Kırgız Türkçesinde kiplik
Modality in Kyrgyz language
- Tez No: 978296
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FERHAT KARABULUT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Manisa Celal Bayar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kökeni mantık bilimine dayanan ve sonradan dil biliminde ilgi çeken konulardan biri olan kiplik hakkında yapılan çalışmalara bakıldığında, özellikle Batı'da bu kategorinin konumunun, mahiyetinin ve ifade şekillerinin detaylı incelendiği görülmektedir. Türk dili için sistemli bir portrenin oluşması için kategorinin Türk lehçelerindeki durumuna bakılması gerekliliği malumdur. Plungian'ın ifade ettiği gibi“Her dilin, dünya dilleriyle paylaştığı kendi semantik özü vardır”anlayışından da hareketle Kırgız Türkçesinde kiplik kategorisinin ele alınışını ve ifade araçlarını ortaya koymayı hedeflediğimiz bu çalışmada, alanda öne çıkan Frank Robert Palmer'in 2001 yılında yayımladığı“Mood and Modality”adlı kitabındaki genel kabul gören tipolojik kiplik sınıflandırmasına paralel ilerlenmiştir. Çalışma, literatürde sık başvurulan kapsamlı bir kaynak eser olduğu için Kırgız Türkçesinde elde ettiğimiz verilerin bu sınıflandırma bazında incelenmesi tercih edilmiştir. Tezin amacı, sınırları çizilmesi zor bir alan olduğu sık sık dile getirilen kiplik kategorisi için Çağdaş Kırgız Türkçesinde biçimsel bir yön belirlemek ve temel bir model oluşturmaktır. Çalışma Giriş ve Sonuç bölümleri dahil olmak üzere toplamda dört bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında konu, amaç, kapsam, sınırlılıklar ve inceleme materyalleriyle ilgili bilgilere yer verilmiştir. Birinci bölümde dil bilgisel kipliğin doğuşu ve gelişimi hakkında literatüre yer verilmiştir. Sırasıyla Batı, Türkiye Türkçesi ve Kırgız Türkçesindeki teorik yaklaşımlar sunularak, bu coğrafyalardaki gelişim ve bakış açıları derlenmiştir. Bu bölümün sonunda Palmer ve kiplik yaklaşımı yer almaktadır. İkinci bölüm ise inceleme bölümü olup Kırgız Türkçesinden derlediğimiz eserlerden tespit edilen dil malzemeleri incelenerek kiplik türleri ve işaretleyicileri betimlenmiştir. Her kiplik türü başlığında tanım, açıklama ve öne çıkan bakış açıları sunularak, ardından Kırgız Türkçesinden ilgili örneklere yer verilmiştir. Son olarak sonuç ve değerlendirme yer almaktadır. Sonuç kısmında inceleme neticesinde Kırgız Türkçesinde tespit edilen dil bilgisel kiplik araçları hakkında değerlendirme yer almaktadır.
Özet (Çeviri)
When examining studies on modality, a subject that originated in logic and later attracted interest in linguistics, it is evident that the position, nature, and forms of expression of this category have been studied in detail, especially in the West. It is well known that to form a systematic portrait of the Turkish language, it is necessary to examine the status of this category in Turkish dialects. As Plungian stated,“Every language has its semantic essence that it shares with other languages of the world.”This study aims to reveal the treatment of the category of modality and its means of expression in Kyrgyz language. It proceeds is parallel to the generally accepted classification of modality presented in Frank Robert Palmer's 2001 book“Mood and Modality”, which is prominent in the field. Since Palmer's work has established itself as a comprehensive reference, frequently cited in the literature, it was deemed appropriate to analyse the data obtained in Kyrgyz language based on this classification. This thesis aims to establish a formal direction and create a basic model for the modality category in Contemporary Kyrgyz language, an area often described as having boundaries that are difficult to define. The study consists of four sections, including the Introduction and Conclusion sections. The Introduction section provides information on the subject, purpose, scope, limitations, and research materials. The first section reviews the literature on the origin and development of grammatical modality. Theoretical approaches in Western, Turkish, and Kyrgyz language are presented in order, and the developments and perspectives in these regions are compiled. Palmer and his approach to modality are discussed at the end of this section. The second section is the analysis section, in which the linguistic materials selected from the works we compiled from Kyrgyz language are the types and markers of modality are described. Each type of modality is defined, explained, and highlighted, followed by relevant examples from Kyrgyz language. Finally, the conclusions and evaluation are presented. The conclusion section includes an evaluation of the grammatical modality tools identified in Kyrgyz language as a result of the analysis.
Benzer Tezler
- Kırgız Türkçesinde bilgi kipliği: Delile dayananlar diğer bilgi kipliklerinin ilişkisi
Epistemic modality in Kirghiz Turkish: The interaction with the other epistemic modalities of evidentials
FİLİZ KILIÇ
Doktora
Türkçe
2004
DilbilimAnkara ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. F. SEMA BARUTCU ÖZÖNDER
- Kasımalı Bayalinov'un Kurman Cılga adlı uzun hikâyesi örneğinde Kırgız milli kimliği
Kirghiz national identity in the example of the story of Kasımalı Bayalinov's Kurman Cılga
İSMAİL YAKICI
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DilbilimNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEDER SALİEV
- Şiire yansıyan milli ruh: Şayloobek Düyşeyev
National spirit reflected in poems of Şayloobek Düyşeyev
HATİCE İPEK BAYRAKÇI
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıKastamonu ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET KILDIROĞLU
- Dünden bugüne rebab ve yeniden ele alınması
Başlık çevirisi yok
M. REFİK KAYA
Sanatta Yeterlik
Türkçe
1998
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiTürk Sanat Müziği Ana Sanat Dalı
DOÇ. M. CAHİT ATASOY
- Türkiye Türkçesinin Türk dillilere öğretiminde temel söz varlığı
Core vocabulary for teaching Turkish of Türkiye to speakers of Turkic languages
BOBIRMURZO KAMILZHANOV
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİH YERDEMİR