Uluslararası iş birliği bağlamında küresel nükleer güvenlik rejimi: İşleyiş, etkinlik ve zorluklar
The global nuclear safety regime in the context of international cooperation: Functioning, effectiveness and challenges
- Tez No: 980276
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ELİF GENÇ TETİK, PROF. DR. ALİ OSMAN ÖZTÜRK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Kamu Yönetimi, Enerji, Public Administration, Energy
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hitit Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kamu Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Küresel Nükleer Güvenlik Rejimi'nin (GNSR) uluslararası iş birliği bağlamında işleyişini, etkinliğini ve yapısal zorluklarını kamu yönetimi perspektifinden incelemektedir. Kuramsal çerçeve, devletler arası iş birliğinin kurallar, normlar ve bilgi paylaşımı yoluyla nasıl mümkün olduğunu açıklayan neoliberal kurumsalcılığa dayanmaktadır. Yöntem olarak nitel doküman analizi benimsenmiş; Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) raporları, ilgili uluslararası mevzuat, ulusal düzenleyici çerçeveler, politika raporları ve akademik çalışmalar sistematik ve tematik biçimde değerlendirilmiştir. Bulgular, gönüllülük ve bilgi paylaşımına dayalı akran değerlendirmesi ile standartlaştırma süreçlerinin kurumsal öğrenmeyi ve yakınsamayı güçlendirdiğini göstermektedir. Buna karşın, bağlayıcı yaptırım eksikliği, şeffaflık boşlukları ve ülkeler arası kapasite eşitsizlikleri“her yerde yüksek güvenlik”hedefine ulaşmayı zorlaştırmaktadır. Çalışma, teknik iyileştirmelerin (tasarım yoluyla güvenlik, pasif sistemler, tasarım-temeli ötesi senaryolar, bütünleşik risk değerlendirmesi) gerekli olmakla birlikte tek başına yeterli olmadığını; meşruiyetin ve kalıcı performansın şeffaf raporlama, hesap verebilirlik, düzenleyici bağımsızlık ve paydaş katılımıyla pekiştirildiğini ortaya koymaktadır. Tarihsel kazalar (Kyshtym, Three Mile Island, Çernobil, Goiânia, Fukuşima) rejimin kaza–öğrenme–reform döngüleriyle evrildiğini; nükleer güvenliğin mühendislik bariyerlerinin ötesinde örgütsel kültür ve yönetişim boyutlarını içeren sosyo-teknik bir mesele olduğunu teyit etmektedir. Politika önerileri arasında; düzenleyici bağımsızlığın ve denetim/izleme kapasitesinin güçlendirilmesi, güvenilir ve karşılaştırılabilir raporlama standartlarının yaygınlaştırılması, uluslararası güvenlik standartlarının uyumlaştırılması ve düzenli güncellenmesi, acil durum hazırlığı ve sınır ötesi yardımlaşmanın geliştirilmesi, SMR ve ileri reaktörler için proaktif düzenleyici çerçevelerin benimsenmesi, güvenlik–emniyet arayüzünün yönetimi, insan kaynağı ve kurumsal hafızanın tahkimi ile kamusal iletişim ve katılımın artırılması yer almaktadır. Sonuç olarak GNSR'nin sürdürülebilir etkinliği, akran sorumluluğunu güçlendiren yumuşak hukuk araçlarının derinleştirilmesine, şeffaflığın kurumsallaştırılmasına ve kapasite inşasında küresel eş güdüme bağlıdır.
Özet (Çeviri)
This thesis analyzes the functioning, effectiveness, and structural challenges of the Global Nuclear Safety Regime (GNSR) within the context of international cooperation from a public administration perspective. The theoretical framework underpinning this study is rooted in the principles of neoliberal institutionalism, a theoretical framework that elucidates the manner in which interstate cooperation materializes through the medium of rules, norms, and the exchange of information. Methodologically, the study employs qualitative document analysis, systematically reviewing IAEA reports, international and national regulatory legal and administrative frameworks, policy papers, and scholarly literature through thematic coding. The findings indicate that mechanisms for peer review and standardization, based on voluntarism and knowledge exchange, enhance institutional learning and convergence. However, the objective of“high safety everywhere”is hindered by limited enforceability, persistent transparency gaps, and cross-national capacity disparities. The study posits that technical upgrades, such as safety by design, passive systems, beyond-design-basis considerations, and integrated risk assessment, are imperative yet inadequate in isolation. Sustained legitimacy and performance are reinforced by transparent reporting, accountability, regulatory independence, and meaningful stakeholder participation. A review of notable historical accidents, including Kyshtym, Three Mile Island, Chernobyl, Goiânia, and Fukushima, illuminates a recurrent pattern of accidents, learning, and reform. This pattern underscores the complexity of nuclear safety as a socio-technical challenge that transcends engineering constraints, encompassing aspects such as organizational culture and governance. The policy recommendations encompass a range of measures, including the enhancement of regulatory independence and oversight/monitoring capacity, the advancement of reliable and comparable reporting, the harmonization and routine updating of international safety standards, the enhancement of emergency preparedness and cross-border assistance, the adoption of proactive frameworks for SMRs and advanced reactors, the management of the safety–security interface, the investment in human capital and institutional memory, and the improvement of public communication and participation. The sustainable effectiveness of the GNSR is contingent upon the deepening of soft-law instruments that bolster peer accountability, the institutionalization of transparency, and the coordination of capacity-building to reduce disparities. This alignment of technical excellence with governance credibility is essential for the effective functioning of the GNSR.
Benzer Tezler
- Devlet güvenliği açısından nükleer gücün uluslararası sistemdeki caydırıcılığı ve totalitarizme olan katkısı: Kuzey Kore örneği
The deterrent effect of nuclear power on state security in the international system and its contribution to totalitarianism: the case of North Korea
EVREN PEKMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Siyasal Bilimlerİstanbul Aydın ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT JANE
- Uluslararası sistemdeki etkin aktörlerin İran'ın nükleer programına yaklaşımları
The approaches of the major actors in the international system to Iran's nuclear programme
ATASAY ÖZDEMİR
Doktora
Türkçe
2013
Uluslararası İlişkilerHarp Akademileri KomutanlığıStrateji ve Stratejik Araştırmalar Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HASAN SAYGIN
- Küresel yönetişim bağlamında silahların kontrolüne ilişkin uluslararası ilkeler ve uygulamalar bakımından konvansiyonel silahların durumu
The role of conventional weapons in international arms control principles and practices within global governance
İBRAHİM TEKEŞ
Doktora
Türkçe
2025
Savunma ve Savunma TeknolojileriMarmara ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EMRE ERŞEN
- A neorealist analysis of Iran-Russia relations: Tajik and Syrian civil wars
İran-Rusya ilişkilerinin neorealist bir analizi: Tacik ve Suriye iç savaşları
ESRA YANIK
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
Uluslararası İlişkilerOrta Doğu Teknik ÜniversitesiOrtadoğu Araştırmaları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ DERYA GÖÇER AKDER
DR. ZELAL ÖZDEMİR
- İsrail'in Körfez ülkeleriyle ilişkilerinin bölgesel etkileri
Regional impacts of Israel's relations with the Gulf countries
SAMET EMRE AKTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Siyasal BilimlerÜsküdar ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FEHMİ AĞCA