Hekimbaşızâde doktor Muhyiddin Nuri'nin Rehber-i Me'kûlât adlı eserinde beslenme kavram alanı (İnceleme-transkripsiyonlu metin)
Hekimbaşızâde Doctor Muhyiddin Nuri's work entitled Rehber-i Me'kûlât on the conceptual field of nutrition (Transcribed text- facsimile)
- Tez No: 976375
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜL YILMAZ ÇAL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Dengeli beslenme, Türk dili ve edebiyatı, Tıp metinleri, Balanced nutrition, Turkish language and literature, Medical texts
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dillerin söz varlığını ve tarihi süreç içinde geçirdiği değişiklikleri ortaya koymada önemli bir yere sahip olan tıp yazmaları Türk dili alanındaki çalışanlara önemli veriler sunmaktadır. Çalışmaya konu olan eser Selimiye Yazma Eser Kütüphanesinde 22 Sel 5565 arşiv ve 610 tasnif numarası ile kayıtlıdır. Yazarı Hekimbaşızâde Doktor Muhyiddin Nuri olan eser, H 6 Muharrem 1323 (M 13 Mart 1905 / R 28 Şubat 1320) tarihinde İstanbul'da Mahmud Bey Matbaasında basılmıştır. İnsanoğlunun beslenmesinde önemli yer tutan hayvansal, bitkisel, madenî gıdaların özelliklerinden; bu gıdaların bileşiklerinin insan vücuduna etkilerinden ve beslenme tedbirlerinden bahseden eser, 303 sayfadır. Sağlıklı yaşam, gastronomi ve tıp konulu bir metin olması sebebiyle bitki, hayvan, cevher, baharat, maden adları ve çeşitli terkip adlarıyla zengin bir söz varlığına sahiptir. Tıp alanının en önemli hususu olan sağlıklı beslenmede dikkat edilmesi gereken noktaları da kapsayan bu eserde hastalık adları ve eczalık terimleri de önemli bir yekun oluşturmaktadır. Bu açıdan eser; yiyecek- içecek adları, yemek adları, maden adları, hastalık adları ve eczacılık terimleri gibi pek çok konu ile ilgili çalışma için kaynak eser niteliğindedir. Bu çalışma ile öncelikle eserin Latin alfabesine aktarımı sonrasında beslenme kavram alanının tespiti ile söz varlığına, özellikle mutfak sözlüklerine, katkı sağlama; tıp, diyetetik ve gastronomi alanındaki çalışmalara kaynaklık etme amaçlanmıştır. Çalışma giriş, inceleme, metin ve söz varlığı ve bölümlerinden oluşmaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde, çalışmanın amacı ve yöntemi açıklanmıştır. Beslenme kavramı açıklanarak Türklerde beslenme kültürü hakkında tarihi süreç dikkate alınarak bilgi verilmiştir. XIV. yüzyıldan XX. yüzyıla kadar önemli tıp metinleri ile ilgili bilgi verilerek bu dönemin sağlıklı beslenme, hıfzı sıhhat anlayışından bahsedilmiştir. Sonrasında Hekimbaşızâde Doktor Muhyiddin Nuri'nin hayatı ve eserleri, eserin içeriği, nüshaları hakkında ayrıntılı bilgi verilmiştir. İnceleme bölümünde eser üzerinde yapılan araştırma bulgularına yer verilmiştir. Metin bölümünde eser transkripsiyon çalışılarak Latin harflerine aktarılmıştır. Eserin tıpkıbasımı ekler bölümünde verilmiştir.
Özet (Çeviri)
Medical manuscripts, which play an important role in revealing the lexical richness of languages and the changes they have undergone throughout history, provide significant data for researchers in the field of Turkish language studies. The work in question is registered in the Selimiye Manuscript Library under archive number 22 Sel 5565 and classification number 610. Written by Hekimbaşızâde Doktor Muhyiddin Nuri, the work was printed in Istanbul at the Mahmud Bey Printing House on 6 Muharrem 1323 (13 March 1905 / 28 February 1320). The work, which is 303 pages long, discusses the properties of animal, plant and mineral foods that play an important role in human nutrition, the effects of these food compounds on the human body, and nutritional measures. As a text on healthy living, gastronomy, and medicine, it possesses a rich vocabulary of plant, animal, mineral, spice, and ore names, as well as various compound names. This work, which also covers points to consider in healthy nutrition, the most important issue in the field of medicine, includes disease names and pharmaceutical terms. In this respect, the work is a source for studies on many topics such as food and drink names, dish names, mineral names, disease names, and pharmaceutical terms. The primary aim of this study is to contribute to the lexicon, particularly culinary dictionaries, by first translating the work into the Latin alphabet and then identifying the concept of nutrition, and to serve as a source for studies in the fields of medicine, dietetics, and gastronomy. The study consists of an introduction, analysis, text, and lexical inventory sections. The introduction explains the study's purpose and methodology. The concept of nutrition is explained, providing information about Turkish nutritional culture with consideration of the historical process. Information is provided about important medical texts from the 14th to the 20 th centuries, discussing the understanding of healthy nutrition and health preservation during this period. Subsequently, detailed information is provided about the life and works of Hekimbaşızâde Doktor Muhyiddin Nuri, the content of the work, and its copies. The analysis section presents the findings of the research conducted on the work. In the text section, the work has been transcribed and converted into Latin letters. A facsimile of the work is provided in the appendices section.
Benzer Tezler
- Hekimbaşızâde Doktor Muhyiddin'in Vâlideyne İhtâr Yâhud Kuş Palazı adlı eseri (İnceleme-metin-dizin-tıpkıbasım)
Hekimbaşızade Doktor Muhyiddin 's Valideyne İhtar Yahud Kuş Palazı (Analysis-text-index-facsimile)
GÜLİZ EKLER KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYLİN KOÇ GİANNOPOULOS
- Osmanlılardan Cumhuriyet dönemine kadar Türk musikisi eğitim kurumları
Başlık çevirisi yok
AFİTAP ÇAKMAKOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
Eğitim ve Öğretimİstanbul Teknik ÜniversitesiGüzel Sanatlar Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. CENGİZ ÜNAL