İletişimsel eylemin habitusun dönüşümüne etkisi: Gerze tekel kadın işçileri örneği
The effect of communicative action on habitus transformation: The example of Gerze tekel women workers
- Tez No: 980217
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET TOPLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İletişim Bilimleri, Communication Sciences
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora tezi, 1958 yılında Gerze'de açılan Tekel Tütün İşleme Evi'nin, kadın işçilerin kamusal alanda görünürlük kazanma, toplumsal rollerinde dönüşüm yaşama ve habituslarını yeniden inşa etme süreçlerindeki rolünü incelemektedir. Çalışma, Jürgen Habermas'ın iletişimsel eylem kuramı, Pierre Bourdieu'nun habitus, sermaye ve alan kavramları ile Henri Lefebvre'nin gündelik hayat kuramı çerçevesinde yapılandırılmış; feminist sözlü tarih yöntemi ve etnografik gözlemlerle desteklenmiştir. Araştırmada, kadınların çalışma hayatına katılımlarıyla birlikte ekonomik, sosyal ve kültürel sermaye edinimleri, kuşaklararası toplumsal bellek aktarımı, gündelik hayatın ritmik örgütlenmesindeki dönüşümler ve patriyarkal yapılara karşı geliştirdikleri müzakere ve direniş stratejileri analiz edilmiştir. 1958 öncesinde büyük ölçüde ev içi rollerle sınırlanan kadınların, fabrikada ücretli emek sürecine katılmaları; hane içi otorite ilişkilerinden kamusal alan pratiklerine, tüketim kültüründen boş zaman değerlendirme biçimlerine kadar geniş bir yelpazede dönüşüm yaratmıştır. Saha verileri, kadınların işyeri, çarşı, mahalle, kültürel mekânlar ve sosyal etkinliklerde artan görünürlüklerinin, yerel toplumsal normlarda kırılmalara yol açtığını göstermektedir. Bu kırılmalar,“Tekel karısı”gibi ataerkil damgalama pratiklerinin varlığına rağmen, kadınların ekonomik bağımsızlıklarını pekiştirmiş, sosyal ağlarını genişletmiş ve özneleşme süreçlerini hızlandırmıştır. Sözlü tarih görüşmeleri, kadınların deneyimlerini kendi ifadeleriyle görünür kılarken; etnografik gözlemler, gündelik hayatın mekânsal, zamansal ve ilişkisel boyutlarını çözümlemektedir. Araştırma, Gerze örneğini Nazilli Sümerbank Basma Fabrikası ve Ereğli Demir-Çelik Fabrikası gibi diğer endüstriyel odaklarla karşılaştırmalı olarak değerlendirerek, Türkiye'nin sanayileşme sürecinde kadın emeğinin habitus dönüşümündeki belirleyici rolünü ortaya koymaktadır. Bulgular, Tekel fabrikasının kadınlar açısından yalnızca bir çalışma alanı değil, aynı zamanda kamusal görünürlüğün, kültürel katılımın ve toplumsal müzakerenin inşa edildiği bir“karşı kamusal alan”işlevi gördüğünü göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This doctoral dissertation explores how the establishment of the Tekel Tobacco Processing House in Gerze in 1958 transformed women's social roles, public visibility, and habitus formation. Grounded in Jürgen Habermas's theory of communicative action, Pierre Bourdieu's concepts of habitus, capital, and field, and Henri Lefebvre's theory of everyday life, the study employs feminist oral history and ethnographic observation. It examines how women's participation in wage labor fostered economic, social, and cultural capital, restructured everyday rhythms, and enabled resistance to patriarchal norms. Prior to 1958, Gerze women were confined to domestic spheres; factory work catalyzed changes in household hierarchies, public engagement, consumption habits, and leisure culture. Field narratives reveal that increased female presence in workplaces, markets, and community events disrupted local gender codes, while the derogatory“Tekel wife”label exemplified persistent patriarchal stigmatization. Despite this, women gained autonomy, expanded networks, and redefined collective memory across generations. Comparative analysis with Nazilli Sümerbank and Ereğli Iron and Steel factories situates Gerze within broader industrial modernization, showing how women's labor reshaped class and gender relations. Ultimately, the Tekel factory functioned as a“counter-public space,”enabling women's visibility, communicative agency, and symbolic participation in public life
Benzer Tezler
- İletişimsel eylem kuramını modern bir özgürleşim paradigması olarak okumak
Reading the theory of communicative action as a modern emancipation paradigm
TAYFUN TORUN
- Televizyon haberinin retorik bileşenleri iletişimsel zihniyetin haber retoriğine yansıması
Rhetorical components of television news reflection of communicative mentality on news rhetoric
AHMET SELMAN SEYHAN
Doktora
Türkçe
2020
İletişim BilimleriAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZÜLFİKAR DAMLAPINAR
- Dijital sosyal ağlarda sanal toplulukların dijital oyun sosyal etkileşimlerinin ve iletişimsel eylemlerinin analizi
Başlık çevirisi yok
UĞUR BOYALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
İletişim Bilimleriİstanbul Ticaret ÜniversitesiMedya ve İletişim Çalışmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CELALETTİN AKTAŞ
- J. Habermas'ın İletişimsel Eylem Kuramı açısından insan hakları problemi
The problem of human rights in terms of Habermas' Communicative Action Theory
ELİF İSTANBULLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
FelsefeSakarya ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HÜSEYİN NEJDET ERTUĞ
- Sosyal medyada yankı odası etkisi ve iletişimsel eylem: Twitter'daki anonim politik hesaplar üzerine bir inceleme
Echo chamber effect on social media and communicative action: A review of anonymous political accounts on Twitter
İBRAHİM KARADAĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
İletişim BilimleriFırat Üniversitesiİletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÖKSEL GÖKER