Tarihî satır altı Kur'an tercümeleri ile Kazakça Kur'an tercümelerinin söz varlığı karşılaştırması: Sâd Suresi örneği
A comparison of the vocabulary of historical interlinear translations of the Qur'an and Kazakh translations of the Qur'an: Surah Sâd example
- Tez No: 982749
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET ÖLMEZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Eski Türkçe, Kazakça, Old Turkish, Kazakh language
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türkler İslamiyet'i kabul ettikten sonra ilk zamanlar Kur'an'a yanlış anlamlar verme endişesiyle bütün bir tercümeden çekinerek satır altı tercüme yöntemine eğilim göstermişlerdir. Böylece de 'günah'a girilmemiş olacak ve sakıncalı mana verme tehlikesinden de kendilerini korumuş olacaklardı. İşte tam da bu sebep ilk satır altı Kur'an tercümeleri Arapça İslamî terimlerin nasıl Türkçede karşılanabileceğini göstermesi açısından paha biçilemezdir. Çalışmanın amacı Türk dilinin tarihî seyrini söz varlığı üzerinden görme imkanı sağlamaktır. Çalışmanın kapsamında olan Tarihî Türk dilleri dönemlerinin her birinden ikişer eser alınmak kaydıyla; satır altı tercüme yaparken Arapça sözcüklerin karşılığı için kullanılan sözcüklerin değişimini okuyucunun rahat bir şekilde görmesini sağlamak ve gerekli açıklamlar ile de okuyucunun sözcüklerin kökeni, çözümlemesi, günümüz Türk dillerindeki durumu hakkında bilgi sahibi olması yine çalışmanın temel hedeflerindendir. Bunu yaparken ilk olarak Arapça sözcük verilmiştir. Bu Arapça sözcüğün tarihî Türk dillerindeki karşılıkları ait oldukları sahanın ve nüshanın karşısına tablolara yerleştirilmiştir. Yine Kazakçaya yapılmış satır altı Kur'an tercümesi de bu tabloya eklenmiştir. Dikkat çekici bulunan kelimeler, dipnot kısmında köken bilgileriyle birlikte incelenmiş; bu kelimelerin geçtiği eserlere yer verilmiş ve günümüz Türk dillerinden Kıpçak, Karluk ve Sibirya gruplarında kullanılıp kullanılmadığına da değinilmiştir. Çalışmanın son kısmı olan dizinde, incelediğimiz sözcüklerin olabildiğince yalın hâlleri, önce Türkçe ve tarihî tercümelerdeki karşılıkları ile Kazakça karşılıkları; sonra Arapça ve tarihî tercümelerdeki karşılıkları ile Kazakça karşılıkları olacak şekilde tabloda verilmiştir.
Özet (Çeviri)
After the adoption of Islam by the Turks, in the early period, they refrained from producing complete translations of the Qur'an due to the concern of misinterpretation, and instead employed the method of interlinear (word-for-word) translation. In this way, they sought to avoid committing religious error and to protect themselves from the danger of conveying improper meanings. For this reason, the earliest interlinear Qur'an translations are of inestimable value, as they demonstrate how Arabic Islamic terminology could be rendered into Turkish. The present study aims to trace the historical development of the Turkish language through its vocabulary. To this end, two works have been selected from each period of Historical Turkish. The study seeks to reveal the changes in the equivalents used for Arabic words in interlinear translations, while also providing the reader with explanations concerning the origins, morphological analyses, and the status of these words in contemporary Turkic languages. For each item, the Arabic word is first presented, followed by its equivalents in the Historical Turkic languages, placed in tables according to their respective regions and manuscripts. The interlinear Kazakh translation of the Qur'an has also been added to this table. Selected words of particular interest are analyzed in detail in the footnotes, with etymological information, references to the works in which they occur, and remarks on their presence or absence in the Kipchak, Karluk, and Siberian branches of modern Turkic languages. The final part of the study consists of an index in which the examined words are presented in their most basic forms. First, the Turkish and Historical equivalents are listed together with their Kazakh counterparts; thereafter, the Arabic words and their equivalents in the Historical translations are provided alongside the Kazakh equivalents in tabular format.
Benzer Tezler
- Eski Anadolu Türkçesi ile yazılmış satır altı Kur'ân tercümelerinde edatlar
Prepositions in inline Guran translations written in Old Anatolian Turkish
MEHMET ARİF ÇALIŞKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DilbilimHatay Mustafa Kemal ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET HAŞİMİ
- Anadolu'da Kur'an öğretim yöntemleri: Satır altı Kur'an tercümesi örneği (50b-100a)
Qur'an teaching methods in anatolia: Example of underline Qur'an translation (50b-100a)
TUĞBA KARS KIVRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıNecmettin Erbakan ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÖKHAN ÖLKER
- Eski Anadolu Türkçesi Satır Arası Kur'an Tercümesi -Giriş, Metin, Dini Söz Varlığı ve Tıpkıbasım-
Old anatolıan turkısh ınterlıne quran translatıon -ıntroductıon, text, relıgıous vocabulary and autotype
SÜLEYMAN AKSU
Doktora
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıGirne Amerikan ÜniversitesiYeni Türk Dili Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. ERKAN DEMİR
- Bursa İnebey Kütüphanesi'nde bulunan bir Terceme-i Kur'ân (Fâtiha Sûresi, Bakara Sûresi, Âl-i İmrân Sûresi, Nisâ Sûresi, Mâide Sûresi 1b-127a) (Metin-inceleme)
A translation of the Qur'an found in the Bursa İnebey Library (Surah Al-Fatiha, Surah Al-Baqarah, Surah Al-Imran, Surah An-Nisa, Surah Al-Ma'idah 1b-127a) (Text-analysis)
TAYYİBE NURDAN KILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. REYHAN ÇORAK
- Satıraltı Türkçe Kur'an tercümelerinin karşılaştırmalı söz varlığı
Comparative vocabulary of inter-linear Turkish Koran translations
İSMAİL SÖKMEN
Doktora
Türkçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YAKUP KARASOY