Türkiye'de tüketim harcamalarının davranışsal ekonomi yaklaşımı çerçevesinde incelenmesi: Panel veri analizi
An examination of consumption expenditures in Turkey within the framework of the behavioral economics approach: A panel data analysis
- Tez No: 983615
- Danışmanlar: PROF. DR. BİLGE KÖKSEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ekonomi, Ekonometri, Economics, Econometrics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gaziantep Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tüketim harcamaları, bireysel düzeydeki karar alma süreçlerinden ülke genelindeki ekonomik göstergelere kadar uzanan geniş bir yelpazede incelenmektedir. Bu harcamalar, ekonomik faaliyetlerin temel belirleyicilerinden biri olarak makroekonomik dengelerin oluşumunda önemli bir rol üstlenmektedir. Klasik iktisat yaklaşımında bu harcamalar çoğunlukla gelir, fiyatlar ve faiz oranları gibi temel ekonomik değişkenlerle açıklanırken, davranışsal iktisat yaklaşımı tüketim eğiliminin bilişsel önyargılar, duygusal eğilimler ve sosyal etkileşimlerle şekillendirildiğini öne sürmektedir. Özellikle bölgesel ölçekte yapılan analizlerde, tüketim örüntülerinin kültürel normlar, yerel değer yargıları ve toplumsal ilişkiler tarafından önemli ölçüde etkilendiği gözlemlenmektedir. Bu bağlamda çalışmada, tüketim kararlarının ardındaki irrasyonel tepkilerin ve çok katmanlı dinamiklerin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Çalışmada, Türkiye'nin 2010-2023 dönemine ait Düzey-1 bölgelerini kapsayan panel veri seti üzerinden, tüketim harcamalarının belirleyicileri ekonomik ve sosyo-demografik boyutlarda analiz edilmektedir. Analiz sürecinde panel birim kök testleri, eşbütünleşme ve FMOLS yöntemleri kullanılarak uzun dönemli ilişkiler değerlendirilmiştir. Ayrıca değişkenler arasındaki nedensel ilişkiler, panel nedensellik testleri aracılığıyla incelenmiştir. Öncelikle birinci modelde, gelir, kredi hacmi, fiyatlar, servet ve istihdam gibi geleneksel ekonomik değişkenler yer alırken; ikinci modelde gelir eşitsizliği, kadın nüfus oranı, eğitim süresi, hanehalkı büyüklüğü ve istihdam gibi sosyo-demografik unsurlar dikkate alınmıştır. Elde edilen bulgular, harcamaya yönelik tüketim kararlarının yalnızca gelir ve fiyat gibi ekonomik göstergelerle açıklanamayacağını eğitim, gelir dağılımı adaletsizliği ve toplumsal cinsiyet gibi yapısal ve davranışsal faktörlerin de belirleyici olduğunu göstermektedir. Aynı zamanda modelde yer alan değişkenlerin, bireylerin yaşadıkları bölgelere özgü psikososyal eğilimlerle şekillendiği, analiz sonuçlarındaki katsayılar ve anlamlılık düzeyleriyle açıkça ortaya çıkmaktadır. Bu kapsamda çalışmada tüketim ekonomisi, rasyonel ve irrasyonel yönelimlerle değerlendirilirken, politika üreticilere bölgesel düzeyde etkili ve gerçekçi çözüm önerileri sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
Consumption expenditures are examined across a wide spectrum, ranging from individual decision-making processes to nationwide economic indicators. These expenditures serve as one of the fundamental determinants of economic activity and play a significant role in shaping macroeconomic balances. While classical economic theory primarily explains consumption through variables such as income, prices, and interest rates, behavioral economics offers a broader perspective by emphasizing the influence of cognitive biases, emotional tendencies, and social interactions. Particularly at the regional level, consumption patterns are significantly shaped by cultural norms, local values, and social structures. In this context, the study aims to uncover the irrational responses and multi-layered dynamics underlying consumption decisions. The analysis employs a panel data set covering Turkey's NUTS-1 regions for the period 2010-2023, examining the determinants of consumption expenditures from both economic and socio-demographic dimensions. Panel unit root tests, cointegration analysis, and the FMOLS method are utilized to evaluate long-term relationships, while causality among variables is tested through panel causality analyses. The first model incorporates traditional economic variables such as income, credit volume, prices, wealth, and employment, whereas the second model focuses on socio-demographic factors including income inequality, female population ratio, education level, household size, and employment. Findings reveal that consumption decisions cannot be solely explained by economic indicators like income and prices; structural and behavioral factors such as education, income inequality, and gender also play a decisive role. Furthermore, the variables in both models reflect region-specific psychosocial tendencies, as evidenced by coefficients and significance levels. The study thus offers regionally informed and realistic policy recommendations by evaluating consumption economics through both rational and irrational behavioral lenses.
Benzer Tezler
- Mutluluk ve tüketim arasındaki ilişkinin mutluluk ekonomisi bağlamında incelenmesi: TRA2 bölgesi örneği
Investigation of the relationship between happiness and consumption in the context of happiness economics: TRA2 region example
ZELİHA DAĞ
- Health-related consistency in food choice and consumption: The role of household and product characteristics
Gıda tercihi ve tüketiminde sağlık ilişkili tutarlılık: Hane halkı ve ürün özelliklerinin rolü
GÖKHAN SÜRMELİ
Doktora
İngilizce
2020
İşletmeİstanbul Teknik Üniversitesiİşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEMAL BURÇ ÜLENGİN
- Tüketici güven endeksinin tüketimi öngörü yeteneğinin ölçülmesi
Measurement of forecasting ability of consumer confidence index on consumption
SEVİL YAZICI
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Ekonometriİstanbul Üniversitesiİktisat Teorisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÖKHAN KARABULUT
- Davranışsal iktisat ve COVID-19 pandemi sürecinde tüketici davranışlarındaki değişiklikler: Türkiye örneği
Behavioral finance and the changes in consumer behavior during the COVID-19 pandemic: Example of Turkey
HİLAL ÖNGE
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
EkonomiBandırma Onyedi Eylül Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ARMAĞAN TÜRK