Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde terapötik ittifak becerilerinin öğrenci katılımına etkisi
The effect of therapeutic alliance skills on student participation in special education and rehabilitation centers
- Tez No: 976348
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SELAMİ VAROL ÜLKER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Üsküdar Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uygulamalı Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın temel amacı, terapötik ittifak becerilerinin öğrenci katılımı üzerindeki etkisini gözlemlemektir. Buradaki öğrenci katılımı, bireyin terapiste veya uzman öğreticiye yönelik ilgisi ve derse katılım konusundaki genel motivasyonunu kapsamaktadır. Terapötik ittifak; terapist ile danışan arasında terapi sürecinde kurulan iş birliğini ifade etmektedir. Bu iş birliği süreci, çalışmada kullanılacak olan ölçek ve anketleri de içerecek şekilde yapılandırılmıştır (Wedding & Corsini, 2012). Terapötik ittifak, sağlıklı bir terapi sürecinin sürdürülebilmesi için oldukça kritik olan koşulsuz olumlu kabul, empatik anlayış ve uyum becerilerini barındırır (Sommers-Flanagan & Sommers-Flanagan, 2016). Bu becerilerin etkin biçimde ortaya konulabilmesi ise yapıcı iletişim yöntemleri, gelişmiş duygusal zekâ ve bireyin kendini tanıma kapasitesiyle doğrudan ilişkilidir. Terapötik ittifak, yalnızca terapi bağlamında değil, aynı zamanda özel eğitim uygulamalarında da vazgeçilmez bir yere sahiptir. Özellikle dezavantajlı bireylerle yürütülen çalışmalarda bu kavramın önemi daha da belirginleşmektedir. Uluslararası literatürde, özellikle İngilizce kaynaklarda terapötik ittifaka sıkça yer verildiği görülmektedir. Ancak Türkçe özel eğitim yazınında bu kavrama yeterince yer verilmediği dikkat çekicidir. Literatürde bazı metinlerde kavrama atıfta bulunulsa da, gerek lisans, yüksek lisans ve doktora düzeyindeki eğitim programlarında, gerekse sahadaki uygulamalarda terapötik ittifaka dair sistematik bir yaklaşıma rastlanmamaktadır. Bu çalışma ile, terapötik ittifakın Türkçe özel eğitim literatüründe daha görünür hale gelmesini sağlamak ve konunun uygulama alanında da karşılık bulmasına katkıda bulunmak amaçlanmaktadır. Çalışmamızda kullandığımız deneysel model ile bu kavramın bilimsel çerçevede ele alınması, tüm topluma ve dezavantajlı bireylere yönelik hizmet kalitesinin artırılmasına katkı sağlayacaktır. Terapötik ittifakın Türkçe kaynaklarda yeterince yer almamasının birkaç temel nedeni bulunmaktadır. En belirgin nedenlerden biri, Türkiye'de özel eğitimin Millî Eğitim Bakanlığı'na (MEB) bağlı kurumlar aracılığıyla yürütülmesi ve özel eğitim öğretmenlerinin eğitim fakülteleri çatısı altında yetiştirilmesidir. Bu yapı nedeniyle özel eğitim süreçleri, klinik değil daha çok eğitsel bir perspektiften ele alınmaktadır. Ancak bu yaklaşım, özel eğitimin doğasına tam anlamıyla karşılık vermemektedir. Çünkü özel eğitim, özünde klinik bir alandır. Bunun temel nedeni, üzerinde çalışılan bireylerin farklı patolojilere sahip olmasıdır. MEB'in özel eğitim merkezleri için oluşturduğu destek eğitim programları (örneğin, Otizm Spektrum Bozukluğu, Zihinsel Yetersizlik, Özgül Öğrenme Güçlüğü vb.) DSM-5 ve ICD gibi uluslararası tanı sistemlerinde patolojik durumlar olarak sınıflandırılmaktadır (APA, 2013; WHO, 2019). Davison ve Neale'in (2011) tanımına göre bir durumun patolojik olarak kabul edilmesi için iki temel koşulun sağlanması gerekir: bireyin acı verici yaşam deneyimlerine sahip olması ve bu durumun sosyal ya da mesleki işlevselliği olumsuz etkilemesi. Bu bakış açısıyla değerlendirildiğinde, özel eğitim sürecinde çalışılan bireylerin çoğu bu tanımlara uymakta ve dolayısıyla özel eğitim de bir klinik alan olarak kabul edilmelidir. Bu doğrultuda, terapötik ittifak becerileri, özel eğitimde yürütülen terapi süreçlerinin etkinliği açısından birincil öneme sahiptir. Bu kavramın, Türkçe özel eğitim literatüründe hak ettiği yeri bulması için yapılan bu çalışma, mevcut boşluğu doldurma açısından önemli bir katkı sunmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
The primary aim of this study is to observe the effect of therapeutic alliance skills on student engagement—specifically, students' interest in the therapist or special education instructor and their overall motivation to participate in sessions. The term therapeutic alliance refers to the collaborative relationship established between the therapist and the client during the therapeutic process. In this study, the therapeutic alliance will also encompass the scales and questionnaires used to monitor and assess the process (Wedding & Corsini, 2012). A strong therapeutic alliance includes key elements such as unconditional positive regard, accurate empathy, and the ability to build rapport—all of which are essential for the healthy progress of therapy (Sommers-Flanagan & Sommers-Flanagan, 2016). Achieving such a collaboration relies on structured and effective communication, emotional intelligence, and self-awareness. The role of therapeutic alliance is both indispensable and central to the therapeutic process. Its benefits are equally undeniable in the context of special education, particularly when working with disadvantaged groups. While the concept is frequently encountered in international—especially English-language—literature, it is rarely found in Turkish-language sources related to special education. Even when mentioned, the concept of therapeutic alliance is largely absent from undergraduate, graduate, and doctoral programs, as well as from the practical approaches applied in the field. This research aims to address this gap by introducing the concept of therapeutic alliance into the Turkish special education literature through our fully experimental mixed-method study. We are confident that this contribution will enhance the quality of services provided to the broader public, especially to individuals from disadvantaged backgrounds. There are several underlying reasons why the concept of therapeutic alliance is not commonly found in Turkish special education literature. The most significant reason lies in the institutional structure of special education in Turkey. Since special education services are primarily offered through institutions affiliated with the Ministry of National Education (MoNE), and special education professionals are trained within faculties of education, the field is generally viewed through an educational rather than a clinical lens. However, this perspective does not fully capture the true nature of special education. In reality, special education should be considered a clinical field, given that it involves working with individuals who are diagnosed with various pathologies. The support programs implemented in MoNE-affiliated special education centers—for individuals with autism spectrum disorder, intellectual disabilities, specific learning disabilities, and others—are based on diagnostic categories defined in the Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5) and the International Classification of Diseases (ICD) (APA, 2013; WHO, 2019). According to Davison and Neale (2011), a condition is considered pathological when it involves distressing life experiences and impairs an individual's ability to function socially or occupationally. Based on this framework, it is clear that special education falls under the domain of clinical practice. Consequently, therapeutic alliance skills become a primary necessity for ensuring the effectiveness of therapy sessions in special education settings. From this perspective, the inclusion of therapeutic alliance as a formal concept in the Turkish special education literature is not only overdue but also essential. This study seeks to fulfill that need and contribute meaningfully to the field.
Benzer Tezler
- Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde ailelere yönelik sosyal hizmet uygulaması: Bir değerlendirme araştırması
Social work practice for families in special education and rehabilitation centres: An evaluation research
SERAP GÜLER
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Sosyal HizmetHacettepe ÜniversitesiSosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERDEN ÜNLÜ
- Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde yaşanılan sorunlar ve çözüm önerileri
Problems which are experienced in special education and rehabilitation centers and solution suggestions
NİMET ALTINKURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiEğitim Bilimleri Bölümü
YRD. DOÇ. DR. YAŞAR YAVUZ
- Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde aile merkezli hizmetlerin değerlendirilmesi: Ankara ? Yenimahalle örneği
Evaluation of family centred services in special education and rehabilitation centres in Ankara - Yenimahalle
NALAN ANTMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Sosyal HizmetHacettepe ÜniversitesiSosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KASIM KARATAŞ
- Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan yöneticilerin tükenmişlik düzeyleri ile algıladıkları rol çatışması arasındaki ilişkinin karşılaştırılması
The comparison of correlation between burnout level and role conflict perception of the administrators who work in special education for the handicapped and in rehabilitation centre
BEYCAN KARAKOÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Eğitim ve ÖğretimUşak ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HAFIZ BEK
- Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan eğitim personelinde iş doyumunun genel ruh sağlığı düzeyine etkisinin branş çerçevesinde karşılaştırılması
A comparasion of special education and rehabilitation center employees with respect to job satisfaction effect on general mental health level in terms of expertise
İREM ALTAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
PsikolojiBeykent ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. EMİNE SEVİNÇ ÇAĞLAR