Mitolojide nazar imgesi ve geleneksel Niğde dokumalarına yansımaları
The image of the evil eye in mythology and its reflections on traditional Niğde weavings
- Tez No: 984525
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SİBEL YILDIZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Avrasya Araştırmaları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, Türk mitolojisinde kadim bir yere sahip olan nazar inancını ve bu inancın taşıdığı sembollerin, Niğde yöresine ait geleneksel el dokumalarına nasıl yansıdığını incelemeyi amaçlamaktadır. Mitolojik semboller ve halk inançları, tarihsel süreçte yalnızca kültürel hafızanın taşıyıcısı değil, aynı zamanda sanatın üretim dilini şekillendiren temel unsurlar hâline gelmiştir. Bu tez çalışması, nazar imgesinin mitolojik ve sembolik kökenlerini ortaya koymakta ve söz konusu öğelerin el dokumaları üzerindeki biçimsel, anlamsal ve işlevsel temsillerini analiz etmektedir. Araştırmanın önemi, nazar olgusunun sanatsal temsil biçimleri üzerinden değerlendirilmesi ve bu alanda sınırlı sayıda olan akademik çalışmalara katkı sunmasından kaynaklanmaktadır. Niğde geleneksel dokuma kültürü içinde yer alan halı, kilim ve heybe gibi ürünlerde kullanılan koçboynuzu, akrep, göz, hayat ağacı, geyik ve çengel gibi motiflerin yanı sıra, mavi, kırmızı ve siyah gibi belirli renklerin sembolik anlamları çalışmanın odak noktaları arasındadır. Bu semboller koruma, dengeleme, yönlendirme ve dikkat dağıtma gibi işlevler aracılığıyla halk inançlarını somut biçimde yansıtmaktadır. Tezde nitel araştırma yöntemi benimsenmiş olup, yazılı kaynaklardan yararlanılmış ayrıca saha araştırması kapsamında karşılıklı görüşme (mülakat) ve gözlem teknikleri uygulanmıştır. Araştırma sürecinde YÖK Tez Merkezi, Millet Kütüphanesi ve çeşitli dijital kaynaklardan yararlanılmış olup ayrıca Niğde'de el dokumalarıyla ilgilenen kişilerle görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların görüşlerine ise bulgular bölümünde yer verilmiştir. Tezin kuramsal çerçevesi, metin merkezli bir yaklaşım doğrultusunda ele alınmış ve değerlendirmeler Yayılma Kuramı kapsamında yapılmıştır. Elde edilen bulgular, nazar inancının Niğde yöresindeki geleneksel el dokumalarında sadece estetik bir unsur değil, aynı zamanda inanç temelli bir koruma stratejisi ve kültürel kimlik aktarımı olarak yer aldığını ortaya koymuştur. Simetrik düzenlemeler, motif tekrarı ve yerel adlandırmaların bu aktarımı desteklediği görülmüştür. Ayrıca, gelin başlığı gibi tekstil dışı objelerde de aynı koruyucu sembollerin farklı malzemelerle tekrarlandığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Niğde geleneksel el dokumalarında nazar yansımaları, mitolojik ve halk inançlarına dayanan semboller aracılığıyla görsel, işlevsel ve kültürel bir bütünlük içinde ifade bulmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to examine the belief in the evil eye, which holds a long-standing place in Turkish mythology, and how its symbols are reflected in traditional handwoven textiles from the Niğde region. Mythological symbols and folk beliefs have become not only carriers of cultural memory but also fundamental elements shaping the language of artistic production throughout history. In this context, the thesis reveals the mythological and symbolic roots of the evil eye image and analyzes the formal, semantic, and functional representations of these elements on handwoven textiles. The significance of this research stems from its evaluation of the evil eye phenomenon through artistic representations and its contribution to the limited number of academic studies in this field. The focus of this study is on motifs such as ram's horn, scorpion, eye, tree of life, deer, and hook used in carpets, rugs, and saddlebags within the traditional weaving culture of Niğde, as well as the symbolic meanings of specific colors such as blue, red, and black. These symbols concretely reflect folk beliefs through functions such as protection, balancing, guidance, and distraction. The thesis employed a qualitative research method, utilizing both written sources and field research using interview and observation techniques. The research process utilized the Council of Higher Education (YÖK) Thesis Center, the Millet Library, and various digital resources, and interviews were conducted with individuals interested in handwoven textiles in Niğde. Participants' opinions are presented in the findings section. The theoretical framework of the thesis was approached through a text-centered approach, and evaluations were made within the framework of Diffusion Theory. The findings reveal that belief in the evil eye is not only an aesthetic element in traditional handwoven textiles in the Niğde region, but also a belief-based protective strategy and cultural identity transmission. Symmetrical arrangements, motif repetition, and local naming conventions have been found to support this transmission. Furthermore, the same protective symbols are found to be repeated in different materials on non-textile objects such as bridal headdresses. In conclusion, the evil eye reflections in Niğde traditional handwoven textiles are expressed through symbols rooted in mythological and folk beliefs, encompassing a visual, functional, and cultural integrity.
Benzer Tezler
- 1980 sonrası Türk romanında kuyu imgesi
The image of the well in the post 1980 Turkish novel
NEVİN KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEYİT BATTAL UĞURLU
- Alüminyumlu seramik formlarda kadın imgesi
Female figure in ceramic-with-aluminum forms
FÜSUN KAVALCI
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2004
Seramik MühendisliğiHacettepe ÜniversitesiSeramik Ana Sanat Dalı
DOÇ.DR. NAZAN SÖNMEZ
- Türkiye'deki ilahiyat fakülteleri ve sosyal bilimler menşeli fakültelerde yapılan mitoloji konulu lisansüstü tezler üzerine mukayeseli bir araştırma
A comparative research on graduate thesis on mythology in faculties of theology and social sciences in Turkey
MERVE DALKIRAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıKırklareli ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERHAN AKTAŞ
- Şırnak ilinde halk inançları ve uygulamaları
Folk beliefs and practices in Şırnak province
HAKİM ZEYREK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Halk Bilimi (Folklor)Mardin Artuklu ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞAKİRE BALIKÇI
- Mîyanê Zazayanê Sunîyan de Bawerîyê puçî: Nimûneya mintiqaya gêlî
Sünni Zazalarda batıl inançlar:Eğil bölgesi örneği
ÖMER BİÇER
Yüksek Lisans
Zazaca
2024
Halk Bilimi (Folklor)Mardin Artuklu ÜniversitesiKürt Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET KIRKAN