Ağaselim Abdullayev'in tar icrâları üzerinden Azerbaycan muğamlarının incelenmesi
Analysis of Azerbaijani mughams through Aghaselim Abdullayev's tar performances
- Tez No: 978754
- Danışmanlar: PROF. DR. GÜLÇİN YAHYA KAÇAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Müzik, Music
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Müziği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Muğam sanatı, icrâ türü yanında tarihsel birikimi, estetik anlayışı ve kültürel kimliği bünyesinde barındıran köklü bir müzik geleneğidir. Araştırma, Azerbaycan muğamlarının hem nazarî hem de uygulamalı yönlerini incelemeyi ve elde edilen bulgular doğrultusunda, muğam tarihçesi, nazarîyatı, tahlîli ve tardaki icrâ teknikleri açılarından Türk müziği eğitiminde yararlanılabilecek bir kaynak ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu amaçla araştırmanın problem cümlesi“Ağaselim Abdullayev'in tar icrâları üzerinden Azerbaycan muğamlarının özellikleri nelerdir?”olarak belirlenmiştir. Bu araştırmada, Azerbaycan muğam geleneğinin önemli temsilcilerinden Ağaselim Abdullayev'in tar icrâları üzerinden, muğamların makam ve icrâ özellikleri tahlil edilmiştir. Ağaselim Abdullayev tarafından icrâ edilen yedi ana muğam araştırmanın hem evrenini hem de örneklemini oluşturmaktadır. Rast, Şur, Segâh, Şüşter, Çahârgâh, Bayâtî-Şîraz ve Hümâyûn muğamları ile bu muğamlara ait şûbeler; kullanılan perdeler, kullanım sıklıkları, ses alanı, etkin ve destekleyici perdeler, ezgisel hareketler, ezgisel hareketlerin şematik gösterimleri ve öz seyir örnekleri gibi mûsikî unsurları açısından incelenmiş; tar icrâcılığında muğamların seslendirme ve yorumlama özellikleri süsleme ve mızrap teknikleri ortaya konulmuştur. Nitel araştırma yöntemlerinin uygulandığı çalışmada, doküman inceleme, arşiv tarama, yarı yapılandırılmış görüşme ve gözlem teknikleriyle elde edilen veriler, Gülçin Yahya İcrâ Tahlîli Yöntemi doğrultusunda tahlil edilmiştir. Elde edilen bulgular, muğamlarda her bir şûbenin kendine özgü makam, perde ve seyir anlayışlarıyla bağımsız özellikler sergilediğini göstermiştir. Özellikle icrâcılar ve tar eğitimi alan öğrenciler için muğamların teknik ve üslûp özelliklerini tanımada ve geliştirmede yol gösterici olabileceği düşünülmektedir. Çalışmanın sonucunda, muğamların ve şûbelerin, Türk müziği makamlarıyla kısmi benzerlikler taşıdığı, duyum olarak örtüştüğü; ancak seyir anlayışı, kullanılan perdeler ve dizi özelliği bakımından farklı bir yapıya sahip olduğu sonucuna varılmıştır.
Özet (Çeviri)
Mugham art, in addition to being a performance genre, is a deeply rooted musical tradition that embodies historical accumulation, aesthetic perception, and cultural identity. This study aims to examine both the theoretical and practical dimensions of Azerbaijani mughams and, in line with the findings, to present a resource that can contribute to Turkish music education in terms of the history, theory, analysis, and tar performance techniques of mugham. Accordingly, the research problem was defined as:“What are the characteristics of Azerbaijani mughams through the tar performances of Ağaselim Abdullayev?”In this context, the study analyzed the modal and performance features of mughams through the tar performances of Ağaselim Abdullayev, one of the prominent representatives of the Azerbaijani mugham tradition. The seven main mughams performed by Abdullayev—Rast, Shur, Segah, Shushtar, Chahargah, Bayati-Shiraz, and Humayun—constitute both the population and the sample of the research. The sub-branches (shube) of these mughams were examined in terms of musical elements such as pitches, frequency of usage, pitch range, primary and auxiliary tones, ezgic movements, schematic representations of these movements, and exemplary modal progressions (seyir). In addition, the study revealed the ornamentation and plectrum techniques used in tar performance. The research employed qualitative methods, and the data obtained through document analysis, archival research, semi-structured interviews, and observation were analyzed using the Gülçin Yahya Performance Analysis Method. The findings indicate that each shube in the mughams displays unique features in terms of mode, pitch, and modal progression. It is suggested that these characteristics can guide performers and students of tar in understanding and developing the technical and stylistic dimensions of mughams. The study concludes that while mughams and their sub-branches show partial similarities and auditory overlaps with Turkish music modes, they differ significantly in modal progression, pitch usage, and scale structure.
Benzer Tezler
- Mehmet Ağa Külliyesi restorasyon projesi
Restorasyon proposal for the külliye of Mehmet Ağa
MERİH BAHÇEKAPILI
- Nişli Mehmed Ağa`nın Rusya Sefareti ve Sefaretnamesi (1722-1723)
The Ambassadorship of Russia of Mehmed Aga of Niş and his ambassador-book
AYDIN MERTAYAK
