Uluslararası öğrenci hareketliliği, beşeri sermaye ve ekonomik kalkınma ilişkisi: Türkiye için bir model önerisi
The relationship between international student mobility, human capital, and econoic development: A model proposal for Turkiye
- Tez No: 979642
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET EMİN ALTUNDEMİR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Maliye, Finance
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sakarya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Maliye Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Küreselleşme olgusu, ülkeler arasındaki sınırların ekonomik, kültürel ve sosyal düzeyde giderek daha geçirgen hale gelmesini sağlarken; bilgi, sermaye ve insan hareketliliğini de artırmıştır. Bu çerçevede, uluslararası öğrenci hareketliliği, küreselleşmenin hem bir sonucu hem de taşıyıcısı niteliğini kazanmıştır. Eğitim alanında uluslararasılaşmanın hızla yayılması, yükseköğretimi sadece yerel bir hizmet olmaktan çıkararak, küresel ölçekte rekabetin ve iş birliğinin bir unsuru haline getirmiştir. Bu durum, yükseköğretim kurumlarının uluslararası öğrencileri çekme stratejilerini önceliklendirmelerine ve ulusal politikaların da bu yönde şekillendirilmesine neden olmuştur. Bu bağlamda, uluslararası öğrenci hareketliliği, küresel bilgi akışının sürekliliğini sağlaması, kültürlerarası etkileşimi artırması ve uluslararası iş gücü piyasasının dinamiklerini etkilemesi bakımından küreselleşme süreçleri için temel öneme sahiptir. Özellikle bilgi temelli ekonomilere geçişin hızlandığı günümüzde, yükseköğretim sistemleri arasında artan bağlantı, ülkelerin küresel yetenek havuzundan pay alma çabalarını da yoğunlaştırmıştır. Uluslararası öğrenci hareketliliği, ekonomik kalkınma ve beşeri sermaye birikimi bağlamında değerlendirildiğinde de stratejik bir öneme sahiptir. Nitelikli insan gücünün dolaşımını sağlayan bu süreç, hem ev sahibi ülkelerin işgücü niteliğini artırmakta hem de inovasyon kapasitesine katkı sunmaktadır. Uluslararası öğrencilerin mezuniyet sonrası ev sahibi ülkede kalmaları, hem bireysel kariyer hedefleri hem de ülkenin kalkınma ve rekabet gücü açısından stratejik önemdedir. Bu çalışma, uluslararası öğrencilerin mezuniyet sonrası ev sahibi ülkelerdeki istihdam süreçlerine entegrasyonlarını ve bu sürecin ekonomik kalkınma üzerindeki etkilerini Türkiye bağlamında çok boyutlu olarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, Türkiye'nin mevcut yasal ve kurumsal çerçevesi, istihdam ve çalışma izinleri bağlamında ele alınmış; bu çerçevenin mezun uluslararası öğrenciler için ne derece erişilebilir ve işlevsel olduğu değerlendirilmiştir. Ayrıca, ABD, İngiltere ve Almanya başta olmak üzere iyi uygulama örnekleri ülkelerle Türkiye'nin yaklaşımı karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Bu karşılaştırma, hem politika farklılıklarını hem de uygulamaların mezunların ülkede kalma oranları üzerindeki etkilerini ortaya koymaktadır. Çalışmanın teorik altyapısı; beşeri sermaye teorisi, göç ve kalkınma literatürü ile yükseköğretimin uluslararasılaşması politikaları çerçevesinde yapılandırılmıştır. Beşeri sermaye teorisi, bireylerin eğitim ve beceri yoluyla kazandıkları niteliklerin ekonomik büyümeye katkı sunduğu varsayımı üzerine kuruludur. Bu bağlamda, uluslararası öğrencilerin edinmiş oldukları bilgi ve becerilerin, ev sahibi ülkelerin kalkınma süreçlerinde nasıl bir rol oynadığı kuramsal bir zemin oluşturmuştur. Uygulama kısmında ise nitel araştırma yöntemlerine başvurulmuştur. Araştırma kapsamında, çok aktörlü bir perspektifin sağlanabilmesi amacıyla kamu kurumları, sivil toplum kuruluşlrı ve firmalar ile mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulguları, Türkiye'de uluslararası öğrencilerin mezuniyet sonrası ülkede kalma ve istihdama katılma yönünde güçlü bir motivasyona sahip olduklarını ancak karşılaştıkları bürokratik engeller, yetersiz bilgilendirme ve kurumsal destek eksikliği nedeniyle bu potansiyelin büyük ölçüde atıl kaldığını ortaya koymaktadır. Çalışma sonucunda, Türkiye'nin uluslararası mezun politikasının sistematik bir yaklaşımla yeniden yapılandırılması, özellikle mezuniyet sonrası istihdam süreçlerini destekleyecek düzenleyici ve teşvik edici mekanizmaların oluşturulması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu yöndeki reformların, Türkiye'nin küresel yetenek havuzundan daha fazla pay almasına ve beşeri sermaye tabanlı kalkınma hedeflerine ulaşmasına katkı sağlayacağı hedeflenmiştir.
Özet (Çeviri)
The phenomenon of globalization has led to national borders becoming increasingly permeable on economic, cultural, and social levels, while also increasing the mobility of information, capital, and people. In this context, international student mobility has become both a result and a driver of globalization. The rapid spread of internationalization in the field of education has transformed higher education from being merely a local service into an element of global competition and cooperation. This development has prompted higher education institutions to prioritize strategies for attracting international students and has influenced national policies in that direction. In this regard, international student mobility holds fundamental importance for globalization processes, as it ensures the continuity of global knowledge flows, enhances intercultural interaction, and affects the dynamics of the international labor market. Especially today, as the transition to knowledge-based economies accelerates, the growing interconnectivity among higher education systems has intensified countries' efforts to secure a share of the global talent pool. International student mobility also holds strategic importance in the context of economic development and human capital accumulation. This process, which facilitates the circulation of skilled human resources, enhances the quality of the workforce in host countries and contributes to their innovation capacity. The retention of international students in the host country after graduation is strategically significant both for their individual career goals and for the host country's development and competitiveness. This study aims to analyze, from a multidimensional perspective, the integration of international graduates into employment processes in host countries and the impact of this integration on economic development, specifically in the context of Turkey. The research evaluates Turkey's current legal and institutional framework in terms of employment and work permits, and assesses how accessible and functional this framework is for international graduates. Additionally, Turkey's approach has been compared with best practice examples from countries such as the United States, the United Kingdom, and Germany. This comparison reveals both policy differences and the effects of these practices on graduates' retention rates in the host country. The theoretical framework of the study is structured around human capital theory, migration and development literature, and policies regarding the internationalization of higher education. Human capital theory is based on the assumption that the qualifications individuals gain through education and skills contribute to economic growth. In this context, the knowledge and skills acquired by international students provide a theoretical basis for understanding their role in the development processes of host countries. In the practical part of the study, qualitative research methods were employed. To ensure a multi-actor perspective, interviews were conducted with public institutions, non-governmental organizations, and companies. The research findings indicate that international students in Turkey have strong motivation to remain in the country and participate in employment after graduation. However, due to bureaucratic obstacles, insufficient information, and lack of institutional support, this potential remains largely untapped. The study concludes that Turkey's policy on international graduates needs to be restructured through a systematic approach, and that regulatory and incentive mechanisms should be developed to support post-graduation employment processes. It is aimed that the reforms in this direction will contribute to Turkey receiving a greater share from the global talent pool and achieving its human capital-based development goals.
Benzer Tezler
- Sosyoekonomik gelişmişlik üzerinden Türkiye illerinin uluslararası hareketlilik analizi
International mobility analysis of Turkish provinces in terms of socieconomic development
MELEK GÖKMEYDAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EBRU KERİMOĞLU
- Eğitimde fırsat eşitliği, toplumsal genel başarı ve adalet ilişkisi: PISA Projesi kapsamında Finlandiya ve Türkiye deneyimlerinin karşılaştırması
The relationship between the equality of opportunity in education, general social success and justice: The Comparison of Finland and Turkey experiences within the scope of PISA Project
VOLKAN MERCİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Eğitim ve ÖğretimBalıkesir ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RIZA ARSLAN
- Gidecekler mi? Kalacaklar mı?: İstanbul Üniversitesi örneğinde uluslararası öğrencilerin mezuniyet sonrası hareketlilik eğilimleri
Will they leave? Will they stay?: Postgraduate mobility tendencies of international students in the example of İstanbul University
BÜLENT YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
CoğrafyaSüleyman Demirel ÜniversitesiCoğrafya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA YAKAR
- Erasmus programı hareketliliğinin Türkiye üniversitelerindeki mekânsal ve dönemsel analizi
Spatial and temporal analysis of Erasmus program mobility in Turkish universities
EZGİ ÖZEY
Doktora
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiCoğrafya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SELVER ÖZÖZEN KAHRAMAN
- Birleşik Krallığın dış politikasında yumuşak güç aracı olarak burs programları
Scholarship programs as a soft power tool in UK foreign policy
ERKAN ALKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Uluslararası İlişkilerBatman ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAKAN SAMUR