Türkiye Türkçesinin Türk dillilere öğretiminde temel söz varlığı
Core vocabulary for teaching Turkish of Türkiye to speakers of Turkic languages
- Tez No: 981167
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FATİH YERDEMİR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türkiye Türkçesinin temel söz varlığı üzerinden, öğretim bağlamında üç lehçe ile karşılaştırmalı olarak incelenmektedir. Gazi Üniversitesi TÖMER tarafından hazırlanan A1, A2 ve B1 seviyesindeki Türkçenin yabancı dil olarak öğretim materyalleri temel alınarak yürütülen çalışma, bu materyallerde yer alan kalıplaşmış ifadeler, deyimler, ikilemeler ve diğer söz varlığı unsurlarını Kırgız, Kazak ve Özbek Türkçeleri ile karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Araştırmanın temel amacı, Türkiye Türkçesindeki söz varlığı unsurlarının Kırgız, Kazak ve Özbek Türkçelerindeki karşılıklarını, benzerlik ve farklılıklarını ortaya koyarak Türk lehçeleri arasındaki ortaklığı ve dilsel sürekliliği göstermektir. Bu kapsamda, dil öğrenicilerinin karşılaşabileceği söz kalıpları, işlevsel kullanım alanları, anlam birliği, yapısal özellikleri ve kültürel arka planları açısından incelenmiştir. Doğan Aksan'ın dil bilimi ışığında, kalıp ifadelerin semantik değerlerini, somutlaştırma, benzetme, mecaz ve kinaye gibi söz sanatlarıyla ilişkilerini yorumlayarak, söz varlığı unsurlarının sadece dil öğretimi değil, Türk kültürünün ve gündelik yaşam pratiklerinin aktarılması yönüyle de değerlendirilmesi gerektiğini savunmaktadır. Çalışma, yabancılara Türkçe öğretiminde sık kullanılan bu kalıpların doğru bir şekilde sunulmasıyla, öğrenicilere hem dilsel yeterlik hem de kültürel farkındalık kazandırmanın mümkün olduğunu göstermektedir. Karşılaştırmalı analizler sonucunda, Türk lehçeleri arasında söz varlığı düzeyinde büyük ölçüde ortaklık bulunduğu, farklılıkların ise ağırlıklı olarak fonetik ve morfolojik düzeyde ortaya çıktığı tespit edilmiştir. Çalışmada söz varlığının yalnızca dilsel bir araç değil, aynı zamanda kültürel bir miras olduğu ve Türk lehçeleri arasındaki bu ortaklığın, dil öğretim süreçlerinde ortak değerler, kültürel havza ve kimlik bilincini güçlendirmeye zemin yaratmak için stratejik bir kaynak olarak kullanılması gerektiği sonucuna varmaktadır.
Özet (Çeviri)
This Master's thesis comparatively investigates the lexicon (word stock) of Turkish within the context of teaching Turkish to speakers of Turkic languages. The study, based on the A1, A2, and B1 level Turkish teaching materials prepared by TÖMER, comparatively analyzes the formulaic expressions, idioms, reduplications, and other lexical elements found in these materials with Kyrgyz, Kazakh, and Uzbek Turkish. The core objective of the research is to reveal the commonality and linguistic continuity among the Turkic dialects by identifying the equivalents, similarities, and differences of the Turkish lexical items in Kyrgyz, Kazakh, and Uzbek Turkish. To this end, the phrase patterns encountered by basic level language learners are analyzed in terms of their functional usage areas, semantic unity, structural characteristics, and cultural background. Doğan Aksan's linguistic approach, that lexical items should be evaluated not only from the perspective of language instruction but also for their role in transmitting Turkish culture and daily life practices. By interpreting the semantic values of formulaic expressions and their relations with rhetorical devices like concretization, analogy, metaphor, and irony, the study demonstrates that the proper presentation of these frequently used phrases in Turkish language instruction can provide learners with both linguistic competence and cultural awareness. Comparative analyses revealed a significant degree of commonality in the lexicon across the Turkic dialects, with differences primarily arising at the phonetic and morphological levels. The study concludes that the lexicon is not merely a linguistic tool, but also a cultural heritage, and that this shared feature among the Turkic dialects must be utilized as a strategic resource in language teaching processes to foster shared values, a common cultural reservoir, and identity awareness.
Benzer Tezler
- Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde şiir metinlerinden yararlanma
Teaching Turkish as a foreign language making use of poetry texts
SEDA ARTUÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖMER ÖZKAN
- Eflatun Cem Güney'in derlediği masalların yabancılara Türkçe öğretiminde B1-B2 seviyesine uyarlanması
Adaptation of B1-B2 from the fairy tales compiled by Eflatun Cem Güney in teaching Turkish to foreigners
HÜRRİYET BULUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıNecmettin Erbakan ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞERİFE AKPINAR
- Ürdün'de yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde yaşanan sorunların incelenmesi
Problems in teaching Turkish as a foreign language in Jordan
AMMUNE MERVE ABUDHAİM
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimDüzce ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ONUR ER
- Yabancılara Türkçe öğretiminde edatlar
Prepositions in teaching Turkish as a foreign language
MÜKERREM ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HATİCE TÖREN
- Türkiye Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesindeki benzer deyimlerin karşılıklı görünümü
A Comparison of similar idioms in Turkey Turkish and Azerbaijani Turkish
UĞUR BİLGE
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Türk Dili ve EdebiyatıEskişehir Osmangazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. CAN ÖZGÜR