Türk edebiyatında eril filtreler: 1950-1990 arası erkek egemen edebiyat alanı
Masculine filters in Turkish literature: The male dominated literary field between 1950 and 1990
- Tez No: 980664
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FATİH ALTUĞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sosyoloji, Türk Dili ve Edebiyatı, Sociology, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Edebiyat sosyolojisi, Eril tahakküm, Kadın edebiyatı, Literature sociology, Masculine domination, Women literature
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Boğaziçi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Yeni Türk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Nezihe Meriç, Adalet Ağaoğlu, Leylâ Erbil, Sevim Burak, Füruzan ve Tomris Uyar olmak üzere altı kadın yazarın 1950-1990 yılları arasında Türk edebiyat alanına nasıl dâhil olduklarını ve bu alanda nasıl konumlandıklarını incelemektedir. Çalışma Pierre Bourdieu'nün alan, sermaye, habitus ve illusio kavramlarına dayanarak edebiyat alanını sembolik kaynakların biriktirildiği, pazarlık konusu edildiği ve denetlendiği mücadeleye dayalı bir zemin olarak kavramsallaştırmaktadır. Arşiv çalışmaları, yakından okuma ve söylem çözümlemesine dayanan bir yöntemle hazırlanan birinci bölüm, her yazarın edebiyat dergileriyle kurduğu ilk temasları takip eder, bu temasları şekillendiren toplumsal cinsiyet temelli ilişki ağlarını haritalandırır ve yazarların stratejik tür tercihlerinin (öykü, roman, deneme) sembolik sermayeleri üzerinden etkisini ortaya koyar. İkinci bölümde, Fethi Naci, Asım Bezirci, Atilla Özkırımlı, Oktay Akbal ve Burhan Günel gibi dönemin önde gelen erkek eleştirmenlerinin kaleme aldığı değerlendirme yazıları incelenerek, kadın yazarların nasıl ideolojik ve cinsiyetçi bir bakışla alımlandıkları ve konumlandırıldıkları analiz edilmektedir. Bununla birlikte, alanın sınırlarını çizen eleştiri kurumuna karşı kadın yazarların geliştirdiği karşı söylemler ve eleştirel yanıtlar da değerlendirilerek, bu yıllar arasında eleştiri mekanizması ekseninde şekillenen mücadele dinamikleri ortaya konmaktadır. Bu çalışma, söz konusu kadın yazarların edebî kariyerlerinin, aynı anda hem sınır koyan hem de imkân sunan eril kurumlarla sürekli bir müzakere süreci içinde biçimlendiğini ileri sürmektedir. Bourdieu'nün alan kuramı çerçevesinde toplumsal cinsiyet meselesini merkeze alan tez, Türkiye'deki edebiyat sosyolojisi için alternatif bir model önermekte ve edebî üretimi metinlerin yanı sıra bu metinlerin şekillendiği kurumsal yapıların bütünlüğü içinde değerlendirme gereğini vurgulamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis investigates how six Turkish women authors -Nezihe Meriç, Adalet Ağaoğlu, Leylâ Erbil, Sevim Burak, Füruzan and Tomris Uyar- entered and positioned themselves within the Turkish literary field between 1950 and 1990. Grounded in Pierre Bourdieu's concepts of field, capital, habitus and illusio, it conceptualizes the literary sphere as a contested arena where symbolic resources are accumulated, negotiated and policed. Drawing on archival research, close reading and discourse analysis, Chapter 1 traces each writer's earliest engagements with literary journals, maps the gendered networks that shaped their access, and shows how strategic genre choices (story, novel, essay) affected their symbolic capital. Chapter 2 analyzes reviews by leading male critics -Fethi Naci, Asım Bezirci, Atilla Özkırımlı, Oktay Akbal and Burhan Günel- to reveal the ideological and gendered lenses through which women writers were read and ranked. Alongside this, the counter-discourses and critical responses developed by women writers against the intitution of criticism that defined the boundaries of the field are also examined, revealing the dynamics of struggle that unfolded around the operations of literary ctiticism during this period. Chapter 3 scrutinizes major literary prizes as institutional mechanisms that distribute recognition, demonstrating that awards hinge not only on textual merit but also on broader structures of power and capital. The study argues that these authors' careers were forged through continuous negotiation with masculinized institutions that at once constrained and enabled their agency. By foregrounding gender within Bourdieu's field theory, the thesis offers a revised model for the sociology of literature in Turkey and underscores the need to analyze literary production through its institutional configurations rather than texts alone.
Benzer Tezler
- Toplumsal cinsiyet ve estetik özerklik bağlamında Türk edebiyatında delilik ve kadın
Madness and women in Turkish literature through the lens of gender and aesthetic autonomy
HİLAL AYDIN
Doktora
Türkçe
2014
Türk Dili ve Edebiyatıİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiTürk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NURAN TEZCAN
- Modern Türk edebiyatı'nda kadınla ilişkili mitlerin alımlanması (1923-2023)
The reception of myths related to women in modern Turkish literature (1923-2023)
GÖNÜL YONAR ŞİŞMAN
Doktora
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZEYNEP KEVSER ŞEREFOĞLU DANIŞ
- Kayıp Bedenler ve Kayıp Ruhlar: Erken yirminci yüzyıl Türk romanında engelli erkekler
Lost Bodies and Lost Souls: Disabled men in the early twentieth century Turkish novel
BÜŞRA ŞENGÜL
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıBoğaziçi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EROL KÖROĞLU
- 1860-1950 arası Türk romanında 'ölümcül kadın (femme fatale)' imgesi
The 'lethal woman (femme fatale)' image in Turkish literature between 1860-1950
YELİZ KELLECİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıHacettepe ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SERDAR ODACI
- Türk kadın şairlerde kadın ve çocuk teması (1886 - 1960)
Woman and child in Turkish women poets (1886 - 1960)
GÜLŞAH AKSAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıBalıkesir ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERTAN ÖRGEN