayıcı değil aynı zamanda verilerin analitik yorumunda temel araçlar olarak kullanılmıştır. Beş ana bölümden oluşan tezde sırasıyla araştırmanın amacı ve yöntemi sunulmuş, ilgili kuramsal literatür değerlendirilmiş, bölgenin arkeolojik bağlamı tanıtılmış, etnografik bulgular aktarılmış ve son olarak arkeolojik verilerle karşılaştırmalı bir değerlendirme yapılmıştır. Bu çalışma, etnografik bilginin arkeolojik yoruma uyarlanması konusunda katkı sunmayı hedeflemekte ve yerel geleneklerin tarihöncesi yaşam biçimlerinin anlaşılmasında nasıl bir araç olabileceğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
ABSTRACT The present thesis explores the potential of ethnoarchaeology as a methodological and interpretive framework for examining the relationships between contemporary rural practices and prehistoric cultural patterns in the western part of the Volcanic Cappadocia region, particularly within Gülağaç District of Aksaray Province. The objective of the research is to identify and interpret signs of cultural continuity, interaction, and transformation by means of a comparison of ethnographic data derived from modern village life with archaeological evidence from nearby prehistoric settlements. Ethnoarchaeology, a subfield of archaeology, investigates how contemporary material culture and behaviours can inform the interpretation of the archaeological record. In this study, ethnographic data were collected through oral history interviews and direct observations in six rural settlements (Alayhan, Bebek, Çatalsu, Demirci, Doğantarla, Kızılkaya, Pınarbaşı, Saratlı ve Süleyman Höyüğü), which represent a range of ethnic and religious backgrounds. The evaluation of these data was undertaken to facilitate a comprehensive understanding of the persistence, modification, or loss of specific cultural practices, including architectural forms, agricultural strategies, storage techniques, ritual behaviours, and landscape perception. The thesis employs a comparative approach, analysing practices observed in present-day rural contexts in light of archaeological data obtained from significant Neolithic and Chalcolithic sites in the region, including Aşıklı Höyük, Balıklı, Musular, Güvercinkayası and Büyük Deller. The present study examines the extent to which traditional knowledge and practices in contemporary communities mirror or diverge from the prehistoric past, and whether these similarities reflect functional, symbolic, or structural continuities. The theoretical framework draws upon anthropological and archaeological scholarship on cultural transmission, memory, identity, and space-use. The concepts of cultural continuity, interaction, and partial transformation are applied not only descriptively but also analytically, thus offering insight into the manner in which communities maintain or negotiate traditions across time. The thesis is structured into five chapters, the first of which outlines the research purpose and methodology. The subsequent chapters then review theoretical literature on relevant disciplines, introduce the archaeological context of the region, present ethnographic findings, and finally offer a comparative evaluation of the results. This research contributes to the broader discourse on the integration of ethnographic knowledge into archaeological interpretation, and demonstrates how local traditions can serve as analogs or counterpoints in understanding prehistoric lifeways.
Benzer Tezler
- Aşıklı Höyük Sürmetaş endüstrisi ve sorunları
Ground stone industry of Aşıklı Höyük and it`s problems
EMRE GÜLDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Arkeolojiİstanbul ÜniversitesiPrehistorya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NUR BALKAN-ATLI
- Aksaray ili Gülağaç ilçesi Demirci Kasabası'nda sosyal ve sosyo-ekonomik yapıların yerel mimariye etkileri ve bölgedeki arkeolojik verilerle birlikte değerlendirilmesi
The effects of local arhitecture and with together evaluation of archeological data in the region, social and socio-economic structures of the Demirci country in the Gülağaç district Aksaray province
BURAK FALAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Arkeolojiİstanbul ÜniversitesiPrehistorya Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERHAN BIÇAKÇI
- Prehistorik Gülpınar (Smintheion) yerleşimi mimarisi ve mekansal kullanımı
The architecture and spatial use of prehistoric settlement at Gülpınar (Smintheion)
ABDULKADİR ÖZDEMİR
Doktora
Türkçe
2017
ArkeolojiÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TURAN TAKAOĞLU
- GÜLAĞAÇ (AKSARAY), GÜZELYURT (AKSARAY), ÇİFTLİK (NİĞDE) VE ALTUNHİSAR (NİĞDE) İLÇELERİNİN ETNOBOTANİK ÖZELLİKLERİ
ETHNOBOTANICAL PROPERTIES OF GÜLAĞAÇ (AKSARAY), GÜZELYURT (AKSARAY), ÇİFTLİK (NİĞDE), ALTUNHİSAR (NİĞDE) DISTRICTS
VELİ DENİZ ÜNLÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
BiyolojiHacettepe ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BURCU TARIKAHYA HACIOĞLU