Zazacanın sentaksı (Sözdizimi)
The syntax of Zaza language
- Tez No: 984524
- Danışmanlar: PROF. DR. HASAN ÇİFTCİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Linguistics, Eastern Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: Zazaca, Sentaks (sözdizimi), Zazaca Gramer, Cümle Yapısı, Dil Tipolojisi, Dilbilimsel Analiz, İranî Diller, Zazaki, Syntax, Zazaki Grammar, Sentence Structure, Language Typology, Linguistic Analysis, Iranian Languages
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bingöl Üniversitesi
- Enstitü: Yaşayan Diller Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Zaza Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, İranî diller ailesinin tehlike altındaki dillerinden biri olan Zazacanın sentaktik (sözdizimsel) yapısını geleneksel ve çağdaş dilbilim kuramları ışığında sistematik biçimde betimlemekte ve analiz etmektir. Uluslararası literatürde yeterince çalışılmamış olan Zazaca, özellikle sentaks düzeyinde kapsamlı akademik bir incelemeye konu olmamıştır. Bu çalışma, Zazacanın temel cümle yapısı, özne-yüklem uyumu, olumlu/olumsuz tümce yapıları, soru cümleleri ve yan cümle türlerini ele alarak, dilin çekirdek sentaktik özelliklerini ortaya çıkarmayı hedeflemektedir. Araştırma şu sorulara odaklanmaktadır: Zazacanın temel cümle yapısı nedir ve hangi sözdizimsel varyasyonlar görülmektedir? Yan cümleler hangi yapılara dayanmakta ve bağlaçların işlevi nedir? Soru ve olumsuz cümleler hangi stratejilerle oluşturulmaktadır? Lehçeler arasında sentaks düzeyinde ne tür farklılıklar vardır ve fiil ekleri bu lehçelerde nasıl konumlanmaktadır? Çalışma nitel bir araştırma desenine sahiptir. Veri toplama yöntemi olarak metin derlemesi (corpus analysis) kullanılmış, atasözleri, masallar, hikâyeler ve romanlardan oluşan bir yazılı derlem oluşturulmuştur. Veriler betimleyici dilbilim yöntemleriyle çözümlenmiş, mevcut literatürle karşılaştırılmıştır. Bulgular, Zazacanın temel cümle yapısının belirgin biçimde SOV düzeninde olduğunu göstermektedir. Morfolojik açıdan kısmi ergatiflik sergileyen dil, sözdizimi bakımından akuzatif özellik göstermektedir. Cümlenin merkezinde fiil, ekseninde özne yer almaktadır. Lehçeler arasında ise bazı farklar vardır: Güney Zazacasında bazı fiil ekleri fiilden önce, Kuzey Zazacasında ise genellikle sonra gelmektedir. Bu çeşitlilik, Zazacanın bölgesel zenginliğini ve tipolojik önemini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, bu tez Zazacanın sentaksına dair kapsamlı ve sistematik bir inceleme sunmakta; hem genel dilbilim ve İranî diller tipolojisine hem de Zazacanın korunması, standartlaştırılması ve canlandırılmasına katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
The aim of this thesis is to systematically describe and analyse the syntactic structure of Zazaki, one of the endangered languages of the Iranian language family, under the framework of traditional and contemporary linguistic theories. Having limited studies in the literature, Zazaki hasn't been made the subject of comprehensive academic research, particularly at the syntactic level. This study aims to reveal the core syntactic features of the language by examining the basic sentence structure, subject–verb agreement, positive/negative sentence structures, interrogative sentences, and types of subordinate clauses in Zazaki. This research focuses on the following questions: What is the basic sentence structure of Zazaki and what syntactic variations are observed? What are the structures of subordinate clauses and what are the functions of conjunctions? What strategies are used to form interrogative and negative sentences? What types of differences exist among dialects at the syntactic level and how are verb suffixes positioned in these dialects? This study applies qualitative research method. Text-corpus analysis is used as the data collection method, and a written corpus consisting of proverbs, fairy tales, stories and novels is formed. The data is analysed by using descriptive linguistics methods and compared in the literature. The findings indicate that the basic sentence structure of Zazaki is distinctly SOV. Morphologically having partial ergativity, the language shows accusative alignment syntactically. The verb is at the centre of the sentence, and the subject is at its axis. There are some differences among the dialects: In Southern Zazaki, some verb suffixes come before the verb, whereas in Northern Zazaki they are generally used after the verb. This diversity highlights the regional abundance and typological significance of Zazaki. In conclusion, this thesis presents a comprehensive and systematic study of the syntax of Zazaki, and it contributes to general linguistics, Iranian languages typology, as well as to the preservation, standardisation and revitalisation of Zazaki.
Benzer Tezler
- Bazı yörelerdeki Zazaca ses değişimleri
Tayê mintiqayan de vuryayişê Zazaki
MAŞİDE BİRİCİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Doğu Dilleri ve EdebiyatıBingöl ÜniversitesiZaza Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HASAN ÇİFTCİ
- Zazakî de Sentaks: Têverşanitişê Fekê Vakur, Merkez û Başûrî
Zazaki'de Sentaks: Kuzey, Merkez ve Güney Ağızlarının Karşılaştırılması
İBRAHİM BİNGÖL
Doktora
Zazaca
2026
Doğu Dilleri ve EdebiyatıMardin Artuklu ÜniversitesiKürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET KIRKAN
- RÊZIMANA KIRMANCKÎ (ZAZAKÎ) YA DEVOKA GIMGIMÊ
Gimgim Ağzının Kirmanckî (Zazakî)'sinin Grameri
İBRAHİM BİNGÖL
Doktora
Kürtçe
2017
Doğu Dilleri ve EdebiyatıUnıversıty Of ZakhoKürt Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. BAHİEZ OMAR AHMED
DR. TAHİRHAN AYDIN
- Zazacanın fonetik açıdan incelenmesi; Kuzey, güney ve merkez Zazacasının karşılaştırılması
A phonetical analysis of Zazakî: A comparison among northern, southern and central Zazakî
AHMET KIRKAN
Doktora
Türkçe
2019
DilbilimDicle ÜniversitesiKürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAYREDDİN KIZIL
- Nomînal morfolojî yê Zazakî ser o cigêrayîşêk: Nimûneyê fekê Herte
Zazacanın nominal morfolojisi üzerine bir inceleme: Herte ağzı örneği
ABDULLAH NARİN
Yüksek Lisans
Kürtçe
2024
DilbilimMardin Artuklu ÜniversitesiKürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET KIRKAN