Ebeveyn arabuluculuğu stratejilerinin ve dijital okuryazarlık becerilerinin çocukların riskli çevrimiçi davranışlarına etkisi
The effect of parental mediation strategies and digital literacy skills on children's risky online behaviors
- Tez No: 984592
- Danışmanlar: PROF. DR. ADEM YILMAZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İletişim Bilimleri, Communication Sciences
- Anahtar Kelimeler: Ebeveyn arabuluculuğu, dijital okuryazarlık becerileri, çevrimiçi risk davranışları, çocuklar, Parental mediation, digital literacy skills, online risk behaviors, children
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İletişim Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı; izlemeli, güvenli, aktif ve teknik ebeveyn arabuluculuğu uygulamaları ile bilgi işlem, iletişim, güvenlik ve problem çözme boyutlarını içeren dijital okuryazarlık becerilerinin çocukların riskli çevrimiçi davranışları üzerindeki etkisini belirlemektir. Ayrıca bu faktörlerin cinsiyet ve yaşa göre farklılaşma durumları ile aralarındaki ilişkiler de incelenmiştir. Araştırma, nicel yöntemlerden ilişkisel tarama modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Veriler“Çocukların İnternet Kullanımında Ebeveyn Arabuluculuğu Ölçeği'', ”Dijital Okuryazarlık Ölçeği'' ve“Çevrimiçi Risk Davranışları Ölçeği'nden oluşan form aracılığıyla, yüz yüze anket tekniği ile elde edilmiştir. Ayrıca ”Çevrimiçi Risk Davranışları Ölçeği'' bu tez kapsamında Türkçeye uyarlanmıştır. Uyarlama sürecinde 10-14 yaş aralığındaki 167 ortaokul öğrencisiyle pilot çalışma gerçekleştirilmiştir. Ardından, kolayda örneklem yöntemi ile seçilen 603 öğrenciyle ana çalışma yürütülmüş ve veriler SPSS 22 ve AMOS 23 programları kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre; ebeveyn arabuluculuğu stratejilerinin, dijital okuryazarlık becerilerinin ve çevrimiçi risk davranışlarının bazı faktörlerinin, çocukların cinsiyetine ve yaşına göre anlamlı bir farklılık/ilişki gösterdiği görülmüştür. Yapısal eşitlik modellemesi (YEM) sonucunda, rehberliğe dayalı aktif ve güvenli arabuluculuk ile kısıtlamaya dayalı teknik arabuluculuğun çevrimiçi risk davranışları üzerinde negatif ve anlamlı bir etkisi olduğu tespit edilmiştir. Buna karşılık izleme arabuluculuğunun, riskli davranışlar üzerinde doğrudan etkisi olmadığı belirlenmiştir. Dijital okuryazarlık becerileri açısından; bilgi işlem ve güvenlik becerilerinin riskli çevrimiçi davranışları negatif ve anlamlı bir şekilde etkilediği, iletişim ve problem çözme becerilerinin ise anlamlı bir etkiye sahip olmadığı görülmüştür. Sonuç olarak, ebeveyn arabuluculuğu stratejilerinin yanı sıra bilgiye erişme, değerlendirme ve güvenlik bilinciyle ilgili becerilerin, çocukların çevrimiçi gelişiminde koruyucu faktörler olduğu görülmüştür. Elde edilen sonuçlarla birlikte, ilgili literatüre ve özellikle ulusal yazına katkı sağlanmış; ayrıca ebeveynlere, eğitimcilere, politika yapıcılara ve araştırmacılara çeşitli öneriler sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
The purpose of this study is to determine the effect of monitoring, safe, active, and technical parental mediation practices, and digital literacy skills encompassing the dimensions of computing, communication, safety, and problem-solving on children's risky online behaviors. Additionally, the differentiation of these factors based on gender and age, and the relationships between them, were also investigated. The research was conducted using the relational survey model, one of the quantitative research methods. Data were obtained via a face-to-face questionnaire technique, using a form composed of the“Parental Mediation of Children's Internet Use Scale”, the“Digital Literacy Scale,' and the”Online Risk Behaviors Scale“. Furthermore, the ”Online Risk Behaviors Scale" was adapted into Turkish as part of this thesis. In the adaptation process, a pilot study was conducted with 167 middle school students aged 10-14. Subsequently, the main study was carried out with 603 students selected via the convenience sampling method, and the data were analyzed using the SPSS 22 and AMOS 23 programs. According to the findings, it was observed that some factors of parental mediation strategies, digital literacy skills, and online risk behaviors showed a significant difference/relationship according to the children's gender and age. As a result of the Structural Equation Modeling (SEM), it was determined that guidance-based active and secure mediation and restrictionbased technical mediation had a negative and significant effect on online risk behaviors. In contrast, monitoring mediation was found to have no direct effect on risky behaviors. In terms of digital literacy skills, information processing and security skills were found to negatively and significantly affect risky online behaviors, while communication and problem-solving skills had no significant effect. In conclusion, it was observed that parental mediation strategies, as well as skills related to accessing, evaluating information, and security awareness, are protective factors in children's online development. Along with the results obtained, a contribution was made to the relevant literature, especially the national literature, and various recommendations were offered to parents, educators, policymakers, and researchers.
Benzer Tezler
- Ortaokul öğrencilerinde internet bağımlılığı ve ebeveyn arabuluculuğunun çeşitli değişkenler açısından incelenmesi
Investigation of internet addiction and parental mediation in secondary school students in terms of various variables
DUYGU GÜR
Doktora
Türkçe
2024
Bilim ve TeknolojiFırat ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YALIN KILIÇ TÜREL
- Siber zorbalık konusundaki araştırmaların sistematik derleme çalışmasıyla incelenmesi
Investigation of research on cyberbullying via systematic review study
BEKİR BALABAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimErciyes ÜniversitesiKarakter ve Değer Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NEŞET MUTLU
- Ebeveynlerin kullandıkları dijital arabuluculuk türleri, özellikleri ve stratejilerinin incelenmesi
Examining the types, characteristics and strategies of digital mediation used by parents
RABİA ÜSTÜNDAĞ ALKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimAtatürk ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. ENGİN KURŞUN
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALPER ASLAN
- The moderating role of parenting on the relationship between parental media mediation and parent-child conflict
Ebeveyn medya aracılığı ve ebeveyn-çocuk çatışması arasındaki ilişkide ebeveynliğin düzenleyici rolü
ELİF ZEYNEP ÖZBEY
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
Eğitim ve ÖğretimBoğaziçi ÜniversitesiOkul Öncesi Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE GÜL METİNDOĞAN WISE
- Okullarda öğrenciler arasında görülen çatışma yönetimi ve akran arabuluculuk uygulamasına yönelik öğretmen görüşleri
Teacher's opinions on the effect of peer mediation technics on conflict at schools
HÜLYA NEYRAN ERTUĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimBahçeşehir ÜniversitesiEğitim Yönetimi ve Planlaması Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EBRU OĞUZ