Öğretmenlerin okul yöneticiliğini tercih etmelerini teşvik edici ve engelleyici faktörlerin belirlenmesi
Determining the factors that encourage and inhibit teachers' preference for school administration
- Tez No: 980955
- Danışmanlar: PROF. DR. BETÜL BALKAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çukurova Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, ortaöğretim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin okul yöneticiliği yapmalarını teşvik eden ve engelleyen faktörlerin belirlenmesidir. Bu amaç doğrultusunda, okul yöneticiliği yapma tercihini teşvik eden ve engelleyen bireysel ve mesleki faktörlerin yanı sıra okul, okul yönetimi, okul paydaşları, okul yöneticiliği ve eğitim politikaları ile ilgili faktörlerin öğretmenler tarafından nasıl değerlendirildiği incelenmiştir. Öğretmenlerin okul yöneticiliği tercihlerini etkileyen faktörler belirlendikten sonra bu faktörler açısından aralarında görüş birliği olup olmadığı ve okul yöneticiliği tercihlerini etkileyen faktörler hakkındaki düşüncelerinde ön plana çıkan öğelerin neler olduğu araştırılmıştır. Araştırmada keşfedici sıralı karma yöntem deseni kullanılmıştır. Araştırmanın ilk aşamasını oluşturan nitel boyut, olgubilim deseninde yürütülmüştür. Araştırmanın nitel boyutunda, öğretmenlerin deneyimleri doğrultusunda okul yöneticiliği tercihlerini şekillendiren kavramsal çerçevenin anlaşılabilmesi amacıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Birinci aşamada toplanan nitel verilerden elde edilen bulgular doğrultusunda, araştırmanın ikinci aşamasına geçilmiş ve bu aşamada tamamen karma bir yaklaşım benimsenerek Q metodu uygulanmıştır. Araştırmanın hem nitel hem de karma boyutunun çalışma grubunu, 2023-2024 eğitim öğretim yılında Osmaniye ilinin Kadirli ilçesindeki ortaöğretim kurumlarında çalışan öğretmenler oluşturmaktadır. Hem nitel hem de karma boyutun çalışma grubunda yer alan öğretmenler, görev yaptıkları okul türü açısından maksimum çeşitlilik örneklemesi ile belirlenmiştir. Araştırmanın nitel boyutunda, 20 öğretmen ile yarı yapılandırılmış görüşme yapılmıştır. Görüşmelerden elde edilen veriler içerik analizi yoluyla çözümlenmiştir. İçerik analizinde tümdengelimsel ve tümevarımsal yaklaşımlar bir arada kullanılmıştır. Araştırmanın karma boyutunun çalışma grubunda, 58 ortaöğretim okulu öğretmeni yer almıştır. Bu boyutta, Q metot uygulaması için görüşmelerden elde edilen nitel bulgulara dayalı olarak hazırlanan Q metot maddelerini ve Q dizgisini içeren bir form öğretmenlere uygulanmıştır. Q metodu ile toplanan veriler, PQMethod programına aktarılmış ve önce temel bileşen analizi ardından Varimax döndürme ile rotasyon işlemi uygulanmıştır. Araştırma yer alan öğretmenlerin yöneticiliğe yönelik ortak bir eğilimlerinin olmadığı belirlenmiştir. Araştırmanın bulgularına göre, öğretmenler, kişilik özelliklerini ve becerilerini yönetici rolüne uygunluğu açısından değerlendirerek yöneticilik tercihlerini şekillendirmektedir. Öğretmenler, yöneticilik görevine gelmeleri durumunda, eğitimde kaliteyi artırmaya yönelik uygulamalar olarak müfredat dışı etkinliklerin çeşitlendirilmesini, okulun fiziksel altyapısının güçlendirilmesini ve okul temelli mesleki gelişim faaliyetlerinin yaygınlaştırılmasını önceliklendirmektedir. Öğretmenlerin önemli bir kısmının, okul yöneticiliğini tercih etmemesinde, mesleki bağlılıkları ve sınıf içi rolleri etkili olmaktadır. Başarılı öğrenci popülasyonuna ve nitelikli öğretmen kadrosuna sahip okullarda görev yapan öğretmenler, yöneticilik görevine daha olumlu yaklaşmaktadırlar. Öğretmenlerin mevcut yöneticilerinde gözlemledikleri kayırmacı tutumlar, objektiflik eksikliği ve yetersiz iletişim becerisi, yönetici olma motivasyonlarını olumsuz etkilemektedir. Diğer taraftan, müdahaleci davranışlar sergileyen ve aşırı eleştirel ve sorun odaklı yaklaşan veliler, öğretmenlerin yöneticilik görevine mesafeli yaklaşmasına neden olmaktadır. Araştırmanın bulguları, katılımcı anlayışı benimseyen, etkili ve etik bir okul yönetiminin, öğretmenleri okul yöneticisi olmaya teşvik ettiğini göstermektedir. Öğretmenler, okul yöneticilerinin idari görev ve sorumluluklarından ziyade eğitimde kalitenin artırılmasına yönelik görev ve sorumluluklarını, yöneticiliğe teşvik açısından daha cezbedici bulmaktadırlar. Bununla birlikte, okul yöneticilerinin uzun mesai saatleri, resmî tatillerde ve yaz tatilinde okulda bulunma zorunluluğu gibi çalışma koşulları, yöneticiliğin öğretmenlerin gözündeki çekiciliğini azaltmaktadır. Araştırmanın bulgularına göre, okul yöneticisi seçme ve görevlendirme sürecinin iyileştirilmesine yönelik ihtiyaç ve okul yöneticiliğinin profesyonel bir meslek olarak konumlandırılmasındaki eksiklik, öğretmenleri yönetici olma fikrinden uzaklaştırmaktadır. Okul yöneticilerinin hesap verebilirlik anlayışı ile birlikte geniş bir yetki alanına sahip olması beklenmektedir. Ancak, uygulamada yetki genişliği ve yönetsel hedefler arasında algılanan uyumsuzluk, öğretmenlerin yöneticilik görevinden uzak durmasına neden olmaktadır. Öte yandan, sürekli değişen eğitim politikaları ve merkezi kararların yerel koşullarla yeterince örtüşmemesi, yöneticiliğe geçiş kararının verilmesinde tereddüt yaşanmasına yol açmaktadır. Öğretmenlerin okul yöneticiliğine ilişkin tercihlerini etkileyen faktörler hakkındaki görüşlerinin büyük oranda ayrıştığı görülmüştür. Her ne kadar öğretmen görüşlerinde genel olarak bir ayrışma söz konusu olsa da aynı okul türünde görev yapan öğretmenlerin görüşlerinde kısmen bir benzeşme olduğu söylenebilmektedir. Öğretmenlerin çalışma tarzının, okul yöneticiliği tercihleri üzerindeki etkisine ilişkin öğretmen görüşleri arasında dikkate değer bir ayrışma bulunmaktadır. Disiplinli çalışma tarzı ve yenilikçi bakış açısı, öğretmenlerin bir bölümünü okul yöneticiliğine teşvik ederken, diğer bölümünün ise yöneticilikten uzaklaşmasına neden olmaktadır. Öğretmenlerin, genel olarak, okul yöneticiliği tercihlerini etkileyen eğitim politikalarına ilişkin olumlu önermelere katılım göstermedikleri de dikkat çekmektedir. Araştırmanın sonuçları, okul yöneticiliğinin öğretmenler tarafından daha tercih edilir bir görev alanı olmasını sağlayabilecek uygulamalar kapsamında tartışılmış ve bu doğrultuda öneriler geliştirilmiştir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to determine the factors that encourage and inhibit teachers working in secondary education institutions from pursuing school administration roles. In line with this purpose, it was examined how teachers evaluated the individual and professional factors that encourage and hinder the choice of becoming a school principal, as well as the factors related to the school, school management, school stakeholders, school administration and education policies. After determining the factors affecting teachers' school administration preferences, it was investigated whether there was a consensus among them regarding these factors and what were the prominent elements in their thoughts about the factors affecting school administration preferences. An exploratory sequential mixed- hods design was used in the study. The qualitative phase, which constituted the first stage of the research, was conducted within a phenomenological design. In the qualitative phase of research, semi-structured interviews were carried out to understand the conceptual framework shaping teachers' preferences for school administration based on their experiences. In line with the findings obtained from the qualitative data collected in the first stage, the second stage of the research was started and at this stage, a completely mixed approach was adopted and the Q method was applied. The study group for both the qualitative and mixed phases consisted of teachers working in secondary education institutions in Kadirli district of Osmaniye province during the 2023–2024 academic year. Teachers in both the qualitative and mixed study groups were selected through maximum variation sampling in terms of the types of schools they work in. In the qualitative phase, semi-structured interviews were conducted with 20 teachers. The data obtained from the interviews were analyzed through content analysis. Deductive and inductive approaches were used together in content analysis. The study group of the mixed dimension of the research included 58 secondary school teachers. In this phase, a form containing the Q method items and the Q grid prepared based on the qualitative findings obtained from the interviews was applied to the teachers for the Q method application. The data collected with the Q method were transferred to the PQMethod program and first the principal component analysis was applied and then the rotation process was applied with Varimax rotation. It was determined that the teachers in the study did not have a common tendency towards school administration. According to the findings of the study, teachers shape their administrative preferences by evaluating their personality traits and skills in terms of their suitability for the administrative role. If teachers were appointed to administrative positions, they prioritize diversifying extracurricular activities, strengthening the physical infrastructure of the school, and expanding school-based professional development activities as practices aimed at improving the quality of education. A significant number of teachers reported that their professional commitment and classroom roles influenced their reluctance to pursue school administration. Teachers working in schools with successful student populations and qualified teaching staff have a more positive attitude towards taking on administrative roles. The nepotistic attitudes, lack of objectivity and inadequate communication skills that teachers observe in their current administrators negatively affect their motivation to become administrators. On the other hand, administrators who exhibit intrusive behaviors and have an overly critical and problem-oriented approach cause teachers to distance themselves from the role of administrator. The findings of the research indicate that an effective, ethical, and participatory school administration approach encourages teachers to become school administrators. Teachers find school administrators' responsibilities related to improving the quality of education more attractive in terms of motivation for pursuing school administration roles, rather than their administrative duties and responsibilities. However, working conditions of school administrators, such as long working hours and the obligation to be at school on official holidays and during summer vacation, reduce the attractiveness of administration in the eyes of teachers. According to the findings of the study, the need to improve the school principal selection and appointment process and the lack of positioning school administration as a professional occupation discourage teachers from becoming administrators. School administrators are expected to have a broad scope of authority along with a sense of accountability. However, in practice, the perceived mismatch between the breadth of authority and administrative goals discourages teachers from taking on administrative roles. On the other hand, constantly changing education policies and the lack of alignment between central decisions and local conditions cause teachers to hesitate in making decisions about transitioning into administrative roles. It was found that teachers' views on the factors influencing their preferences for school administration varied greatly. Although there was a general divergence in teachers' views, it can be said that teachers working in the same type of school showed some similarity in their opinions. There was a notable divergence among teachers' views on the impact of teachers' working style on school administration preferences. While a disciplined working style and an innovative perspective motivated some teachers to pursue administration, for others, these characteristics led them to avoid it. It is also noteworthy that teachers, in general, do not agree with positive suggestions regarding educational policies that affect their school administration choices. The results of the study were discussed within the scope of practices that could make school administration a more preferable career area for teachers, and recommendations were developed accordingly.
Benzer Tezler
- Bayan öğretmenlerin yöneticilikleri ve öğretmen görüşleri
Female teachers performance in administration and teachers perceptions
FERDA AYAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2000
Eğitim ve ÖğretimÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiEğitim Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. R. CENGİZ AKÇAY
- Eğitim örgütlerinde yönetici olma ve yöneticilikten ayrılma sebepleri: Sorunlar ve çözüm önerileri
Being an administrator in educational organizations and reasons for quitting: Problems and solutions recommendations
YAŞAM IŞIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İDRİS ŞAHİN
- Eğitim örgütlerinde çalışma barışı: Bir karma yöntem araştırması
Labour peace in educational organizations: A mixed methods research
SERKAN YÜKSEL
Doktora
Türkçe
2024
Eğitim ve Öğretimİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA ÖZGENEL
- Kadın öğretmenlerin yönetici olma taleplerini etkileyen etkenler: Adana ili araştırması
The factors that affect the demands of female teachers to be a maneger in Adana
BURCU BİNEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Eğitim ve ÖğretimÇağ Üniversitesiİşletme Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DENİZ AYNUR GÜLER
- Okul yöneticisi seçme, atama ve yetiştirme sürecine ilişkin yönetici ve öğretmen görüşleri: Uşak ili örneği
Opinions of the administrators and teachers on selection, appointment and training process for school administrator: Uşak sample
ONUR ÖZTABAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Eğitim ve ÖğretimUşak ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET AKİF HELVACI