Azerbaycan şiirinde Türkçülüğün ortaya çıkışı (1900-1940)
The emergence of Turkism in Azerbaijani poetry (1900-1940)
- Tez No: 982282
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA BALCI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Belirtilmemiş.
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
19. yüzyılın sonları ile 20. yüzyılın başlarında Osmanlı İmparatorluğu'nda ve Çarlık Rusyası'na bağlı Kafkasya, Kazan ve Kırım bölgelerinde gelişmeye başlayan Türkçülük düşüncesi, zamanla geniş bir coğrafyada yaşayan Türk halkları arasında yaygınlık kazanmıştır. Bu ideoloji, Türklük kimliğinin yeniden inşası, tarihsel köklere dönüş ve Türk toplulukları arasında bir birlik anlayışının oluşturulmasını hedeflemektedir. Türkçülük, temelinde tüm Türk halklarını siyasal, kültürel ve toplumsal düzeyde bir araya getirmeyi amaçlayan toplumsal ve politik bir hareket olarak şekillenmiştir. Türk aydınlarının, yazar, şair ve düşünürlerin öncülüğünde şekillenen bu siyasal ve kültürel hareket, Türk toplumunda köklü bir uyanışa zemin hazırlamış; örgütlenme sürecine ve millî bir devlet kurma mücadelesine önemli ölçüde ivme kazandırmıştır. Türkçülük düşüncesi, Rusya'da 1905 Devrimi'nin ardından; Osmanlı Devleti'nde ise 1908 yılında ilan edilen İkinci Meşrutiyet'ten sonra daha sistematik bir biçimde yayılma imkânı bulmuştur. Bu ideolojik hareketin öncülüğünü büyük ölçüde İttihat ve Terakki Cemiyeti üstlenmiş, özellikle Ziya Gökalp'in kuramsal katkılarıyla Türkçülük düşüncesi cemiyetin baskın ideolojisi hâline gelmiştir. Aynı süreçte, Rusya'daki Müslüman toplulukları ortak bir kültürel ve siyasal zemin üzerinde birleştirme fikri, Tatar ve Azerbaycanlı aydınlar arasında karşılık bulmuş ve geniş bir yankı uyandırmıştır. Slav halklarının birlik ideolojisine dayanan Panslavizm hareketine benzetilerek bu düşünsel yönelim, literatürde Pantürkizm (ya da Turanizm) olarak adlandırılmıştır. Bu çalışma, Azerbaycan şiirinde Türk düşüncesinin ortaya çıkışı, gelişim süreci ve yayılımını konu edinmektedir. Araştırma kapsamında, konuyla ilişkili tarihî kaynaklar, arşiv belgeleri ile dönemin dergi ve gazeteleri toplanarak kapsamlı bir iv biçimde incelenmiştir. Ayrıca, Türkçülük ideolojisiyle bağlantılı şahsiyetlerin yaşam öyküleri ve faaliyetleri analiz edilerek elde edilen veriler doğrultusunda anlamlı sonuçlara ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
At the end of the 19th century and the beginning of the 20th century, the idea of Turkism, which emerged in the Ottoman Empire and in regions under Tsarist Russia such as the Caucasus, Kazan, and Crimea, spread to the lands inhabited by Turkic peoples. It was an ideology centered on self-awareness, returning to ancestral roots, and the unity of Turks. At its core, this ideology was a socio-political movement aimed at uniting all Turkic peoples politically while also bringing them together culturally and socially. This political and cultural movement, initiated by Turkish intellectuals, writers, and poets, led to an awakening among Turkic peoples, fostering organization and providing strong momentum for the struggle to establish national states. The ideology of Turkism began to spread more rapidly during the 1905 Russian Revolution and after the 1908 Second Constitutional Revolution in the Ottoman Empire. In the Committee of Union and Progress (Ittihat ve Terakki), this ideology played a leading role. Particularly, under the leadership of Ziya Gökalp, Turkist thought became the dominant ideology in society. The idea of uniting all Russian Muslims into a common cultural and political movement gained momentum and started to expand among Tatar and Azerbaijani intellectuals. This movement, in analogy to Pan-Slavism, which advocated for the unity of all Slavic peoples, was named Pan-Turkism. This study analyzes the emergence, development, and dissemination of Turkist thought in Azerbaijani poetry. Historical sources, archival materials, journals, and newspapers related to the topic have been collected and thoroughly examined. Additionally, the lives and activities of individuals associated with Turkist thought have been analyzed to obtain the necessary conclusions.
Benzer Tezler
- Azerbaycan şiirinde hiciv türünün konu özellikleri
Subject characteristics of satira in Azerbaijan poetry
EVREN ÇELENK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıArdahan ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞUREDDİN MEMMEDLİ
DR. ÖĞR. ÜYESİ İLKİN GULUSOY
- Bağımsızlık dönemi Azerbaycan şiirinde Ehlibeyit
Ahl-i Bayt in Azerbaijani poetry of the independence period
VUSALA MUSALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiAlevi Bektaşi Kültürü Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET TAŞĞIN
- 15. yüzyıldan günümüze güney Azerbaycan aşık şiirinde vatan, millet (halk) ve azadlık (bağımsızlık) konuları
Homeland nation and independence in south Azerbaijan bard poetry since 15 th century
HAMZA KOLUKISA
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ALİ KAFKASYALI
- 20. Yüzyıl Azerbaycan Şiirinde Hz. Fâtıma
Fatima in Azerbaijan Poetry at 20th Century
EMRE ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
DinUludağ Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BİLAL KEMİKLİ
- Çağdaş Azerbaycan şairlerinin eserlerinde Karabağ Savaşının temsili
Representation of Karabakh War in the works of contemporary Azerbaijani poets
SHAFIGA BABAYEVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıEge ÜniversitesiTürk Dünyası Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ EROL