Panpsişizm: Bilincin doğasına biyolojik bir yaklaşım
Panpsychism: A biological approach to the nature of consciousness
- Tez No: 980936
- Danışmanlar: PROF. DR. MURAT ARICI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Felsefe Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, zihin felsefesinin temel sorunlarından biri olan bilinç sorununu doğalcı bir çerçevede ele almaktadır. Tezde zihin–beden problemine yönelik ana yaklaşımlar (monizm, düalizm, materyalizm) sistematik biçimde tartışılmış; nitelik düalizmi ve belirimcilik gibi ara pozisyonların güçlü ve zayıf yönleri değerlendirilmiştir. Bu yaklaşımların temel açmazı, bilincin doğada nasıl olup da“yoktan beliriverdiğini”veya maddenin farklı formlarında neden bilinçlilik bulunmadığını açıklayamamalarıdır. Dolayısıyla bilinç, indirgemeci ve belirimci yaklaşımların sınırlarını aşan, açıklama bekleyen bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çerçevede tezde, panpsişizm, bilincin doğada süreklilik arz eden temel bir özellik olduğu fikriyle alternatif bir çözüm olarak ele alınmış, tarihsel kökenlerinden çağdaş tartışmalara kadar uzanan gelişimi incelenmiştir. Panpsişizmi hem destekleyen argümanlar hem de panpsişizme yönelik temel eleştiriler de ayrı ayrı incelenmiştir. Bu bağlamda panpsişizmin güçlü yanları, bilincin sürekliliğini savunmadaki sezgisel gücü ve indirgemeciliğe alternatif oluşu iken; zayıf yanı, parçacıkların bilinçli niteliklerinden bütünsel bilinçli deneyimin nasıl ortaya çıktığını açıklamada yetersiz kalmasıdır. Bu ikili yön, panpsişizmin hem cazibesini hem de çözüm bekleyen açmazlarını ortaya koymaktadır. Bu noktada tezin özgün katkısı,“hücre-temelli panpsişizm”modelinin geliştirilmesi ve savunulması şeklindedir. Bu model, bilinci atom-altı düzeyde değil, canlı hücre düzeyinde açığa çıkan bir özellik olarak yorumlamakta; böylece hem belirimciliğin açıklama boşluğundan hem de klasik panpsişizmin kombinasyon açmazından kaçınmaktadır. Hücresel yaşamın biyolojik organizasyon gücü, bilincin doğasını anlamada temel açıklayıcı zemin olarak savunulmaktadır. Sonuç olarak tez, bilincin indirgemeci materyalizmin sınırlarını aşan fakat düalist ikiliklere de saplanmayan bir yorumunu sunmaktadır. Bu bağlamda, panpsişizmin süreklilik sezgisini biyolojik düzlemde yeniden yorumlayarak, zihinsel olanın doğada nasıl kök salabileceğini tartışmaya açmaktadır. Böylelikle, yalnızca insan zihninin değil, tüm canlılığın bilinçle olan bağına işaret eden bir çerçeve geliştirilmiştir. Tez, bu bütüncül yaklaşımı“biyolojik panpsişizm”olarak adlandırmakta ve bu kavramı, çağdaş zihin felsefesi literatüründe tartışılabilir özgün bir katkı olarak önermektedir. Bu yaklaşımın önemi, bilincin doğaya dair temel bir özellik olarak kavranmasına imkân tanımasında ve indirgemeci yaklaşımların açıklamakta zorlandığı fenomenal deneyimi, biyolojik süreçlerin sürekliliğiyle temellendirmesinde yatmaktadır. Böylelikle tez, yalnızca panpsişizmin tarihsel ve çağdaş tartışmalarını aktarmakla kalmamakta; aynı zamanda bu tartışmalara yeni bir yönelim sunarak felsefi ve bilimsel diyaloğa katkıda bulunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis addresses the problem of consciousness—one of the central issues in the philosophy of mind—within a naturalistic framework. It systematically discusses the main approaches to the mind–body problem (monism, dualism, materialism) and evaluates the strengths and weaknesses of intermediate positions such as property dualism and emergentism. The fundamental impasse of these approaches lies in their inability to explain how consciousness can seemingly“emerge from nothing”in nature, or why consciousness is present in some forms of matter but absent in others. Thus, consciousness remains a problem that resists reductive and emergentist accounts, demanding a broader explanatory framework. Against this backdrop, panpsychism is examined as an alternative solution, positing consciousness as a fundamental and continuous feature of nature. The study traces its development from historical origins to contemporary debates, analyzing both the supporting arguments and the major criticisms it faces. Panpsychism's strengths lie in its intuitive appeal in defending the continuity of consciousness and its resistance to reductivism, while its weakness centers on the difficulty of explaining how conscious qualities at the micro-level combine into unified conscious experience. This dual character highlights both the appeal and the unresolved challenges of panpsychism. The original contribution of this thesis is the development and defense of a“cell-based panpsychism”model. This model interprets consciousness not as a property of subatomic entities, but as emerging at the level of living cells, thereby avoiding both the explanatory gap of emergentism and the combination problem of classical panpsychism. The organizational power of cellular life is defended as the fundamental explanatory ground for understanding consciousness. In conclusion, this thesis presents an account of consciousness that transcends the limits of reductive materialism while avoiding entanglement in dualistic dichotomies. Within this framework, it reinterprets the continuity intuition of panpsychism on a biological level, opening up the question of how the mental can take root in nature. In doing so, it develops a perspective that highlights not only the human mind but also the intrinsic connection between all living existence and consciousness. The thesis designates this holistic approach as“biological panpsychism”and introduces it as an original contribution that can enrich ongoing debates in contemporary philosophy of mind. The significance of this perspective lies in its capacity to conceptualize consciousness as a fundamental feature of nature, while grounding phenomenal experience—something reductive approaches struggle to explain—in the continuity of biological processes. Thus, the thesis does not merely recount historical and contemporary discussions of panpsychism; it also provides a new orientation that contributes to both philosophical and scientific dialogue.
Benzer Tezler
- Çağdaş zihin felsefesinde bilinç problemi: Bir panpsişizm savunusu
Problem of consciousness in the contemporary philosophy of mind: A defense of panpsychism
FERHAT ONUR
- Bilişim çağında panpsişizm ve yeni bir iletişim modeli olarak akustik etkileşim
Panpsychism in the information age and acoustic interaction as a new communication model
SEMRA AĞAÇ SUCU
Doktora
Türkçe
2024
İletişim BilimleriMarmara ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZHAN TİNGÖY
- Аң-сезим кѳйгѳйүнѳ заманбап мамиле: панпсихизм
Bilinç sorununa çağdaş bir yaklaşım: Panpşisizm
EMİL AİBASHOV
Yüksek Lisans
Kırgızca
2025
FelsefeKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KİSMİNHAN ESHENKULOVA
- Zihin felsefesinde qualia problemi: Anti-indirgemeci bir analiz
The problem of qualia in the philosophy of mind: An anti-reductionist analysis
AHMET KADİR USLU
- Ben bilinci ve diğer zihinler: Dennett ve Nagel'ın kuramlarının karşılaştırılması
The self-consciousness and other minds problem: Comparison of Dennett and Nagel's approaches
ŞEYMA GÜLGÜL
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
FelsefeKastamonu ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SİBEL KİBAR KAVUŞ