Havacılıkta pozitif insan faktörlerinin ölçülmesine yönelik bir ölçek geliştirme çalışması
A scale development study for measuring positive human factors in aviation
- Tez No: 982857
- Danışmanlar: DOÇ. DR. DİDEM RODOPLU ŞAHİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sivil Havacılık, Civil Aviation
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kocaeli Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Havacılık Çalışmaları ve Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Havacılık Çalışmaları ve Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Havacılık sektörü, yüksek risk düzeyi ve karmaşık operasyonel yapısı nedeniyle insan faktörünün kritik rol oynadığı alanlardan biridir. Sektörde emniyet ve güvenliğin sürdürülebilirliği yalnızca teknolojik gelişmelerle değil, aynı zamanda insan davranışlarının doğru biçimde anlaşılması ve yönetilmesiyle mümkündür. Bu bağlamda, insan faktörlerinin analizi, havacılık emniyetinin ve operasyonel etkinliğin artırılmasına yönelik temel araştırma alanlarından biri olarak öne çıkmaktadır. Ancak mevcut literatürde insan faktörü çalışmaları çoğunlukla hata ve zayıflıkların incelenmesine odaklanmış olup, bireylerin sisteme olumlu katkılarını ortaya koyan pozitif insan faktörleri görece sınırlı düzeyde ele alınmıştır. Bu tez çalışmasının amacı, havacılık sektöründe pozitif insan faktörlerini ölçmeye yönelik özgün, geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmektir. Bu doğrultuda, tümevarım ve tümdengelim yaklaşımları bir arada kullanılmıştır. İlk aşamada, katılımcılarla gerçekleştirilen nitel görüşmeler aracılığıyla veriler toplanmış ve bu veriler üzerinde tema analizi uygulanmıştır. Elde edilen temalar, literatür incelemeleri ve uzman görüşleri doğrultusunda değerlendirilerek kapsamlı bir madde havuzu oluşturulmuş; ardından, geliştirilen maddeler yüzey geçerliliği ve kapsam geçerliği açısından incelenmiştir. Ölçek maddeleri belirlendikten sonra ön test aşamasına geçilerek veri toplanmıştır. Elde edilen veriler üzerinde açımlayıcı faktör analizi (AFA) uygulanmış, ölçeğin nihai hali ortaya çıktıktan sonra doğrulayıcı faktör analizi (DFA) için Google Forms ve yüz yüze görüşme tekniğiyle veri toplanmıştır. Elde edilen verilere doğrulayıcı faktör analizi ile birlikte geçerlik ve güvenirlik testleri uygulanmış; analizler SPSS 23 ve RStudio ve tabanlı Jamovi 2.6.44 programları kullanılmıştır. Analizlerin tamamlanmasının ardından ölçeğin son biçimi oluşturulmuş ve nihai test süreci tamamlanarak, 14 maddeden ve üç boyuttan oluşan bir ölçek geliştirilmiştir. Bu boyutlar sırasıyla Proaktif Yaklaşım (PY), Sorumluluk Bilinci ve Takım Uyumu (SBTU) ve Güvenlik Kültürüne Duyarlılık (GKD)'dır.
Özet (Çeviri)
The aviation sector is one of the fields in which the human factor plays a critical role, due to its high level of risk and complex operational structure. The sustainability of safety and security in this sector depends not only on technological advancements but also on the proper understanding and management of human behavior. In this context, the analysis of human factors stands out as one of the fundamental research areas aimed at enhancing aviation safety and operational efficiency. However, the existing literature on human factors has predominantly focused on the examination of errors and weaknesses, while the positive human factors that reveal individuals' constructive contributions to the system have been addressed only to a limited extent. The purpose of this dissertation is to develop a unique, valid, and reliable scale to measure positive human factors in the aviation industry. To this end, both inductive and deductive approaches were employed. In the initial phase, qualitative data were collected through in-depth interviews with participants, and these data were analyzed using thematic analysis. The themes obtained were then evaluated in light of the literature and expert opinions to create a comprehensive item pool. Subsequently, the developed items were examined in terms of face validity and content validity. After determining the scale items, data were collected during the pre-test phase. An exploratory factor analysis was conducted on the obtained data, and once the final version of the scale was established, data were collected for the confirmatory factor analysis through Google Forms and face-to-face interviews. The data obtained were subjected to validity and reliability tests alongside confirmatory factor analyses, conducted using SPSS 23, RStudio, and the R-based Jamovi 2.6.44. As a result of these analyses, the final form of the scale was established, and the final testing phase was completed. Following the completion of the analyses, the final version of the scale was established, and the final testing phase was completed, resulting in the development of a 14-item, three-dimensional scale which are proactive approach, sense of responsibility and team cohesion, safety culture awareness
Benzer Tezler
- Sivil havacılık işletmelerinde çalışan bireylerin bilinçli farkındalık ve mental iyi oluş düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between conscious awareness and mental well-being levels of individuals working in civil aviation companies
MEHTAP SEVİL
- Kabin ekiplerinde savunmacı kötümserlik, emniyet kültürü, havacılık emniyet kontrol odağı ve çalışan dayanıklılığının emniyet davranışı üzerindeki rolü
The role of defensive pessimism, safety culture, aviation safety locus of control, and employee resilience on safety behavior among cabin crew
MELİKE KAZAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
İstanbul ÜniversitesiHavacılık Psikolojisi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
Yükleniyor...
- Psikososyal risk faktörlerinin pozitif psikolojik sermaye üzerindeki etkisine yönelik bir araştırma: Havalimanı çalışanları örneği
The impact of psychosocial risk factors on positive psychological capital: The case of airport employees
İBRAHİM SAMET GÜNDÜZ
- Emniyet yönetim sisteminin uçuş emniyet kültürü uygulamalarında etkisinin belirlemesine yönelik çalışma: Türkiye'deki uçuş ekipleri açısından incelenmesi
A study on determining the effect of safety management system on flight safety culture practices: Examination from the perspective of flight crews in Turkey
SERPİL AYDINOĞLU
- Erkek ticari pilotlarda özyeterlilik ve bireysel kültürel değerlerin, doğal karar verme ve algılanan stres üzerindeki etkisi
The effects of self-effi̇cacy and indi̇vi̇dual cultural values on naturali̇sti̇c deci̇si̇on-maki̇ng and percei̇ved stress among male commerci̇al pi̇lots
ÖZGE AKÇAKAYA