Investigating the category effect in freely associated word responses and predicting free word associations using language models
Serbest sözcük çağrışımlarında kategori etkisinin araştırılması ve serbest sözcük çağrışımlarının dil modelleri ile tahmin edilmesi
- Tez No: 978511
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERKAN ŞENER, PROF. DR. EMİN ERKAN KORKMAZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Bilim ve Teknoloji, Dilbilim, Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrol, Science and Technology, Linguistics, Computer Engineering and Computer Science and Control
- Anahtar Kelimeler: Algoritma modelleme, Anlamsal çağrışım, Bilgisayar modellemesi, Bilişsel dil bilim, Bilişsel modelleme, Doğal dil işleme, Kelime ilişkilendirme, Makine öğrenmesi, Makine öğrenmesi yöntemleri, Sözcük çağrışımları, Algorithm modelling, Semantic associations, Computer modelling, Cognitive linguistics, Cognitive modeling, Natural language processing, Word association, Machine learning, Machine learning methods, Word associations
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Yeditepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilişsel Bilimler Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: Bilişsel Bilimler Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Serbest çağrışım süreci hem ortak hem de bireysel anlamlandırmayı etkilemekte ve insanın anlam oluşturmasında kilit bir rol oynamaktadır. Birçok alanda kullanılmasına karşın serbest çağrışımlı kelime kaynaklarının oluşturulması maliyetlidir ve bu süreci bilgisayar ortamında modellemeye yönelik girişimler sınırlı sonuçlar vermektedir. İki ayrı adımda tasarlanan bu çalışma öncelikle beyindeki duyusal kategorilerin sözcüklerin serbest çağrışımla ilişkilendirilmesinde belirleyici bir rol oynayıp oynamadığını araştırmaktadır. Bu amaçla, De Deyne ve arkadaşları (2018) tarafından oluşturulmuş serbest çağrışımlı kelime listesi Small World of Words (SWOW) veriseti önceden eğitilmiş Word2Vec modeli yardımıyla kategorize edilerek analiz edilmiştir. İkinci adımda ise çalışma bir dil modelinin serbest çağrışımlı insan yanıtlarının genel özelliklerini ilgili veri ile ince ayar yapıldıktan sonra öğrenip öğrenemeyeceğini test etmektedir. Bu amaçla, Tiny Llama ve Google Gemma 3 adlı iki dil modeli, SWOW verisi ile ince ayar yapılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, beyindeki duyusal alanlar ile serbest çağrışım yanıtları arasında kayda değer bir ilişki bulunduğunu ortaya koymakta ve her iki modelde de ince ayarın, anlamsal uyumu güçlendirdiğini göstermektedir. Bununla birlikte, sonuçlar hem asıl hem de ince ayarlı modellerin bu kadar açık uçlu bir görevi yerine getirmede çeşitli sınırlamalara sahip olduğunu da vurgulamaktadır.
Özet (Çeviri)
The process of free association is key to human meaning-making, influencing both shared and individual understanding. Useful in many aspects, free association word resources are costly to make and attempts in computational modelling of free associations has yielded limited results only. Designed in two separate steps, current study first investigates whether sensory categories in the brain play a predictive role in the process of freely associating words. For this purpose, the data previously collected by De Deyne et al. (2018), namely Small World of Words (SWOW), was categorized by the aid of the pretrained Word2Vec model and analyzed. Secondly, the study tests whether a computational language model is able to capture the general regularities of freely associated human responses after being fine-tuned with relevant data. For this purpose, two language models, namely Tiny Llama and Google Gemma 3 were fine-tuned with SWOW data and the models were tested. Results show that there is a significant relation between the sensory areas in the brain and free word association responses and it is possible to say that fine-tuning significantly improves semantic understanding in free association responses in both models. However, values also highlight the limitations of both the base and fine-tuned models for handling such an open-ended task.
Benzer Tezler
- Karayolu köprülerinin sismik boyutlandırılmasıyla ilgili bazı yönetmeliklerin incelenmesi, karşılaştırılması ve uygulamalar
Investigations and comparisons on some rugulations for seismic design of highway bridges and applications
ŞÜKRÜ EROL
- İstanbul'da otopark problemi“Şişli-Beşiktaş örneği”
Başlık çevirisi yok
A.SİNAN ÖZEL
Yüksek Lisans
Türkçe
1996
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiPROF.DR. AYTEN ÇETİNER
- Hızlı tüketim ürünleri sektörü gıda kategorisinde sağlık bilincinin satın alma niyetine etkisinin araştırılması
The name of the thesis: Investigating the impact of health consciousness on purchase intent in the food category of the fast-moving consumer goods sector
FERRUH KURUOĞLU
Doktora
Türkçe
2024
İşletmeNiğde Ömer Halisdemir Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ESEN GÜRBÜZ
- Investigating the effects of magnitude-space based numerical working memory loads on the SNARC effect under different number judgment tasks
Büyüklük-uzam temelli sayı ilişkili çalışma belleği yüklerinin SNARC etkisi üzerindeki etkisinin farklı sayı değerlendirme görevlerinde incelenmesi
ILGIM HEPDARCAN SEZEN
Doktora
İngilizce
2025
Psikolojiİzmir Ekonomi ÜniversitesiDeneysel Psikoloji Bilim Dalı
DOÇ. DR. BURAK ERDENİZ
- Personel seçiminde değerlendirici kişiliğinin aday kişiliği ile benzerliğinin seçim ve değerlendirmeye olan etkisi
The effect of rater and applicant personality similarity on the evaluation and selection decision in personnel selection process
AHU DİNLER