XVIII. yüzyıl mesnevilerinde Osmanlı sosyal hayatı
Ottoman social life in the eighteenth century mesnevis
- Tez No: 983251
- Danışmanlar: PROF. DR. NESLİHAN İLKNUR KOÇ KESKİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eski Türk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
XVIII. yüzyıl, Osmanlı tarihinin hem siyasi hem de kültürel bakımdan önemli kırılma noktalarına sahne olmuş, değişim ve yenilik arayışlarının edebî üretime doğrudan yansıdığı bir dönemdir. Bu yüzyılda Divan şairleri, klasik estetik anlayışın çizgilerini korurken aynı zamanda gündelik hayatın, sosyal dönüşümlerin ve bireysel gözlemlerin izlerini eserlerine taşımıştır. Mesnevi geleneği de yalnızca geleneksel temalarla sınırlı kalmamış; toplumun kültürel yapısını, ekonomik ilişkilerini, sosyal tiplerini ve yaşam pratiklerini ayrıntılı biçimde betimleyen çok katmanlı metinlere dönüşmüştür. Bu bağlamda hazırlanan“XVIII. Yüzyıl Mesnevilerinde Osmanlı Sosyal Hayatı”başlıklı tez, döneme ait müstakil mesnevilerin taranıp fişlenmesiyle elde edilen veriler üzerinden Osmanlı toplumunun gündelik yaşamını ve saray çevresine ait unsurları bütüncül bir bakışla değerlendirmeyi amaçlamaktadır. İncelenen metinlerde kişiler-tipler, meslekler, eğlence anlayışı, sağlık, mutfak kültürü, suç ve cezalar, hukuki uygulamalar, giyim-kuşam, gelenekler, alet ve eşyalar, ekonomi, şehirler ve ülkeler-yerleşim merkezleri gibi başlıklarda zengin toplumsal veriler tespit edilmiştir. Araştırma, beyitlerdeki tasvirlerin yalnızca edebî işlevleriyle değil, aynı zamanda dönemin sosyo-kültürel yapısını yansıtan tarihî belgeler olarak taşıdıkları değer üzerinden yorumlanmasına odaklanmıştır. Mesnevilerde yer alan kelime dağarcığı, deyimler, atasözleri, argolar ve müstehcen ifadeler hem halk yaşamını hem de saray hayatını yansıtarak dönemin toplumsal hafızasına dair önemli ipuçları sunmaktadır. Bulgular, XVIII. yüzyılın hem yenilikçi üslupları hem de geleneksel unsurları bir arada barındırdığını göstermektedir. Daha önce mesneviler üzerinden Osmanlı sosyal hayatına dair bu ölçekte kapsamlı ve sistemli bir inceleme yapılmamış olması, çalışmanın özgün değerini artırmaktadır. Tez, XVIII. yüzyıl Osmanlı toplumunu anlamada mesnevilerin yalnızca edebî değil, aynı zamanda sosyal tarih açısından da işlevsel bir kaynak olduğunu ortaya koymakta ve alana önemli bir katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The eighteenth century was the scene of significant breaking points in Ottoman history, both politically and culturally, and it was a period that directly reflected the searches for change and innovation to literary production. In this century, while the Divan poets preserved the lines of the classical aesthetic perception, at the same time, it carried to their works the traces of daily life, social transformations, and individual observations. The Mesnevi tradition was not only limited to the traditional themes; it transformed to multilayered texts that depicted in a detailed manner the cultural structure of the society, the economic relations, the social types, and the life practices. In this context, the thesis prepared and titled, Ottoman Social Life in the Eighteenth Century Mesnevis, aimed to evaluate with an integrated approach the elements belonging to the daily life of the Ottoman society and the palace environs through data obtained by scanning and indexing the independent mesnevis belonging to the period. In the texts studied, rich societal data were determined in headings, such as persons-types, professions, perception of entertainment, health, cuisine culture, crimes and punishments, legal procedures, clothes and finery, traditions, tools and belongings, economy, cities, and countries-settlement centers. The research did not only focus on the literary functions of the depictions in the couplets, at the same time, it also interpreted through their value as historical documents, which reflected the sociocultural structure of the period. It presents important clues about the societal memory of the period by reflecting both the life of the people and the palace life of the idioms, proverbs, slang, and obscene expressions of the store of words in the mesnevis. The findings show that in the eighteenth century, both the innovative styles and the traditional elements were included together. The fact that a comprehensive and systematic study had not been conducted previously at this scale on Ottoman social life through the mesnevis, increases the original value of the study. This thesis presents an important contribution to the field, not only literary of the mesnevis in understanding the eighteenth-century Ottoman society, but at the same time, it sets forth as a functional source from the aspect of social history.
Benzer Tezler
- 17. yüzyıl mesnevilerinin zihniyet çözümlemesi ve yapılandırmacı eğitim sürecinde kullanımı
Analysis of the matnawis mentality in the 17th century and the use of constructivist educational process
ÖZGÜR KIYÇAK
Doktora
Türkçe
2014
Türk Dili ve EdebiyatıDokuz Eylül ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. İLYAS YAZAR
- Sâlim Efendi'nin Husrev ü Şîrîn Mesnevisi ve Türk Edebiyatında Husrev ü Şîrîn Mesnevileri
Sâlim Efendi?s Husrev ü Şîrîn (Husrev and Shirin) Mesnevi and Husrev ü Şîrîn Mesnevis in Turkish Literature
ELİF AYAN
Doktora
Türkçe
2010
Türk Dili ve EdebiyatıHacettepe ÜniversitesiTürk Edebiyatı Bölümü
PROF. DR. FATMA TULGA OCAK
- XVIII. yüzyıl ve endüstri devrimi sonrası Osmanlı İmparatorluğu ve Avrupa'da ticaretin seyri
Başlık çevirisi yok
MUSTAFA ÖZSÖNMEZ
- XVIII. ve XIX. yüzyıl İstanbul kütüphanelerinin mimarisi
Başlık çevirisi yok
AYŞE YETİŞKİN KUBİLAY
Doktora
Türkçe
1998
Sanat Tarihiİstanbul Teknik ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AFİFE BATUR
- XVIII. yüzyıl Türk edebiyatında mahallileşme akımı üzerine bir inceleme
A Study on the localization trend in Turkish classical literature at 18th century
ESRA ARATTAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Türk Dili ve EdebiyatıDokuz Eylül ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İLHAN GENÇ