Güneydoğu Anadolu Bölgesi erken dönem Neolitik mimarisi
Early Neolithic architecture in Southeastern Anatolia
- Tez No: 984431
- Danışmanlar: PROF. DR. VECİHİ ÖZKAYA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Arkeoloji, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Güneydoğu Anadolu, Neolitik Dönem, Konut Mimarisi, Yerleşik Yaşam, Bereketli Hilal, Güneydoğu Anadolu bölgesi, Southeastern Anatolia, Neolithic Period, Residential Architecture, Settled Life, Fertile Crescent, Southeastern Anatolia region
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arkeoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde Neolitik dönemde ortaya çıkan erken yerleşimlerin konut mimarisi incelenmektedir. Bölge, Bereketli Hilal'in merkezinde yer almakta ve insanlık tarihinin en kritik kültürel dönüşümlerine sahne olmaktadır. Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem'den itibaren gelişen yerleşimlerde, avcı-toplayıcı yaşam biçiminden tarıma dayalı yerleşik düzene geçişin izleri açıkça görülmektedir. Araştırmada, Göbeklitepe, Çayönü, Nevali Çori, Karahantepe, Körtik Tepe, Hallan Çemi ve Hasankeyf Höyük gibi önemli yerleşimler ele alınmış, bu alanlardaki yapıların plan tipleri, inşa teknikleri ve kullanılan malzemeler değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, Neolitik dönemde mimarinin yalnızca barınma amaçlı değil, aynı zamanda ritüel, depolama ve sosyal etkileşim gibi işlevler üstlendiğini göstermektedir. Örneğin, Göbeklitepe'deki anıtsal“T”biçimli dikilitaşlar, inanç sistemlerinin mimariye yansımasını ortaya koyarken Çayönü'ndeki farklı plan tipleri, toplulukların üretim biçimleri ve sosyal örgütlenmesi hakkında ipuçları sunmaktadır. Bölgedeki yuvarlak, dörtgen ve karma planlı yapılar, toplulukların değişen ihtiyaçlarına göre evrimleşmiş ve erken mimarinin çeşitliliğini yansıtmıştır. Yerleşik yaşamın tarımla bütünleşmesi ise depolama alanlarının önemini artırmış, kullanılan taş, kerpiç ve ahşap gibi malzemeler çevresel koşullara bağlı olarak tercih edilmiştir. Çalışmada, Güneydoğu Anadolu'daki erken Neolitik yerleşimlerin mimari özellikleri sistematik bir yaklaşımla ele alınarak arkeoloji yazınına katkı sunmak hedeflenmektedir. İnceleme sonucunda farklı yerleşimlerde görülen plan tipleri, yapı malzemeleri ve inşa teknikleri karşılaştırılmıştır. Bu unsurların dönemin toplumsal ve ekonomik yapısıyla bağlantısı ortaya konmuştur. Böylece Neolitik dönemde tarımın başlangıcı, yerleşik hayatın oluşumu ve mimari gelişim süreci yeniden yorumlanmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgular, gelecekte yapılacak saha araştırmaları ve disiplinlerarası karşılaştırmalar için temel bir başvuru niteliği taşımaktadır. Ayrıca, bölgenin kültürel mirasının korunması ve günümüz mimarlık tarihine sağladığı katkının daha iyi anlaşılması açısından da önemli bir kaynak değerindedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the residential architecture of early settlements that emerged during the Neolithic period in Southeastern Anatolia. The region lies at the center of the Fertile Crescent and witnessed some of the most critical cultural transformations in human history. Traces of the transition from a hunter-gatherer lifestyle to a settled, agricultural lifestyle are clearly evident in settlements that developed from the Pre-Pottery Neolithic Period onward. The study examines key settlements such as Göbeklitepe, Çayönü, Nevali Çori, Karahantepe, Körtik Tepe, Hallan Çemi, and Hasankeyf Mound, evaluating the plan types, construction techniques, and materials used in the structures at these sites. The findings demonstrate that architecture in the Neolithic period served not only shelter but also functions such as ritual, storage, and social interaction. For example, the monumental“T”-shaped pillars at Göbeklitepe reveal the architectural reflection of belief systems, while the diverse plan types at Çayönü offer clues about the communities' production methods and social organization. The region's circular, rectangular, and mixed-plan structures evolved according to the changing needs of communities and reflect the diversity of early architecture. The integration of settled life with agriculture increased the importance of storage areas, and materials such as stone, adobe, and wood were chosen based on environmental conditions. This study aims to contribute to the archaeological literature by systematically examining the architectural features of early Neolithic settlements in Southeastern Anatolia. The study compares the plan types, building materials, and construction techniques seen in different settlements. The connection between these elements and the social and economic structure of the period is revealed. Thus, the beginnings of agriculture, the formation of settled life, and the process of architectural development in the Neolithic period are reinterpreted. The findings from the study serve as a fundamental reference for future field research and interdisciplinary comparisons. They also constitute an important resource for preserving the region's cultural heritage and better understanding its contribution to contemporary architectural history.
Benzer Tezler
- Seyahatnamelere göre Diyarbakır'ın Osmanlı Dönemi mimari dokusu üzerine bir değerlendirme
An evaluation on Diyarbakır's architectural structure in Ottoman Period according to Travel Books
NURSEL KARACA
Doktora
Türkçe
2010
Sanat TarihiYüzüncü Yıl ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MEHMET TOP
- Prehistorya'da müziğin yeri ve rolü: Güneydoğu Anadolu Neolitik kültürleri örneği
The place and role of music in Prehistory: A case study of Neolithic cultures in Southeast Anatolia
DOĞAN SALAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
TurizmEge ÜniversitesiTurizm Rehberliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERAP ÖZDÖL KUTLU
- Güneydoğu Anadolu bölgesi çanak çömleksiz neolitik dönem Dikilitaş geleneğinin gelişimi ve simgeciliği
The development and symbolism of the pre pottery neolithic pillar tradition in Southeastern Anatolia
ERHAN BİNGÖL
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
ArkeolojiBilecik Şeyh Edebali ÜniversitesiProtohistorya ve Önasya Arkeolojisi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ UMUT TÜRKCAN
- Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde çanak çömleksiz Neolitik Dönem sembolizminin arkeolojik buluntular ışığında değerlendirilmesi
Evaluation of the symbolism of the pre-pottery Neolithic Period in the Southeastern Anatolia Region in the light of archaeological finds
BERNA KARAKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
ArkeolojiNevşehir Hacı Bektaş Veli ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FEVZİ VOLKAN GÜNGÖRDÜ
- Neolitik dönemde Güneydoğu Anadolu bölgesinin mimari açıdan gelişimi
Development of the Southeast region of Anatolia in terms of architecture in the neolithic period
UĞUR SUCU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
ArkeolojiBatman ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ CAN YÜMNİ GÜNDEM