Geri Dön

Bir üniversite hastanesinde diyabet polikliniğine başvuran bireylerde tip 2 diyabet öz yönetimi ve diyabet sağlık okuryazarlığının glisemik kontrole etkisi

The impact of type 2 diabetes self-management and diabetes health literacy on glycemic control among individuals attending the diabetes clinic of a university hospital

PDF İndir

  1. Tez No: 986032
  2. Yazar: ÖZGE KILINÇ CANDER
  3. Danışmanlar: PROF. DR. DENİZ ODABAŞ
  4. Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
  5. Konular: Halk Sağlığı, Public Health
  6. Anahtar Kelimeler: Diabetes mellitus-tip 2, Hemoglobin A-glikolize, Sağlık okuryazarlığı, Öz yönetim, Diabetes mellitus-type 2, Hemoglobin A-glycosylated, Health literacy, Self-management
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Ankara Üniversitesi
  10. Enstitü: Tıp Fakültesi
  11. Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Amaç: Tip 2 diyabet yönetiminde; bireylerin tedaviye uyum ve öz yönetim becerilerinin yanı sıra, sağlık bilgilerine erişme, anlama ve bu bilgileri uygun sağlık kararları almak için kullanma yetisi olan sağlık okuryazarlığı da kritik öneme sahiptir. Bu araştırmanın amacı, bir üniversite hastanesinde diyabet polikliniğine başvuran tip 2 diyabet tanılı bireylerde diyabet öz yönetimi ve diyabet sağlık okuryazarlığı düzeylerinin glisemik kontrol (HbA1c) üzerindeki etkisini ve ilişkili faktörleri belirlemektir. Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipteki bu araştırma, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı'na bağlı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı'nın Diyabet Polikliniğinde Temmuz-Eylül 2025 tarihleri arasında yürütülmüştür. Çalışmaya en az 1 yıldır tip 2 diyabet tanısı olan, Türkçe okuyup yazabilen ve iletişim kurabilen, gönüllü 223 tip 2 diyabetli birey katılmıştır. Veriler; 'Tanıtıcı Bilgi Formu', 'Tip 2 Diyabet Öz Yönetim Ölçeği' ve 'Diyabet Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği' kullanılarak yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Koç ve ark. tarafından geliştirilen Tip 2 Diyabet Öz Yönetim Ölçeği 19 maddeden oluşmakta ve 5'li likert tipi puanlanmaktadır. Ölçekten alınabilecek puanlar 19 ile 95 arasında değişmekte olup, yüksek puanlar iyi öz yönetim düzeyini göstermektedir (Cronbach alfa: 0,85). Ishikawa ve ark. tarafından geliştirilen, Türkçe geçerlik-güvenirlik Ağralı ve Akyar tarafından yapılan Diyabet Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği ise 14 maddeden oluşmakta ve 4'lü likert tipi puanlanmaktadır. Ölçek; fonksiyonel, iletişimsel ve eleştirel olmak üzere üç alt boyuttan oluşur. İletişimsel ve eleştirel boyutlarda puan arttıkça okuryazarlık düzeyi artarken, fonksiyonel boyutta düşük puan yüksek okuryazarlığı işaret etmektedir (Cronbach alfa: 0,95). Araştırmanın bağımlı değişkeni olan glisemik kontrol durumu; HbA1c ≤ 7 'yeterli', HbA1c > 7 ise 'yetersiz' kontrol olarak sınıflandırılmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, Ki-kare ve Fisher's Exact testi, Mann-Whitney U testi, Spearman korelasyon analizi ve Lojistik regresyon analizi kullanılmıştır. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 59,70 ± 9,41 yıl olup %70,9'u kadın, %48,9'u ilkokul mezunudur. Araştırma grubunun %85,2'si fazla kilolu veya obezdir ve %52'sinde diyabete bağlı en az bir komplikasyon (en sık nöropati, %34,5) saptanmıştır. Katılımcıların HbA1c ortalaması %7,88±%1,89 olarak saptanmış; %59,6'sının glisemik kontrolünün yetersiz olduğu belirlenmiştir. Tip 2 Diyabet Öz Yönetim Ölçeği toplam puanı ile HbA1c düzeyi arasında istatistiksel olarak anlamlı, negatif yönlü bir ilişki saptanmıştır (r=-0,173, p=0,010). Özellikle 'Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları' alt boyut puanı arttıkça glisemik kontrolün iyileştiği görülmüştür (r=-0,305, p<0,001). Buna karşın, diyabet sağlık okuryazarlığı düzeyleri ile HbA1c arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır (p>0,05). Lojistik regresyon modeline göre yetersiz glisemik kontrol riski; insülin tedavisi alanlarda 16,3 kat (OR=16,307, %95 GA: 6,089-43,670, p<0,001), diyabete bağlı komplikasyonu olanlarda 3,7 kat (OR=3,737, %95 GA: 1,697-8,228, p=0,001) ve diyabet tanı süresindeki her bir yıllık artışta 1,1 kat (OR=1,134, %95 GA: 1,068-1,205, p<0,001) anlamlı düzeyde yükselmektedir. Diğer yandan, öz yönetim puanındaki her bir puanlık artışın, yetersiz glisemik kontrol riskini %6,8 (OR=0,932, %95 GA: 0,886-0,981, p=0,007) azalttığı tespit edilmiştir. Sonuç: Diyabet polikliniğine başvuran ve çalışmaya dahil edilen bireylerde, yüksek diyabet öz yönetim düzeyinin glisemik kontrolü olumlu yönde etkileyen en önemli değiştirilebilir faktör olduğu saptanmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda, bu örneklem grubu özelinde; insülin kullanan, uzun süreli diyabet tanısı olan ve komplikasyon gelişmiş bireylerin takibine öncelik verilmesi gerektiği düşünülmektedir. Ayrıca çalışma grubundaki diyabetik bireylerde, sağlık okuryazarlığının tek başına yeterli olmadığı, bu bilginin öz yönetim davranışlarına dönüştürülmesinin glisemik kontrolün sağlanmasında belirleyici olduğu sonucuna varılmıştır.

Özet (Çeviri)

Aim: In the management of Type 2 Diabetes, health literacy- defined as the ability to access, understand, and use health information to make appropriate health decisions- is of critical importance alongside treatment adherence and self-management skills. The aim of this study was to determine the effect of diabetes self-management and diabetes health literacy levels on glycemic control (HbA1c) and associated factors in individuals with Type 2 Diabetes attending a university hospital diabetes clinic. Materials and Methods: This cross-sectional study was conducted between July and September 2025 at the Diabetes Clinic of the Department of Endocrinology and Metabolism Diseases, Ankara University Faculty of Medicine. A total of 223 volunteer individuals with Type 2 diabetes who had been diagnosed for at least 1 year, were literate in Turkish, and could communicate effectively participated in the study. Data were collected through face-to-face interviews using an 'Introductory Information Form', 'Type 2 Diabetes Self-Management Scale' and 'Diabetes Health Literacy Scale'. The Type 2 Diabetes Self-Management Scale developed by Koç et al. consists of 19 items scored on a 5-point Likert scale. Scores range from 19 to 95, with higher scores indicating better self-management levels (Cronbach's alpha: 0.85). The Diabetes Health Literacy Scale developed by Ishikawa et al., with Turkish validity and reliability studies conducted by Ağralı and Akyar, consists of 14 items scored on a 4-point Likert scale. The scale comprises three sub-dimensions: functional, communicative, and critical. While higher scores in communicative and critical dimensions indicate higher literacy, lower scores in the functional dimension indicate higher literacy (Cronbach's alpha: 0.95). Glycemic control status, the dependent variable of the study, was classified as 'adequate' (HbA1c ≤ %7) and 'inadequate' (HbA1c > %7). Descriptive statistics, Chi-square and Fisher's Exact tests, Mann-Whitney U test, Spearman correlation analysis and Logistic regression analysis were used for data analysis. Results: The mean age of the participants was 59.70 ± 9.41 years; %70.9 were female, and %48.9 were primary school graduates. It was found that %85.2 of the study group were overweight or obese, and %52 had at least one diabetes-related complication (most commonly neuropathy, %34.5). The mean HbA1c of participants was %7.88 ± 1.89, and %59.6 were determined to have inadequate glycemic control. A statistically significant negative correlation was found between the total score of the Type 2 Diabetes Self-Management Scale and HbA1c levels (r=-0.173, p=0.010). In particular, it was observed that as the 'Healthy Lifestyle Behaviors' sub-dimension score increased, glycemic control improved (r=-0.305, p<0.001). However, no significant relationship was found between diabetes health literacy levels and HbA1c (p>0.05). According to the logistic regression model, the risk of inadequate glycemic control significantly increased by 16.3 times in those receiving insulin treatment (OR=16,307, %95 Cl: 6,089-43,670, p<0,001), 3.7 times in those with diabetes-related complications (OR=3,737, %95 Cl: 1,697-8,228, p=0,001) , and 1.1 times for each one-year increase in diabetes duration (OR=1,134, %95 Cl: 1,068-1,205, p<0,001). On the other hand, each one-point increase in the self-management score was found to reduce the risk of inadequate glycemic control by %6.8 (OR=0,932, %95 Cl: 0,886-0,981, p=0,007). Conclusions: In individuals applying to the diabetes clinic and included in the study, a high level of diabetes self-management was determined to be the most important modifiable factor positively affecting glycemic control. In line with the findings obtained, specifically for this sample group, it is considered that priority should be given to the follow-up of patients who use insulin, have a long duration of diabetes, and have developed complications. Furthermore, it was concluded that for the patients in the study group, health literacy alone is not sufficient, and translating this knowledge into self-management behaviors is essential for ensuring glycemic control.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    688618

    COVİD-19 tanısı ile Hacettepe Üniversitesi erişkin hastanesinde izlenen hastaların hastalık ile ilgili risk algıları ve yaşam tarzı değişikliği planlarının değerlendirilmesi

    Evaluation of disease-related risk perceptions and lifestyle change plans of patients followed up at Hacettepe University adult hospital with the diagnosis of COVİD-19

    KAMIL ZARNISHANOV

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2021

    İç HastalıklarıHacettepe Üniversitesi

    İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. GÜLAY SAİN GÜVEN

    DR. ÖĞR. ÜYESİ NURSEL ÇALIK BAŞARAN

  2. Tez No

    783146

    Tip 2 diyabetli bireylerde sağlık inanç modeline göre temellendirilmiş eğitimin sağlık inançları, öz-etkililik ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları üzerine etkisi

    The effect of based education on the health belief model on health beliefs, self-efficacy and healthy lifestyle behaviors in individuals with type 2 diabetes

    ŞÜKRÜ EKENLER

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    HemşirelikGazi Üniversitesi

    Hemşirelik Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ÜLKÜ POLAT

  3. Tez No

    773059

    Diyet enerji yoğunluğunun tip 2 diyabetli hastalarda kan parametreleri ve bazı antropometrik ölçümler ile ilişkisi

    The relationship of diet energy intensity with BLOODparameters and some anthropometric measurements in patients with TYPE2 diabetes

    ŞULE BOZFIRAT

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    Beslenme ve Diyetetikİstanbul Okan Üniversitesi

    Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ BURCU ATEŞ ÖZCAN

  4. Tez No

    863017

    Tip 2 diyabetlilerde Diyabet Farkındalığı ve İçgörü Ölçeği'nin Türkçe uyarlaması: Güvenirlik ve geçerlik çalışması

    Turkish adaptation of The Diabetes Awareness and Insight Scale in people with Type 2 diabetes: Reliability and validity study

    MELİKE ÇEVİKDİZİCİ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    Hemşirelikİstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi

    Hemşirelik Ana Bilim Dalı

    DOÇ. BERNA DİNCER HEKİM

  5. Tez No

    329119

    Tip 2 diyabetlilerde diyabete ilişkin bilişsel ve sosyal faktörlerin metabolik kontrole etkisi

    The effects of diabetes related cognitive and social factors for patients with type 2 diabetes on metabolic control

    BERNA ORHAN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2012

    HemşirelikMarmara Üniversitesi

    Hemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. BİLGİ GÜLSEVEN KARABACAK

Geri Dön