Hocazâde'nin ulûhiyet anlayışı (tehâfütü'l-felâsife bağlamında)
K̲hōd̲j̲ā-Zāde's understanding of divinity (in the context of tahāfut al-falāsifa)
- Tez No: 980627
- Danışmanlar: PROF. DR. İSMAİL ŞIK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Ulûhiyet, Vâcibi'l-Vücûd, Hocazâde, Tehâfüt, Zât-sıfat-fiil, Divinity, Necessary Being, K̲hōd̲j̲ā-Zāde, Incoherence, Essence-attribute-act
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çukurova Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kelam Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Osmanlı ilim geleneğinin önemli şahsiyetlerinden biri olan Hocazâde Muslihiddîn Efendi'nin düşünce dünyasını, ilmî kişiliğini ve özellikle Tanrı tasavvurunu incelemeyi amaçlamaktadır. Osmanlı medrese geleneği içerisinde kelâm ve felsefe disiplinleri arasındaki etkileşimi anlamak, Hocazâde'nin eserleri üzerinden kelâm ilminin Osmanlı düşüncesindeki dönüşümünü değerlendirmek açısından büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, onun eserlerinde ortaya koyduğu metodoloji, felsefe ve kelâm arasındaki ilişkiye dair sunduğu yorumlar, dönemin düşünce yapısını anlamamıza önemli bir katkı sağlamaktadır. Ayrıca, Hocazâde'nin eserleri, Osmanlı düşünce dünyasında dinî ve felsefî ilimlerin bir arada ele alınış biçimini de gözler önüne sermektedir. Tezimiz, öncelikle Hocazâde'nin hayatı, ilmî kişiliği ve eserleri çerçevesinde Osmanlı ilim geleneği içindeki yerini ele almakta; ardından onun Tanrı tasavvurunu, varlık ve sıfat anlayışını derinlemesine tahlil etmektedir. Çalışma son olarak Hocazâde'nin ulûhiyet anlayışına yönelik yapılan eleştirilerle tamamlanmıştır. Kelâm ile felsefe arasındaki sınırların muğlaklaştığı bir dönemde Hocazâde'nin temsil ettiği görüşler, Osmanlı düşüncesinde akıl ve nakil arasındaki dengeyi anlamamıza yardımcı olmaktadır. Hocazâde'nin Gazzâlî ve İbn Rüşd gibi önemli isimlerle fikirsel münazaralara girmiş olması, onun dönemindeki entelektüel atmosferi anlamamız açısından büyük bir önem taşımaktadır. Bu çalışmada, onun eserlerinin temel argümanları detaylı bir şekilde analiz edilerek, kelâm geleneği içerisindeki yeri ve etkisi değerlendirilmektedir. Ayrıca, Hocazâde'nin kaleme aldığı eserler, Osmanlı medrese müfredatında uzun yıllar boyunca önemli kaynaklar arasında yer almış, sonraki dönem âlimleri tarafından şerh ve hâşiyelerle desteklenmiştir. Bu bağlamda, onun düşüncelerinin yalnızca kendi dönemiyle sınırlı kalmayıp sonraki yüzyıllarda da etkisini sürdürdüğünü söylemek mümkündür. Hocazâde'nin ele aldığı konuların, kelâm ve felsefenin kesişim noktasında şekillenen bir tasavvur sunması hasebiyle bu çalışma, onun ortaya koyduğu görüşleri tarihsel bağlamı içinde değerlendirerek daha kapsamlı bir perspektif sunmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the intellectual world, scholarly personality, and particularly the conception of God of K̲h̲ōd̲j̲ā-Zāde Musliḥ al-Dīn Afandī, one of the significant figures in the Ottoman intellectual tradition. Understanding the interaction between the disciplines of theology and philosophy within the Ottoman madrasa tradition is of great importance in evaluating the transformation of Islamic theology in Ottoman thought through K̲hōd̲j̲ā-Zāde's works. In this context, the methodology he presented in his works, as well as his interpretations of the relationship between philosophy and theology, provide significant contributions to our understanding of the intellectual structure of the period. Additionally, Hocazâde's works reveal how religious and philosophical sciences were intertwined within Ottoman thought. This thesis initially examines K̲hōd̲j̲ā-Zāde's place within the Ottoman intellectual tradition through his life, scholarly personality, and works, and then delves deeply into his conception of God, understanding of being, and divine attributes. The study concludes with a discussion of the critiques directed at K̲hōd̲j̲ā-Zāde's understanding of divinity. In a period when the boundaries between theology and philosophy were blurred, the views represented by K̲hōd̲j̲ā-Zāde's help us understand the balance between reason and revelation in Ottoman thought. His intellectual engagement with significant figures such as Al-Ghazālī and Ibn Rushd holds great importance in understanding the intellectual atmosphere of his time. This study carefully analyzes the core arguments of his works and evaluates his place and impact within the tradition of Islamic theology. Moreover, K̲hōd̲j̲ā-Zāde's written works remained important sources in the Ottoman madrasa curriculum for many years and were later su&Plemented by commentaries and glosses by subsequent scholars. In this context, it can be stated that his ideas not only influenced his own time but also continued to have an impact in later centuries. Since K̲hōd̲j̲ā-Zāde presents a conception shaped at the intersection of theology and philosophy, this study aims to offer a more comprehensive perspective by evaluating his views within their historical context.
Benzer Tezler
- Hocazade'nin Kitabu't Tehafut adlı eserinin tahkik ve tahlili
An invwestigation and analysis of the book of Hocazade's Tahafut
LUAY HATEM YAQOOB
Doktora
Türkçe
2017
FelsefeAnkara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MÜFİT SELİM SARUHAN
- Hocazade'nin felsefi eserlerinin tercümesi ve tahlili
The translation of philosophic hand writings of hocazade ad analyzg them
ÖMER FARUK ERDOĞAN
- Hocazâde'nin Tehâfütü'l-Felâsife'sinde insan nefsinin mücerretliği sorunu
The problem of human soul's immateriality in Khojazāde's Tahāfut al-Falāsifa
FATMA ZEHRA KARAYEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Dinİstanbul ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖMER MAHİR ALPER
- Hocazâde Muhammed Râsim Hikmet Efendi'nin Tuhfetü'l-Aşıkîn Hediyyetü'l-Ma'şûkîn adlı Mevlid şerhi (83a-164a)
The commentary of mawlid: Hocazâde Muhammed Râsim Hikmet Efendi'S Tuhfetu'l-Asıkîn Hediyyetu'l-Ma'sûkîn (83a-164a)
KÜBRA CEYLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Türk Dili ve EdebiyatıMarmara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. AHMET KARATAŞ
- Hocazade ve Ali Tusi'nin tehafütlerinin mukayesi
A Comparative study of Ali Tusi and Hocazade's tahafut's
GÜRBÜZ DENİZ
Doktora
Türkçe
1999
DinAnkara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAYRANİ ALTINTAŞ