Türkiye'de Şamanizm inanç sistemine benzerlik gösteren kült ve ritüeller: Hacıbektaş ilçesi örneği
Cult and rituals similar to Shamanism belief system in Türkiye: the example of Hacıbektaş district
- Tez No: 983204
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ROBABEH TAGHIZADEHZONUZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kapadokya Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim, Öğretim ve Araştırma Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kültürel Çalışmalar Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Daha Bu çalışma, Türkiye'nin kültürel ve inançsal yapısında derin izler bırakan Şamanist geleneklerin, günümüz Alevi-Bektaşi inanç sistemi içerisindeki yansımalarını Hacıbektaş örneği üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, Şamanizm'in temel unsurları ile Hacı Bektâş-ı Velî çevresinde gelişen ritüel, sembol ve kült uygulamaları karşılaştırmalı bir yaklaşımla ele alınmış; tarihsel süreklilik ve kültürel dönüşüm bağlamında analiz edilmiştir. Araştırmanın temelinde, Şamanist inanç sisteminde yer alan doğa kültü, ata ruhlarına saygı, trans ritüelleri ve simgesel anlatımlar gibi öğelerin, Hacıbektaş'taki kutsal mekânlar, figüratif unsurlar, sözlü anlatılar ve ritüel pratiklerdeki izdüşümleri değerlendirilmiştir. Nitel araştırma yöntemiyle yürütülen bu çalışmada, alan araştırması kapsamında yapılan gözlemler, katılımlı mülakatlar ve yerel halk anlatıları önemli bir kaynak teşkil etmiştir. Hacıbektaş Müzesi, türbeler, meydan evi, kutsal taşlar, çeşmeler ve ağaçlar gibi kült alanlarında gözlemlenen simgelerin anlam dünyası çözümlenmiştir. Elde edilen bulgular, Hacıbektaş'ta icra edilen ritüellerin bazı yönleriyle Şamanist inanç kodlarıyla benzerlikler taşıdığını ortaya koymaktadır. Özellikle doğa merkezli kutsiyet anlayışı, kutsal varlıklarla iletişime geçme pratikleri ve koruyucu ruh inancı gibi ögelerin, tarihsel olarak İslam öncesi inanç sistemlerinden günümüze taşındığı ve Alevi-Bektaşi inanç geleneğiyle bütünleşerek yeniden biçimlendiği görülmektedir. Bu durum, Anadolu'daki inanç sistemlerinin çok katmanlı yapısını ve kültürel sürekliliğini ortaya koyan önemli bir göstergedir. Sonuç olarak bu tez, Hacıbektaş'taki kültürel ve dini pratiklerin yalnızca İslamî temelli değil, aynı zamanda kadim Türk inanç sistemlerinin bir devamı olarak da okunabileceğini ileri sürmektedir. Bu bağlamda çalışma, Türkiye'de halk inançlarının tarihsel derinliğini anlamaya katkı sunmakta ve Şamanizm'in kültürel miras üzerindeki etkilerini görünür kılmaktadır. sonra doldurulacaktır.
Özet (Çeviri)
Daha This study aims to examine the reflections of Shamanistic traditions, which have left deep traces in Turkey's cultural and religious structure, within the contemporary Alevi-Bektashi belief system through the case of Hacıbektaş. By adopting a comparative approach, the research analyzes the ritual, symbolic, and cult practices that evolved around Hacıbektaş Veli in light of the fundamental elements of Shamanism, focusing on historical continuity and cultural transformation. The study evaluates the projections of Shamanistic elements such as nature worship, reverence for ancestral spirits, trance rituals, and symbolic representations as observed in sacred spaces, figurative motifs, oral narratives, and ritual practices in Hacıbektaş. This qualitative research is based on fieldwork that includes direct observations, in-depth interviews, and local oral traditions. The symbolic meanings of various sacred places and objects such as the Hacıbektaş Museum, tombs, the meydan house, sacred stones, fountains, and trees are interpreted in detail. Findings indicate that several aspects of the rituals performed in Hacıbektaş bear significant similarities with Shamanistic belief structures. Notably, the sanctification of nature, the practices of communicating with sacred beings, and the belief in protective spirits reveal a continuity of pre-Islamic spiritual elements that have been preserved and reinterpreted within the Alevi-Bektashi tradition. This reveals the layered and syncretic nature of religious practices in Anatolia and highlights the persistence of ancient cultural patterns. In conclusion, the thesis argues that the cultural and religious practices in Hacıbektaş can be interpreted not only as rooted in Islamic traditions but also as a continuation of ancient Turkic belief systems. In this regard, the study contributes to the understanding of the historical depth of folk beliefs in Turkey and reveals the enduring impact of Shamanism on contemporary cultural heritage. sonra doldurulacaktır.
Benzer Tezler
- Kaya üzerindeki köktürk harfli yazıtlar: İçerik özellikleri ve tematik analiz
Old Turkic runic inscriptions on the rock: Content features and thematic analysis
MUHAMMED MUSTAFA BAKIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiTürkoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MİRZAT RAKIMBEK UULU
- Kumul on iki makamı üzerine bir inceleme
A study on Kumul on iki makamı
TUERDE WUSIMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıNevşehir Hacı Bektaş Veli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ADEM ÖGER
- Şaman kültürünün Anadolu Türk tekstiline yansıması
Reflection of Turkish textile Shaman culture
MELAHAT DAMLA GÜRLEYEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Güzel SanatlarDokuz Eylül ÜniversitesiTekstil ve Moda Tasarımı Ana Sanat Dalı
PROF. DR. NESRİN ÖNLÜ
- Harun Güngör'ün dinler tarihi bilimindeki yeri
The importance of Tarun Güngör in the history of religions science
İSMİHAN ALBAYRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
TarihFırat ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SAMİ KILIÇ
- Dersim Aleviliğinde Gağan geleneği ve haberlerde temsili
The Gağan tradition and its representation in Dersim Alevism
YASEMİN KÜBRA NUR KOMŞUL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinMersin ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HİROKİ VAKAMATSU