Developing guidelines for the implementation of generative ai in higher education: A stakeholder-engaged approach
Yükseköğretimde üretken yapay zekâ uygulamasına ilişkin kılavuzların geliştirilmesi: Paydaş katılımına dayalı bir yaklaşım
- Tez No: 977606
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ARSEV UMUR AYDINOĞLU, DR. GÜLİZAR KARAHAN BALYA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Orta Doğu Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilim ve Teknoloji Politikası Çalışmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: Bilim ve Teknoloji Politikası Çalışmaları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Üretken Yapay Zekâ (ÜYZ), üniversitelerde öğretimi, ölçme-değerlendirmeyi ve araştırmayı yeniden biçimlendirmektedir. Bununla birlikte birçok kurum; dürüstlük, eşitlik ve gizliliği güvence altına alan, uygulanabilir ve değerlere duyarlı bir yol haritasından yoksundur. Bu çalışma, özellikle Sosyal Bilimler içinde yükseköğretimde sorumlu ÜYZ entegrasyonuna yönelik kapsamlı etik kılavuzlar geliştirmiş; akademik dürüstlük, eleştirel düşünme ve dijital eşitliği etkileyen acil yönetişim boşluğunu ve etik belirsizlikleri ele almıştır. Nitel bir araştırma tasarımı çerçevesinde, Sosyal Bilimler alanından akademisyenler ile yüksek lisans/doktora öğrencilerinden oluşan üç odak grup üzerinden tümdengelimci tematik analiz yürütülmüştür. Meta-belge analizinden türetilen başlangıçtaki 13 etik değer ve ilke, sorgulamayı yönlendirmiştir. Veri analizi“Gerçek Durum → Değerle İlintili Kaygı → Çözüm/Politika Önerisi”şemasına dayandırılmıştır. On üç etik değer ve ilke, sekiz temel kategori altında (örneğin, Dürüstlük ve Şeffaflık, Güvenilirlik, Eşitlik) konsolide edilmiştir. Bulgular, Gen-AI kullanımının ifşasına ilişkin bir uzlaşı olduğunu; buna karşılık bilişsel tembellik ve yaratıcılığın aşınmasına dair kaygıların, ayrıca kurum genelinde yeknesak politika çağrılarının öne çıktığını göstermiştir. Paydaş önceliklerindeki farklılıklardan (akademik dürüstlük ile verimlilik arasındaki gerilim) ve ücretli araçlara adil erişim ile veri gizliliği arasındaki ödünleşimlerden kaynaklanan çatışmalar saptanmıştır. Eğitimciler, doğrulama ve ölçme-değerlendirme süreçlerinde artan iş yükü bildirmiştir. Bu araştırma, soyut etik ilkeler ile pratik uygulama arasındaki boşluğu kapatmada katılımcı ve değer-odaklı bir metodolojinin etkililiğini ortaya koymaktadır. Sunulan çerçeve, kurumların sorumlu ÜYZ kullanımını teşvik etmesi için yinelenebilir bir model sunar. Öneriler; ders izlencelerine açık ÜYZ kullanım politikalarının entegrasyonu, şeffaf ifşa zorunluluğu, çeşitlendirilmiş değerlendirme tasarımları, kurumsal araç erişiminin sağlanması ve çok katmanlı yönetişim çerçevelerinin tesis edilmesini içermektedir.
Özet (Çeviri)
Generative Artificial Intelligence (Gen-AI) is reshaping teaching, assessment, and research across universities. Yet many institutions lack actionable, value-sensitive guidance that safeguards integrity, equity, and privacy. This study developed comprehensive ethical guidelines for responsible Gen-AI integration in higher education, specifically within Social Sciences, addressing the urgent governance gap and ethical uncertainties impacting academic integrity, critical thinking, and digital equity. A qualitative investigation utilized deductive thematic analysis from three focus groups comprising Social Sciences academics and master's/doctoral students. An initial 13 ethical values and principles, derived from meta-document analysis, guided the inquiry. Data analysis employed a“Real-Life Situation → Value-Related Concern → Solution/Policy Suggestion”schema. Thirteen ethical values and principles were consolidated into 8 core categories (e.g., Honesty and Transparency, Reliability, Equality). Findings showed consensus on Gen-AI disclosure and concerns about cognitive laziness and creativity erosion, alongside calls for unified institutional policies. Tensions arose from divergent stakeholder priorities (academic integrity vs. efficiency) and trade-offs between equitable access to paid tools and data privacy. Educators reported increased workload for verification and assessment. This research demonstrates the efficacy of a participatory, value-driven methodology in bridging abstract ethical principles with practical implementation. The framework offers a replicable model for institutions to foster responsible Gen-AI use. Recommendations include integrating clear Gen-AI usage policies in syllabus, mandating transparent disclosure, designing diversified assessments, providing institutional tool access, and establishing multi-layered governance frameworks.
Benzer Tezler
- Value-based guidelines for ai adoption in it: Findings from a means-end chain analysis
Bilgi teknolojileri bölümlerinde yapay zeka benimsenmesine yönelik değer temelli öneriler: Neden-sonuç zinciri analizinden bulgular
AYŞE NİSA AKGÜN
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Bilim ve Teknolojiİstanbul Teknik ÜniversitesiVeri Mühendisliği ve İş Analitiği Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. UMUT ASAN
- Transformatör üretiminde yaşam döngüsü analizi (LCA): sürdürülebilirlik perspektifiyle çevresel etkilerin değerlendirilmesi
Life cycle assessment (LCA) in transformer production: evaluating environmental impacts from a sustainability perspective
YAĞMUR BİLGİN PİLCİOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Çevre Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ORHAN İNCE
- Toplam kalite yönetimi, kalite güvencesi sistemleri ve Türkiye'deki uygulamaları
Total quality management, quality assurance systems and their applications in Turkey
AHMET BEŞKESE
Yüksek Lisans
Türkçe
1995
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiPROF.DR. ATAÇ SOYSAL
- Design and implementation of a torque-based predictive steering assistance for human-centered and safe automated driving
İnsan-merkezli ve güvenli otomatik sürüş için tork tabanlı öngörümlü direksiyon yardımcı sisteminin tasarımı ve gerçeklenmesi
ZİYA ERCAN
Doktora
İngilizce
2017
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİstanbul Teknik ÜniversitesiKontrol ve Otomasyon Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. METİN GÖKAŞAN