Mimaride deprem sonrası öncelikli tasarım kararlarının belirlenmesi Diyarbakır Kayapınar konut mimarisi örneği
Determining post-earthquake priority design decisions the case of residential architecture in Kayapınar Diyarbakır
- Tez No: 977600
- Danışmanlar: PROF. DR. MİNE BARAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrasında yapıların yeniden inşası sürecinde, uzman görüşleri ve Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemi kullanılarak öncelikli mimari tasarım kararlarını belirlemeyi amaçlamaktadır. Deprem sonrası değişen tasarım önceliklerinin tanımlanması ve karar alma sürecine sistematik biçimde dâhil edilmesi hedeflenmiştir. Çalışma alanı olarak Diyarbakır ili Kayapınar ilçesinde, 2000'li yıllarda inşa edilmiş ve depremde ağır hasar alarak yıkılmış çok katlı konut yapıları seçilmiştir. Bu yapılardan boşalan alanlarda inşa edilecek yeni konutların zemin, strüktür, malzeme, planlama, üst örtü ve cephe tasarımı kararları değerlendirilmiştir. Bölgenin hızlı yeniden yapılaşma süreci ve kent siluetinde yaşanan yapısal değişimler, bu alanın incelenmesini gerekli kılmıştır. Çalışmanın kavramsal çerçevesi, afet sonrası mimari tasarım kararlarını ele alan ulusal ve uluslararası literatüre dayanmaktadır. Literatürden elde edilen veriler doğrultusunda, çalışma alanında belirlenen tasarım kriterlerinin afet sonrası nasıl şekillendiğini tespit etmek amacıyla, bölgede en az beş yıl mesleki deneyime sahip mimar ve mühendislerle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Uzmanlara yöneltilen sorulardan elde edilen veriler, nitel ve nicel analiz yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Deprem sonrası öne çıkan tasarım kriterlerinin önceliklendirilmesinde, AHP yöntemi kullanılarak çok ölçütlü karar verme analizi yapılmıştır. AHP, kriterlerin göreli önemini sayısal biçimde belirleme imkânı sunarak karar sürecine nesnel ve sistematik katkı sağlamıştır. AHP yöntemi ile görüşme formlarının birlikte kullanımı, disiplinler arası yaklaşımla belirli bir yapı grubuna yönelik uygulanabilir önerilerin geliştirilmesine olanak tanımıştır. Tasarım kararları, mevcut çevre yapıları ve modern tasarım anlayışıyla karşılaştırılmış, bu süreçte DALL·E yapay zekâ aracı görsel analizlerde destek aracı olarak kullanılmıştır. Görsel analizlerde öncelikli tasarım etmenlerinin yapı tasarımında anlamlı fark yarattığı ortaya çıkmış; bu durum çalışmanın önemini ortaya koymuştur. Çalışma, deprem sonrası tasarım önceliklerinin yalnızca dayanıklılık değil; kaçış güvenliği, çevresel uyum, sürdürülebilirlik, malzeme erişilebilirliği, esnek planlama ve yerel dokuyla bütünleşme gibi çok boyutlu kriterleri içermesi gerektiğini göstermektedir. Bu kapsamda çalışma, mimarların yeniden yapılaşma süreçlerinde daha bilinçli, bağlamsal ve bilimsel kararlar almasına olanak tanımaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to determine the priority architectural design decisions in the reconstruction process following the February 6, 2023 Kahramanmaraş earthquakes, based on expert opinions and the Analytic Hierarchy Process (AHP) method. The study seeks to identify the shifts in design priorities after the earthquake and to integrate them systematically into the decision-making process. The study area is the Kayapınar district of Diyarbakır, where multi-story residential buildings constructed in the 2000s were severely damaged and demolished during the earthquake. The research evaluates design decisions concerning ground, structure, material, planning, roof, and façade in the new housing to be built in the vacant plots left behind. The district's rapid reconstruction process and the resulting structural changes in the urban silhouette have made the investigation of this area necessary. The conceptual framework of the study is based on national and international literature addressing post-disaster architectural design decisions. In line with the data obtained from the literature, semi-structured interviews were conducted with architects and engineers with at least five years of professional experience in the region, to determine how design criteria were reshaped after the disaster. The data collected from the experts were analyzed using both qualitative and quantitative methods. In prioritizing post-earthquake design criteria, the AHP method was employed to conduct a multi-criteria decision-making analysis. By allowing the relative importance of the criteria to be determined numerically, AHP provided an objective and systematic contribution to the decision-making process. The combined use of AHP and interview forms enabled the development of applicable recommendations for a specific building group through an interdisciplinary approach. The design decisions were compared with the surrounding built environment and the principles of modern architectural design, while the DALL·E artificial intelligence tool was utilized as a support instrument in visual analyses. These analyses revealed that priority design factors significantly influenced architectural design, underscoring the importance of the study. The findings show that post-earthquake design priorities should not be limited to durability but must also include multi-dimensional criteria such as evacuation safety, environmental compatibility, sustainability, material accessibility, flexible planning, and integration with the local context. In this regard, the study provides architects with the means to make more informed, contextual, and scientific decisions in reconstruction processes.
Benzer Tezler
- Mevcut betonarme bir binanın deprem güvenliğinin değerlendirilmesi ve çelik çaprazla güçlendirme önerisi
Seismic performance evaluation of an existing reinforced concrete building and proposal of strengthening by steel bracing
SEZER AYNUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
İnşaat MühendisliğiKocaeli Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HİLAL MEYDANLI ATALAY
- Türkiye'de kentsel dönüşüm uygulamaları için matematiksel bir model önerisi
A mathematical model suggestion for urban transformation in Turkey
HALİL İBRAHİM POLAT
Doktora
Türkçe
2017
Şehircilik ve Bölge PlanlamaYıldız Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CANDAN ÇITAK
- İstanbul ikitelli organize sanayi bölgesindeki betonarme endüstri binalarının deprem performansının mimari açıdan değerlendirilmesi
Architectural assessment of the earthquake performance of reinforced concrete industrial buildings in İstanbul ikitelli organized industrial zone
BAHAR ŞEVLİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CANER GÖÇER
- Sismik taban yalıtımı ve enerji sönümleyici sistemlerin mimari tasarıma etkileri
Effects of seismic base isolation and energy damping systems on architectural design
HİLAL GÜNAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NECDET TORUNBALCI
- Architectural form exploration by soft computing: The case of post-disaster shelter
Esnek hesaplama aracılığıyla mimari biçim arayışları: Afet sonrası barınak örneği
FÜSUN CEMRE KARAOĞLAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMA ALAÇAM