Geri Dön

16. yüzyıl divan ve tezkirelerinde şairin yaradılışına (tab') dair yansımalar

Reflections on the poet's nature (tab') in 16th-century divans and biographical dictionaries

PDF İndir

  1. Tez No: 980645
  2. Yazar: BİLGE ÇAĞLAR
  3. Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLŞAH TAŞKIN
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Boğaziçi Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Eski Türk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu çalışmada, 16. yüzyılda kaleme alınmış şuara tezkirelerinde şairin karakteri, mizacı ve şairlik yeteneğini tanımlayan yaradılış kavramının nasıl kullanıldığı incelenmiştir. Bu incelemeden hareketle, aynı yüzyılda yaşamış beş divan şairinin yaradılış kavramını divanlarında nasıl işledikleri ele alınmıştır. Tezin birincil kaynaklarını 16. yüzyılda yazılmış Heşt Behişt (t. 945/1538), Tezkiretü'ş-Şuʿarâ ve Tabsıratü'n-Nuzamâ (t. 953/1546), Meşâ'irü'ş-Şuʿarâ (t. 976/1568), Tezkiretü' ş-Şuʿarâ (t. 994/1586), Gülşen-i Şuʿarâ (t. 1002/1593), Tezkiretü'ş-Şuʿarâ (t. 1006/1597) ve Künhü'l- Ahbâr (t. 1007/1598)'ın tezkire kısmı oluşturmaktadır. Bu tezkirelerden yola çıkılarak“tab', tabîat, istidâd, mizâc, nihâd, nijâd, meşreb, hilkat/hulk, haslet/hasâil, hûy/hû, tînet/tıynet, fıtrat, sirişt, cibiliyet, mâye, hamîr, şân ve pîşe”kelimeleri Fuzûlî (ö. 1556), Hayâlî (ö. 1557), Muhibbî (ö. 1566, s. 1520-1566), Taşlıcalı Yahyâ (ö. 1582) ve Bâkî (ö. 1600)'nin divanlarında taranmıştır. Çalışmada ilk olarak tezkirelerde yaradılış kavramının neden mühim olduğu, kavramın müellifler tarafından nasıl ele alındığı ve tezin odağında olan beş şairden nasıl bahsedildiği aktarılmıştır. Ardından bu veriler kullanılarak divanlarda yaradılışın yansımasına bakılmıştır. Tezkireler ve divanlar arasındaki benzerlikler ve farklılıklar, divanlarda poetika ve her bir şair için açılan başlıklar altında yaradılışın şairlerce nasıl ele alındığı da ortaya konulmuştur. Böylece 16. yüzyılda yaşamış bu beş divan şairinin yaradılışı ele alışlarındaki küçük ya da büyük farkların sebepleri tartışmaya açılmış ve bu farklar şairlerin şiire, şaire bakış açısı, bulundukları konum, meslekleri ve kendilerine bakışları gibi kritik noktalardan değerlendirilmiştir.

Özet (Çeviri)

In this study, starting from how the concept of yaradılış (nature of the poet), which defines a poet's character, temperament, and poetic talent, was used in 16th-century şuara tezkireleri (biographical dictionaries) the way this concept was treated in the divans of five 16th-century poets has been examined. The thesis, consisting of two main chapters excluding the introduction and conclusion, focuses on the following works written in the 16th century: Heşt Behişt, Tezkiretü'ş-Şuʿarâ ve Tabsıratü'n-Nuzamâ, Meşâ'irü'ş-Şuʿarâ, Tezkiretü'ş-Şuʿarâ, Gülşen-i Şuʿarâ, Tezkiretü'ş-Şuʿarâ, and the tezkire section of Künhü'l-Ahbâr. Inspired by these works, the terms“tab', tabîat, istidâd, mizâc, nihâd, nijâd, meşreb, hilkat/hulk, haslet/hasâil, hûy/hû, tînet/tıynet, fıtrat, sirişt, cibiliyet, mâye, hamîr, şân ve pîşe”have been surveyed in the divans of Fuzûlî, Hayâlî, Muhibbî, Taşlıcalı Yahyâ, and Bâkî. This study first examines the significance of the concept of yaradılış in the tezkires, how it was treated by their authors, and how the five poets at the focus of the thesis were portrayed. Using these insights, the study then explores how the notion of yaradılış is reflected in their divans. Furthermore, it identifies the similarities and differences between the tezkires and the divans, particularly analyzing how each poet approached the concept of yaradılış within the broader context of poetics. In doing so, the study opens a discussion on the reasons behind the subtle or significant variations in how these five 16th-century poets conceptualized yaradılış.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    209517

    XVI. yüzyıl divân şâiri Hudâyi hayatı,eserleri,edebi kişiliği ve divânı'nın tenkitli metni

    16 th century classical ottoman poet Hudayi's life work of art literatiy personality and comparative text of his collected poems

    HAYRİYE TÜRKOĞLU KÖSE

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2007

    Türk Dili ve EdebiyatıGazi Üniversitesi

    Eski Türk Edebiyatı Ana Bilim Dalı

    PROF. AHMET MERMER

  2. Tez No

    683584

    Nev'î Dîvânı'nda soyut kavramlar

    Abstract concepts in Dîvân of Nev'î

    TUĞÇE SERTTAŞ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2021

    Türk Dili ve EdebiyatıPamukkale Üniversitesi

    Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. CEMAL BAYAK

  3. Tez No

    51532

    Yetim Divanı -inceleme-metin-

    Divan of Yetim research-text

    ALİ AKTAŞ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1996

    Türk Dili ve EdebiyatıAnkara Üniversitesi

    Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. CEM DİLÇİN

  4. Tez No

    140562

    Şuhi Divanı (inceleme-metin)

    Divan of Şuhi (critical edition-textual analysis)

    YILMAZ TOP

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2003

    Türk Dili ve EdebiyatıBoğaziçi Üniversitesi

    Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. GÜNAY KUT

  5. Tez No

    480328

    Handânî Dîvânı (İnceleme-Tenkitli metin-Sizin)

    The Divan of Handani (Examination-Critical text-Index)

    HAYRİYE DURKAYA

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2017

    Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk Üniversitesi

    Türk Dünyası Edebiyatları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. SELAMİ ECE

Geri Dön