Tuvaca Kül Tegin Yazıtı (Metin, yazı çevirimi, sözlük)
The Kül Tegin Inscription in Tuvan (Text, transcription, glossary)
- Tez No: 982748
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET ÖLMEZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Göktürkçe, Söz varlığı, Tuvaca, Kök Turks Language, Vocabulary, Tuvan language
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasında, Türk dili tarihi açısından en önemli metinlerden biri olan Kül Tegin Yazıtı'nın Tuvaca çevirisi, Eski Türkçe asıl metin ile sözvarlığı bakımından karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Tuvacanın fonetik, morfolojik ve leksik özellikleri bakımından diğer Türk dilleriyle karşılaştırılması daima ilgi çekici bulunmuş ve bu bağlamda çeşitli çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada da Tuvaca ile kaleme alınmış metnin, asıl metne ne ölçüde yakın ya da uzak olduğu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Yani çalışmanın amacı, Tuvaca ve Eski Türkçe arasındaki benzerlikleri tespit etmenin yanı sıra, iki dil arasındaki ayrışma noktalarını da görünür kılmaktır. Elbette bu çalışma, konunun yalnızca belirli bir yönünü ele almakta olup, daha geniş kapsamlı araştırmalara zemin hazırlayabilecek niteliktedir. Araştırmada, 1993 yılında Z. B. Samdan tarafından hazırlanan“Kül Tegin”adlı manzum çeviri temel alınmıştır. Daha sonraki yıllarda yapılan çeviriler yerine bu eserin tercih edilmesinin başlıca nedeni, Kül Tegin Yazıtı'nın da manzum nitelikler taşımasıdır. Dolayısıyla çalışmada,“Kül Tegin günümüzde Tuvacaya doğrudan çevrilseydi Eski Türkçe ile hangi farklılıkları gösterirdi?”sorusundan ziyade,“Kül Tegin Tuvacada yeni bir destan olarak yazılsaydı, asıl metinden hangi yönleriyle farklılık gösterirdi?”sorusuna söz varlığı bakımından yanıt aranmıştır. Bu yönüyle çalışma, hem Tuvacanın tarihî gelişimini hem de Eski Türkçe ile olan bağlarını ortaya koymayı amaçlar. Çalışmanın sözlük bölümünde, metnin tüm söz varlığına yer verilmiştir. Eski Türkçe metinle örtüşen sözcükler gösterilmiş; Eski Türkçeden farklı kullanımlar dâhil olmak üzere sözcüklerin etimolojileri açıklanmaya çalışılmıştır. Bunun yanında, başta Moğolca olmak üzere diğer dillerden alınan sözcükler ilgili dillerin sözlükleri ve bugüne kadar yapılmış karşılaştırmalı çalışmalar ışığında değerlendirilmiştir. Ayrıca, Tuvacanın asıl sözvarlığında bulunmayan ancak Eski Türkçe metinle yakınlık kurmak amacıyla çeviride kullanılan sözcükler de ilgili madde açıklamalarında gösterilmiştir.
Özet (Çeviri)
In this thesis, the Tuvan translation of the Kül Tegin Inscription—itself one of the most significant texts in the history of the Turkic language—is examined comparatively with the original Old Turkic text in terms of vocabulary. The comparison of Tuvan phonetic, morphological, and lexical features with those of other Turkic languages has long attracted scholarly attention, and various studies have been conducted in this field. The present study likewise seeks to determine the extent to which the text composed in Tuvan is close to or distant from the original. Accordingly, the aim is not only to identify similarities between Tuvan and Old Turkic, but also to make visible the points at which the two languages diverge. Naturally, this research addresses only a specific aspect of the subject and is intended to provide a basis for further, more comprehensive investigations. For the purposes of the analysis, the verse translation of Kül Tegin prepared by Z. B. Samdan in 1993 has been taken as the primary source. The principal reason for preferring this version over later translations is that the Kül Tegin Inscription itself exhibits poetic (verse) features. Consequently, rather than asking“What differences would emerge if Kül Tegin were translated directly into Tuvan today?”, the study considers the question“If Kül Tegin were newly composed as an epic in Tuvan, in what ways would it differ from the original text?”From this perspective, the study aims to shed light both on the historical development of Tuvan and on its relationship with Old Turkic. In the dictionary section of the thesis, the entire vocabulary of the text is documented. Items that align with the Old Turkic text are identified, and the etymologies of lexical items that differ from Old Turkic are examined. In addition, loanwords from other languages—particularly Mongolic—are discussed with reference to relevant dictionaries and prior comparative studies. Furthermore, lexical items not originally part of the Tuvan lexicon but employed in the translation to establish proximity to the Old Turkic text are explained within the corresponding entries.
Benzer Tezler
- Tuvaca Alday-Buuçu Destanının dil yönünden incelenmesi: Metin-çeviri-açıklamalı sözlük
Başlık çevirisi yok
HAYAT ARAS TOKTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Türk Dili ve EdebiyatıYıldız Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ÖLMEZ
- Tuvaca bir destan: Haan-Tögüldür
The epic of Tuvinian: Haan- Tögüldür
SALİH MEHMET ARÇIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
Türk Dili ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTürk Edebiyatı Bölümü
PROF. DR. EMİNE GÜROY-NASKALİ
- Tuvaca Kiji-Bürüs adlı hikayenin yazı çevirimi, Türkçe çevirisi ve sözlüğü
A Tuvan story“Kiji-Bürüs”– transcription, Turkish translation, dictionary
AYŞE ŞEYMA FINDIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıYıldız Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ÖLMEZ
- Çin'de Kazakça-Tuvaca dil ilişkisi
Kazakh-Tuvan languang contact in China
SHANATI SILAMU
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıHacettepe ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İBRAHİM AHMET AYDEMİR
- Radloff'a göre Tuvaca
Tuvan according to Radloff
AYŞE ŞEYMA FINDIK
Doktora
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıYıldız Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ÖLMEZ