Kaleden kente: Osmanlı Döneminde Rize'nin tarihsel dönüşüm süreci
From castle to city: the historical transformation process of Rize in the Ottoman Period
- Tez No: 981896
- Danışmanlar: PROF. DR. FERİDUN MUSTAFA EMECEN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Rize, Rize
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
1461 yılında Trabzon'un fethi ile Osmanlı topraklarına dâhil olan Rize'nin tarihî süreç içerisinde zamanla bir Türk şehrine dönüşmesi bu tezin ana konusudur. Burada, Trabzon Rum Devleti'nin bir parçası olan Rhizaion'un Osmanlı fethi ile birlikte ilk alındığında Trabzon eyaletine bağlı bir kaza olarak demografik, sosyal ve dinî yapısı, sahip olduğu arazi ve gelirleriyle ne durumda olduğu, kazanın kasabaya dönüşme sürecinde Müslümanlaşma ve Türkleşmenin nasıl bir seyir izlediği, XVI. yüzyıldan XVIII. yüzyıla kadar Rize'de inşa edilmiş olan cami ve mescitlerle birlikte genişleme gösteren kasabanın mahal ve mahalleleri ele alınmıştır. Bu çerçevede tahrir defterleri, cizye kayıtları, şer'iyye sicilleri, mühimme ve ahkâm defterleri gibi arşiv kaynakları değerlendirilmiş; belgeye dayanan fakat bağlamı ihmal etmeyen bir yaklaşım benimsenmiştir. Yer adları ve aile isimlerinden hareketle yapılan çözümlemelerle toplumsal süreklilik takip edilmiş, mahallî yerleşim yapısı ve kamusal mekânın zaman içinde aldığı biçim, tarihî şartlar içinde anlaşılmaya çalışılmıştır. Böylece sadece idarî teşkilatlanma değil, aynı zamanda bir kasabanın hafızasını ve kimliğini biçimlendiren dinamikler, çok katmanlı bir bakışla ele alınmıştır.
Özet (Çeviri)
The main subject of this thesis is the transformation of Rize, which was incorporated into Ottoman territory with the conquest of Trabzon in 1461, into a Turkish city over time throughout the historical process. Here, the demographic, social and religious structure of Rhizaion, which was a part of the Greek State of Trebizond when it was first taken over as a district of the province of Trabzon after the Ottoman conquest, its situation with its lands and income, the course of Islamization and Turkification during the process of the district turning into a town, and the districts and neighborhoods of the town that expanded with the mosques and masjids built in Rize from the 16th century to the 18th century are discussed. In this context, archival sources such as tahrir registers, jizya records, sharia registers, and muhimme and ahkam registers were evaluated; an approach based on documents but not ignoring the context was adopted. Social continuity was followed through analyses based on place names and family names, and the form that local settlement structure and public space took over time was attempted to be understood within historical conditions. Thus, not only the administrative organization but also the dynamics that shape the memory and identity of a town are addressed with a multi-layered perspective.
Benzer Tezler
- Karadeniz Ereğli Kalesi'nin mimari ve yapısal analizi ve bir kültür varlığı olarak değerlendirilmesi
The architectural and structural analysis of Karadeniz Eregli Castle and evaluation as a cultural property
AHSEN KARAGÖL
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEMAL KUTGÜN EYÜPGİLLER
- Planlama sürecinde Sivas'ın kentleşmesi ve kent formu
Urbanization and Urban form of Sivas in planning process
YAVUZ ERDAL KAYAPINAR
Yüksek Lisans
Türkçe
1991
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiPROF.DR. VEDİA DÖKMECİ
- Ortaçağda Harput (XI-XV. Yüzyıllarda)
Harput in middle ages (XI-XV. Centuries)
ERTUĞRUL DANIK
Yüksek Lisans
Türkçe
1995
Sanat TarihiHacettepe ÜniversitesiArkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BEYHAN KARAMAĞARALI
- Akhisar kent merkezine yönelik çevre araştırması
A Study on the historical environment in the city center of Akhisar
HATİCE SENEM DOYDUK
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
MimarlıkDokuz Eylül ÜniversitesiRestorasyon Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. EMEL KAYIN
- Geleneksel türk osmanlı çarşı yapılarının oluşumu, gelişimi ve yakın doğu kültürleri ile olan etkileşimleri
The formation and development of traditional turkish-ottoman bazaar structures and their interactions with near eastern cultures
OĞUZ CEYLAN
Doktora
Türkçe
1989
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. FERİDUN AKOZAN