Toplumsal hafızada bir ifade aracı olarak srebrenitsa çiçeği imgesi
The image of the srebrenica flower as a tool of expression in collective memory
- Tez No: 981188
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MURAT KARADEMİR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Selçuklu Araştırmaları Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Selçuklu Sanatı ve Arkeolojisi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasında, 1995 yılında Srebrenitsa'da gerçekleşen soykırımın ardından failler tarafından gizlenmeye çalışılan toplu mezarların, adli ve doğal çevrede meydana gelen ekolojik göstergeler yoluyla nasıl gün yüzüne çıkarıldığı, ayrıca Srebrenitsa çiçeğinin kültürel ve imgesel anlamları farklı boyutlarıyla incelenmektedir. Soykırım faillerinin cesetleri parçalayıp farklı noktalara gömmesi, mezarları elektromanyetik taramalardan gizlemek için metal parçalar yerleştirmesi ve doğal bitki örtüsüyle üzerlerini kamufle etmesi gibi sistematik örtbas yöntemlerine rağmen, doğada meydana gelen olağan dışı gelişmeler bu suçun izlerinin ortaya çıkmasına katkı sağlamıştır. Soykırım sonrası Srebrenitsa Çiçeği olarak anılan Artemisia vulgaris (pelin otu) bitkisinin bazı bölgelerde yoğunlaşması ve yalnızca bu bitkiyle beslenen Polyommatus icarus (mavi kelebek) türünün söz konusu alanlarda çoğalması, araştırmacılar için biyolojik birer göstergeye dönüşmüştür. Bu biyolojik göstergeler yaklaşık 300 toplu mezarın tespitine olanak sağlamış, böylelikle adli arkeolojiye yeni bir yaklaşım kazandırmıştır. Doğal verilerle şekillenen bu keşif süreci yalnızca bilimsel değil, aynı zamanda etik, sembolik ve kültürel bir tanıklık işlevi de üstlenmiştir. Bunlarla birlikte tezimin en önemli odak noktası, bu doğal tanıklıkların toplumsal hafızada nasıl imgesel hale dönüştüğüdür. Srebrenitsa çiçeği olarak adlandırılmaya başlanan Artemisia vulgaris, halk arasında“ölüm çiçeği”veya“hafıza çiçeği”olarak da kullanılmaktadır. Bu çiçekle simbiyotik bir ilişki içinde varlık gösterdiğine inanılan mavi kelebekler, Bosna halkı nezdinde yas, umut ve direnç gibi duyguların taşıyıcısına dönüşmüştür. Bu imgeler, anma törenlerinden sanat eserlerine, belgesellerden edebi metinlere kadar birçok mecrada travmanın aktarımında ve toplumsal hafızanın canlı kalmasında etkin rol oynamaktadır. Çalışmada, adli bilimsel veri setleri ile çevresel biyolojik göstergelerin kesişiminden doğan hafıza üretimi; kültürel çalışmalar, bellek teorileri ve ekolojik tanıklık ekseninde çözümlenmiştir. Srebrenitsa çiçeği imgesinin toplumsal hafızada nasıl bir anlam dünyası inşa ettiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Böylelikle, insan eliyle gizlenmeye çalışılan bir soykırımın, doğanın tanıklığıyla bir çiçekle nasıl ifşa edildiği hem bilimsel hem de insani boyutlarıyla ortaya konmaya çalışılmıştır.
Özet (Çeviri)
This thesis explores how mass graves—deliberately concealed by perpetrators after the 1995 genocide in Srebrenica—were brought to light through ecological indicators observed in forensic and natural environments. It also examines, from multiple dimensions, the cultural and symbolic meanings of the Srebrenica flower. Despite systematic cover-up methods employed by the perpetrators, such as dismembering bodies, burying them at different locations, inserting metal fragments to evade electromagnetic scans, and camouflaging the graves with natural vegetation, unusual developments in the natural environment contributed to the uncovering of these crimes. The dense emergence of the plant Artemisia vulgaris (mugwort), later referred to as the“Srebrenica Flower,”and the proliferation of Polyommatus icarus (common blue butterfly)—a species that feeds exclusively on this plant—in certain areas became biological indicators for researchers. These indicators enabled the identification of approximately 300 mass graves, thus introducing a novel approach to forensic archaeology. This discovery process, shaped by natural data, not only contributed to science but also served as an ethical, symbolic, and cultural testimony. A central focus of this thesis is how such forms of natural testimony have become symbolized within collective memory. Artemisia vulgaris, which began to be referred to as the“Srebrenica Flower,”is commonly known among locals as the“flower of death”or the“memory flower.”The blue butterflies, believed to exist in symbiotic relation with this plant, have come to embody emotions such as mourning, hope, and resilience for the Bosnian people. These images play a significant role in transmitting trauma and preserving collective memory through various mediums, including memorial ceremonies, artworks, documentaries, and literary texts. The study analyzes the memory production that arises from the intersection of forensic scientific data and environmental biological indicators, through the lenses of cultural studies, memory theories, and ecological witnessing. It aims to reveal the symbolic world that the image of the Srebrenica flower constructs within social memory. In doing so, it seeks to demonstrate—both scientifically and humanistically—how a genocide, concealed by human hands, was ultimately exposed through nature's testimony, embodied in a single flower.
Benzer Tezler
- Cultural encounters of ethnic identities: An ethnographic study of belonging in the urban landscape of Sarajevo
Etnik kimliklerin kültürel karşılaşmaları: Saraybosna kent peyzajında aidiyete ilişkin etnografik bir çalışma
TÜLAY ZIVALI
Doktora
İngilizce
2022
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE AYATAÇ
- Kars türkülerinde mitolojik ögeler ve kültürel bellek
Mythological elements and cultural memory in Kars folk song
MÜSEFFA KÜNİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ RECAİ BAZANCİR
- Arabs in visual rhetoric and the Emergence of Turkish National Identity, 1908-1939
Görsel Retorikte Araplar ve Türk Milli Kimliğinin oluşumu, 1908-1939
İLKİM BUKE
Doktora
İngilizce
2015
Siyasal BilimlerBen Gurıon Unıversıty Of The NegevSiyaset Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AVI RUBIN
- Yetişkin Türk ağ kullanıcılarına göre sosyal ağ ve bellek: Bir gömülü teori çalışması
Social network and memory according to adult Turkish network users: A grounded theory study
ABDURRAHMAN AKYILDIZ
Doktora
Türkçe
2023
İletişim Bilimleriİstanbul ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞEN AKKOR GÜL
- Modern dünyada toplumsal hafıza ve dönüşümü
Social memory and its transformation in the modern world
FARUK KARAARSLAN