İktidar değişiminin ders programlarına yansıması (1869-1922)
The impact of regime shifts on educational curricula (1869–1922)
- Tez No: 986100
- Danışmanlar: PROF. DR. DOĞAN YÖRÜK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Tarih, Education and Training, History
- Anahtar Kelimeler: Eğitim, müfredat, siyasi iktidar, pedagojik yaklaşımlar, II. Abdülhamid, İttihat ve Terakki Cemiyeti, Education, curriculum, political power, pedagogical approaches, Abdülhamid II, İttihat ve Terakki Cemiyeti
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tez, Osmanlı Devleti'nde 1869-1922 yılları arasında modern eğitim kurumları için yapılmış olan müfredat programlarına iktidarların etkisini mercek altına almıştır. Ders programları yalnızca didaktik araçlar değil aynı zamanda siyasi iktidarların resmî ideolojilerini topluma aktarmak için kullandıkları stratejik birer aygıttır. Bu kapsamda, 1869 Maarif-i Umumiye Nizamnamesi'nin ilanından II. Abdülhamid'in tahta çıktığı 1876'ya kadarki dönem; II. Abdülhamid Dönemi ve İttihat Terakki Cemiyetinin etkin olduğu dönemdeki ideolojik bakış açılarına bağlı olarak programlarda farklılıklar görülmektedir. Programlarda ideolojik değişimden kaynaklı farklılıkların yanında, pedagojik alanda da bir dönüşüm yaşanmıştır. Özellikle dilin sadeleşmesi, Türkçenin eğitimdeki ağırlığının artması, ezberci metotlardan uzaklaşılması ve pratik derslerin programa eklenmesi bu dönüşümün göstergelerindendir. Ayrıca merkezî otoritenin müfredat programlarının uygulanması üzerindeki sıkı kontrolü ve uyumsuzluk durumunda uygulanan yaptırımlar, eğitim sisteminin siyasi hedeflere hizmet eden merkeziyetçi bir yapıya dönüştüğünü göstermektedir. Bu bağlamda eğitim sadece bilgi aktarımını değil aynı zamanda istenilen vatandaş tipini yetiştirme amacını da taşımıştır. Müfredat programları analiz edildiğinde eğitimin bir“toplumsal mühendislik”aracı olarak nasıl kullanıldığı ve siyasi değişimlerin bu alana nasıl doğrudan yansıdığı açıkça görülecektir. Bu tez, Osmanlı Devleti'ndeki eğitim sisteminin; imparatorluğun ayakta kalma mücadelesinin ve ulus-devlet inşasının bir parçası olduğunu vurgulayarak bu alandaki önemli bir boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation scrutinizes the influence of ruling powers on the curricula developed for modern educational institutions in the Ottoman Empire between 1869 and 1922. Curricula are not merely didactic tools but also strategic apparatuses utilized by political authorities to transmit their official ideologies to society. In this context, variations in the programs are observed based on the ideological perspectives prevalent during three distinct periods: the era from the declaration of the 1869 General Education Regulation (Maarif-i Umumiye Nizamnamesi) until the accession of Abdülhamid II in 1876; the reign of Abdülhamid II; and the period dominated by the Committee of Union and Progress (İttihat ve Terakki Cemiyeti). In addition to the differences stemming from ideological shifts, a transformation in the pedagogical sphere also took place in the curricula. Indicators of this transformation include, notably, the simplification of language, the increased prominence of Turkish in education, a move away from rote learning methods, and the inclusion of practical courses in the curriculum. Furthermore, the central authority's tight control over the implementation of the curricula and the sanctions applied in case of non-compliance demonstrate the evolution of the education system into a centralist structure designed to serve political objectives. In this regard, education aimed not only at the transfer of knowledge but also at cultivating the desired type of citizen. The analysis of the curricula clearly reveals how education was utilized as a tool for“social engineering”and how political changes were directly reflected in this domain. By emphasizing that the education system in the Ottoman Empire was integral to the empire's struggle for survival and the process of nation-state building, this dissertation aims to fill a significant gap in the existing literature.
Benzer Tezler
- Demokrat Parti dönemi liselerde tarih eğitimi üzerine bir araştırma
A research on history education in high schools in the Democrat Party period
BÜLENT KORKMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
TarihSelçuk ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. MEHMET KANDIR
- İlköğretim ders kitaplarının sosyalleşme süreci açısından değerlendirilmesi
Examining primary school course books and their effects on socialisation
METİN ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
Eğitim ve ÖğretimCumhuriyet ÜniversitesiKurumlar Sosyolojisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VAHAP SAĞ
- Cumhuriyetin paradigma değişiminin tarih kitaplarına yansıması (Bellek çalışmaları üzerinden bir değerlendirme)
The reflection of the Republic's paradigm shift on history books (An assessment through memory studies)
YILMAZ YAPICI
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
İletişim BilimleriAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİLGÜN GÜRKAN PAZARCI
- Analyzing water governance failure: The case of Lake Sapanca Basin
Su yönetişimi başarısızlığının analizi: Sapanca Gölü Havzası örneği
MÜSLÜM YILDIZ
Doktora
İngilizce
2026
Kamu Yönetimiİstanbul Medeniyet ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAMZA ATEŞ