Olba Bölgesi kaya odaları (Kaya mezarları)
Rock-cut chambers in Olba Region (Rock-cut tombs)
- Tez No: 986663
- Danışmanlar: PROF. DR. MURAT DURUKAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Arkeoloji, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mersin Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arkeoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Anadolu'da MÖ 9. yüzyılın sonunda Urartular ile başlayan ana kayaya oda mezar açma geleneği, Olba Bölgesi'nde MÖ 1. yüzyılın sonlarında ortaya çıkmıştır. Öncelikle kıyı kentleri olan Elaiussa Sebaste ve Korykos ile bu kentlerin hinterlandında görülmeye başlanan kaya mezarları, zamanla bölge genelinde tercih edilen bir mezar formu olmuştur. Bölgede yapmış olduğumuz tespitlerde kaya mezarlarını ön cephe tipolojisine göre beş farklı grupta değerlendirmek mümkün olmuştur. Bunlar; Basit Cepheli, Niş Cepheli, Niş Mezarlar, Tapınak Cepheli ve Arcosoliumlu Kaya Mezarlarıdır. Söz konusu mezarların ön cephesinde veya mezar odasında görülen betimlemeler ve donanımlar, ayrı başlıklar altında ve örnekler verilerek incelenmiştir. Ayrıca çalışma kapsamında, kaya mezarlarının form özelliklerinin hangi dönemlerde ne gibi değişikliklere uğradığı irdelenmiştir. Tüm bu tespitlere göre kaya mezarları kronolojisini üç farklı dönemde incelemek mümkün olmuştur. 1. Evre olarak gördüğümüz MÖ 1. yüzyılın sonları ile MS 1. yüzyılın ilk yarısı arasındaki dönemde Basit ve Niş Cepheli Kaya Mezarlarının erken örnekleri ortaya çıkmıştır. Arkhelaoslar ile Hadrianus arasındaki dönemi kapsayan 2. Evrede ise (MS 38-138), ilk ortaya çıkan kaya mezarlarının fazla bir form değişikliğine uğramadan kullanıldığı anlaşılmaktadır. Form çeşitliliği ve sayısındaki artış, 3. Evre olarak tanımlanan Hadrianus dönemi sonrasında yani MS 2. yüzyılın ortalarında gerçekleşmiştir. Hadrianus Dönemi'nde (117-138) inhumasyon gömünün daha çok tercih edilmeye başlaması ile bölgede daha önce görülmeyen tapınak mezarlar, tonozlu aedicula mezarlar, mezar evleri, lahitler ve türevleri (khamosorionlar, kaya lahitleri, kaya ostothekleri) ortaya çıkmıştır. Özellikle tapınak mezarlar ve aedicula mezarların tonozlu cepheye sahip bazı örnekleri, kaya mezarlarının cephe tasarımına örnek oluşturmuştur. Hıristiyanlık Dönemi'nde de yoğun olarak kullanıldığı anlaşılan kaya mezarlarının, MS 7. yüzyılda başlayan Arap akınlarına kadar tercih edilen bir mezar formu olduğu düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
The tradition of carving chamber tombs into bedrock, which began in Anatolia with the Urartians at the end of the 9th century BC, appeared in the Olba Region at the end of the 1st century BC. Initially observed in the coastal cities of Elaiussa Sebaste and Korykos and their hinterlands, rock-cut tombs gradually became a widely preferred burial form throughout the region. Our findings in the region have allowed us to classify rock tombs into five distinct groups based on their façade typology: Simple Façades, Niche Façades, Niche Tombs, Temple Façades, and Arcosolium Rock Tombs. The depictions and furnishings observed on the façades or within the chambers of the tombs in question have been analyzed under separate headings with examples provided. Additionally, the study investigates how the formal characteristics of the rock-cut tombs changed over different periods. Based on all these findings, it has been possible to study the chronology of rock-cut tombs in three distinct periods. During the period we consider to be the first phase, spanning from the late 1st century BC to the first half of the 1st century AD, early examples of Simple and Niche-Fronted Rock Tombs appeared. In the second phase, covering the period between the Arkhelaos dynasty and Hadrian (38–138 CE), it is understood that the initially emerged rock-cut tombs continued to be used without undergoing significant changes in form. The increase in both the variety and number of forms occurred during the third phase, defined as the period following Hadrian, that is, in the mid-2nd century CE. During the Hadrianic Period (117–138 CE), with the increasing preference for inhumation burials, several tomb types previously unseen in the region began to appear, including temple tombs, vaulted aedicula tombs, tomb houses, sarcophagi and their derivatives (such as khamosorions, rock-cut sarcophagi, and rock-cut ossuaries). Notably, some examples of temple tombs and aedicula tombs with vaulted façades served as models for the façade design of rock-cut tombs. Rock-cut tombs, which were also extensively used during the Christian Period, are thought to have remained a preferred burial form until the Arab raids that began in the 7th century AD.
Benzer Tezler
- Kozan-Elmadağı (Adana ili) arasının jeolojisi (Doğu Toroslar, Türkiye)
Başlık çevirisi yok
ABDÜLKADİR AYHAN
Doktora
Türkçe
1987
Jeoloji Mühendisliğiİstanbul ÜniversitesiJeoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET AKARTUNA
- Olba Antik Kenti kaya kompleks yapıları
Olba Antique City rock complex structures
AYŞEGÜL TÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
ArkeolojiAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ DİDEM DEMİRALP
- Doğu Dağlık Kilikia (Olba) bölgesi Hellenistik ve Roma Dönemi tapınakları
Hellenistic and Roman Tempels in the region of Eastern Rough Cilicia (Olba)
GAMZE TULUMCU
- Olba Nişli Alan I ve II kazısı Terra Sigillata buluntuları
Olba Niched area I and Niched area II Terra Sigillata founde
MÜSLÜME TOKUŞTEPE
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
ArkeolojiAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE EMEL ERTEN
- Doğu dağlık Kilikia kaya anıtlarında mimari elemanların kullanımı
The use of architecture samples in the eastern rough Cilicia rock monuments
RECEP SEZER TAŞKIRAN