Malnütrojenik çevre kavramının tanımlanması ve yaşlılar için malnütrojenik çevre ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması
Defining the concept of malnutrogenic environment and development of malnutrogenic environment scale for the elderly: Validity and reliability study
- Tez No: 978696
- Danışmanlar: PROF. DR. BETÜL ÇİÇEK, PROF. DR. MELİH KAAN SÖZMEN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: geçerlilik ve güvenilirlik, malnütrisyon, malnütrojenik çevre, ölçek, yaşlı, validity and reliability, malnutrition, malnutrogenic environment, scale, older adults
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erciyes Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Toplumda yaşayan yaşlılarda malnütrisyonun etiyolojisi oldukça karmaşıktır. Literatürde obeziteye neden olan faktörleri tanımlamak için ''obezojenik çevre'' kavramı geliştirilmiş olmasına rağmen, malnütrisyona neden olan faktörleri tanımlamak için herhangi bir kavram bulunmamaktadır. Bu nedenle, bu çalışmanın amacı; ''malnütrojenik çevre'' kavramını tanımlayarak yaşlı bireyler için ''Malnütrojenik Çevre Ölçeği''ni geliştirmektir. Bu çalışma; kavramsal, metodolojik ve kesitsel tipte planlanan karma bir araştırmadır. Öncelikle ''malnütrojenik çevre'' kavramını tanımlamak amacıyla PubMed, Scopus ve Web of Science veri tabanlarında 60 yaş ve üzeri, toplumda yaşayan bireylerde malnütrisyonun çevresel faktörlerini değerlendiren kesitsel çalışmalar taranmıştır. Sonrasında ölçek geliştirmek için literatür doğrultusunda madde havuzu oluşturulmuş ve uzman görüşleri alınmıştır. Araştırmaya Ağrı il merkezindeki 6 No'lu Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı 65 yaş ve üzeri bireyler dahil edilmiştir. Elde edilen veriler ile yapı ve kapsam geçerlilik analizleri yapılmıştır. Malnütrisyon taraması için Mini Nütrisyonel Değerlendirme (MNA) aracı, aynı örneklem grubunda malnütrisyona neden olan faktörleri belirlemek amacıyla demografik veriler, Standardize Mini Mental Test (SMMT) ve 24 saatlik geriye dönük diyet hatırlatması verileri yüz yüze görüşmeler ile toplanmıştır. Katılımcıların boy uzunluğu stadiyometre, vücut bileşimi biyoelektrik empedans (BİA) özelliği gösteren cihaz ile ölçülmüş, diğer antropometrik ölçümler için esnemeyen mezura kullanılmıştır. Fiziksel fonksiyonu saptamak için el dinamometresi ile el kavrama gücü ölçülürken; katılımcılara ''Otuz Saniye Otur-Kalk Testi'' ile ''Zamanlı Kalk ve Yürü Testi'' de uygulanmıştır. Veriler Sosyal Bilimler için İstatistik Programı (SPSS) ve SPSS Amos kullanılarak analiz edilmiştir. İncelenen 43 makale doğrultusunda toplum içinde yaşayan yaşlı yetişkinlerde malnütrisyona neden olan çevresel faktörler kapsamlı bir şekilde değerlendirilmiş ve ''malnütrojenik çevre'' kavramı ekonomik, sosyokültürel, aile dinamikleri, fiziksel çevre ve ulaşım olanakları ile sosyal izolasyon/sosyal destek olmak üzere beş alt başlık çerçevesinde tanımlanmıştır. Veri toplama işlemi 182 birey ile gerçekleştirilmiş olup yaş ortalaması 72,1±6,0 yıldır. Otuz dört madde ile pilot çalışma analizi yapılan ölçeğin son halde madde sayısı 12 olup, ölçek iki alt boyuttan oluşmaktadır. Birinci alt boyut ''ekonomi'' ikinci alt boyut ise ''sosyal ve fiziksel erişilebilirlik'' olarak tanımlanmıştır. Ölçeğin Cronbach alfa katsayısı 0,85'tir. Ölçekten alınabilecek minimum puan 12 iken, maksimum puan 36'dır. Kesim noktası 18 puan olarak belirlenmiş olup, 18 puan ve üzeri malnütrojenik çevre riski ile ilişkilendirilmiştir. Ayrıca katılımcılarda malnütrisyon prevalansı %1,6 iken, malnütrisyon riski ise %25,3 olarak saptanmıştır. Diğer değişkenlerin malnütrisyon riski ile ilişkisi değerlendirildiğinde ise yaşıtlarına göre algılanan sağlık durumu (OR: 1,734, %95 GA: 1,256-2,392, p=0,001), düşük iştah durumu (OR: 1,942, %95 GA: 1,459-2,585, p<0,001) ve daha düşük bel çevresi (OR: 1,089, %95 GA: 1,040-1,140, p<0,001) malnütrisyon riskinin önemli bağımsız belirleyicileri olarak saptanmıştır. Sonuç olarak yaşlı bireylerde malnütrisyon riskini belirlemeye yönelik literatürde kullanılabilecek olan ''malnütrojenik çevre'' kavramı, beş alt başlık çerçevesinde tanımlanmıştır. Ayrıca literatür ışığında 12 soruluk ''Malnütrojenik Çevre Ölçeği'' geliştirilerek; geçerlilik ve güvenilirlik analizleri yapılmış, literatüre kullanılabilir bir araç kazandırılmıştır. Son olarak katılımcılarda malnütrisyon prevalansının düşük; algılanan sağlık durumu, düşük iştah düzeyi ve düşük bel çevresi gibi değişkenlerin malnütrisyon riski ile ilişkili olduğu saptanmıştır.
Özet (Çeviri)
The etiology of malnutrition among community-dwelling older adults is highly complex. Although the concept of an“obesogenic environment”has been developed in the literature to define factors causing obesity, no corresponding concept exists to describe the factors that cause malnutrition. Therefore, the aim of this study is to define the concept of a“malnutrogenic environment”and to develop the“Malnutrogenic Environment Scale”for older individuals. This study is a mixed-methods research consisting of conceptual, methodological, and cross-sectional components. Firstly, to identify and define the concept of a malnutrogenic environment, cross-sectional studies evaluating environmental factors causing malnutrition among community-dwelling individuals aged 60 years and older were systematically reviewed in the PubMed, Scopus, and Web of Science databases. Subsequently, an item pool was created based on the literature, and expert opinions were obtained for the development of the scale. Individuals aged 65 years and older registered at Family Health Center No. 6 in the city center of Ağrı were included. Construct and content validity analyses were conducted. The Mini Nutritional Assessment (MNA) tool was utilized for malnutrition screening. Additionally, in the same sample to determine factors causing malnutrition; demographic variables, Standardized Mini-Mental Test (SMMT) scores, and 24-hour dietary recall data were collected through face-to-face interviews. Participants' height was measured using a stadiometer, body composition was assessed by a bioelectrical impedance analysis (BIA) device, and a nonelastic tape measure was used for other anthropometric measurements. Handgrip strength was measured with a hand dynamometer to assess physical function, and the participants completed both the“30-Second Chair Stand Test”and the“Timed Up and Go Test.”Data were analyzed by the Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) and SPSS Amos. Based on the review of 43 studies, environmental factors causing malnutrition in community-dwelling older adults were comprehensively evaluated, and the concept of malnutrogenic environment was defined within five subdomains: economic factors, sociocultural factors, family dynamics, physical environment and transportation, and social isolation/social support. Data collection was completed with 182 individuals, the mean age was 72.1±6.0 years. After pilot testing with 34 items, the final version of the scale consisted of 12 items and two subdimensions. The first subdimension was identified as“economy,”and the second as“social and physical accessibility.”The Cronbach's alpha coefficient of the scale was 0.85. The minimum and maximum possible scores were 12 and 36, respectively. A cut-off score of 18 was established, with scores of 18 and above indicating risk related to a malnutrogenic environment. Among the participants, the prevalence of malnutrition was 1.6%, while the prevalence of malnutrition risk was 25.3%. When examining variables associated with malnutrition risk, perceived health status compared to peers (OR: 1.734, 95% CI: 1.256–2.392, p=0.001), poor appetite (OR: 1.942, 95% CI: 1.459–2.585, p<0.001), and lower waist circumference (OR: 1.089, 95% CI: 1.040–1.140, p<0.001) were identified as significant independent predictors of malnutrition risk. In conclusion, the concept of“malnutrogenic environment,”which may be used in the literature to identify malnutrition risk among older adults, was defined within five subdomains. Furthermore, the 12-item“Malnutrogenic Environment Scale”was developed in line with the literature, and its validity and reliability analyses were conducted, providing a useful measurement tool for the field. Finally, although the prevalence of malnutrition was low; perceived health status, poor appetite, and lower waist circumference were associated with malnutrition risk.