Osmanlı basınında Çin ve Afganistan müslümanlarının temsili: Sırât-ı Müstakîm ve Sebîlürreşâd örneği
Representation of Chinese and Afghan Muslims in the Ottoman press: Examples from Sırât-ı Müstakîm and Sebîlürreşâd
- Tez No: 987876
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET KAZDAL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, Din, History, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, II. Meşrutiyet sonrasında Osmanlı entelektüel hayatının başat İslamcı süreli yayınları olan Sırat-ı Müstakim ve onun devamı Sebîlürreşâd'da Çin ve Afganistan Müslümanlarına dair üretilen söylemi içerik analiziyle incelemektedir. Amaç, bu iki derginin sayfalarında şekillenen haber, makale, çeviri, gezi yazısı ve polemik türleri üzerinden Osmanlı kamuoyunun söz konusu coğrafyalara bakışını ve İslamcılık düşüncesinin sınır aşan dayanışma ve tahayyül biçimlerini ortaya koymaktır. Çalışma kapsamında dergilerde yaklaşık 150 metin tespit edilmiş olup bunların 27'si Çin, 59'u Afganistan Müslümanlarıyla doğrudan ilgilidir. Metinler türlerine göre sınıflandırılmış, tematik kodlama ile çözümlenmiştir. Yöntem olarak nitel içerik analizi benimsenmiş; Sırat-ı Müstakim ve Sebîlürreşâd'ın tüm sayıları, İslamcı Dergiler Projesi kapsamında dijitalleştirilmiş edisyonları üzerinden sistematik biçimde taranmıştır. Önce fihristler kullanılarak ilgili metinler toplanmış, ardından ana belirlenmiştir. İkincil literatürle dergilerin yayın politikaları da göz önünde tutularak söylemsel çerçevede tarihsel bağlamına yerleştirilmiştir. Bulgular, iki derginin İslam dünyasına ilişkin ortak bir“kardeşlik ve birlik”dili ürettiğini, ancak vurgularında ince ayrımlar bulunduğunu göstermektedir. Buna göre; Sırat-ı Müstakim'de reformcu, Sebîlürreşâd'da ise daha gelenekçi bir ton öne çıkmıştır. Her iki çizgi de Batı'nın bilim–teknik üstünlüğünün alınabileceğini fakat değerler alanında seçici olunması gerektiğini savunmuştur. Dergi sayfalarında Afganistan başlığında hilafet–ümmet–cihat söylemi ve bağımsızlık mücadelesi merkezi bir yer tutar; örneğin Abdurrahman ve Emanullah Han dönemlerine ilişkin metinlerde seferberlik, ordu ve reform anlatıları sıklaşır. Bununla bağlantılı olarak Çinli Müslümanlara dair yazılarda ise yerel örgütlenme, kimliğin korunması, asimilasyon karşıtı tavır, misyonerlik eleştirisi ve Afganistan'a mali yardım gibi sınır-aşan dayanışma örnekleri dikkat çeker. Sonuç olarak, Sırat-ı Müstakim/Sebîlürreşâd külliyatı, Osmanlı son döneminde“küresel İslam”fikrinin basın üzerinden nasıl kurulduğunu, Çin ve Afganistan örneklerinde duygudaşlık, bilgi dolaşımı ve eylem çağrılarının nasıl örüldüğünü görünür kılar. Bu yönüyle çalışma, hem Osmanlı basın tarihi hem de İslamcılık düşüncesinin uluslararası boyutlarına ilişkin literatür yöntemli bir dergi taraması üzerinden özgün katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the discourse produced about Chinese and Afghan Muslims in Sırat-ı Müstakim and its successor Sebîlürreşâd, the leading Islamist periodicals in Ottoman intellectual life after the Second Constitutional Era, through content analysis. The aim is to reveal the Ottoman public's view of these regions and the forms of cross-border solidarity and imagination in Islamist thought through the types of news, articles, translations, travelogues and polemics that took shape in the pages of these two journals. Approximately 150 texts were identified in the journals for this study, 27 of which directly concern Chinese Muslims and 59 concern Afghan Muslims. The texts were classified by type and analysed using thematic coding. Qualitative content analysis was adopted as the method; all issues of Sırat-ı Müstakim and Sebîlürreşâd were systematically scanned using their digitised editions within the scope of the Islamic Journals Project. First, relevant texts were collected using indexes, and then the main themes were identified. Taking into account the journals' publication policies through secondary literature, they were placed within their historical context in a discursive framework. The findings show that the two journals produced a common language of brotherhood and unity' regarding the Islamic world, but with subtle differences in emphasis. Accordingly, a reformist tone was prominent in Sırat-ı Müstakim, while a more traditionalist tone was prominent in Sebîlürreşâd. Both lines argued that the West's scientific and technical superiority could be accepted, but that selectivity was necessary in the realm of values. The discourse of caliphate, ummah, and jihad, as well as the struggle for independence, occupies a central place in the journal pages under the heading of Afghanistan; for example, narratives of mobilisation, the army, and reform become more frequent in texts relating to the periods of Abdurrahman and Amanullah Khan. Similarly, articles on Chinese Muslims highlight examples of cross-border solidarity, such as local organisation, preservation of identity, anti-assimilation stance, criticism of missionary work, and financial aid to Afghanistan. In conclusion, the Sırat-ı Müstakim/Sebîlürreşâd collection reveals how the idea of global Islam' was established through the press in the late Ottoman period, and how solidarity, information exchange, and calls to action were woven together in the examples of China and Afghanistan. In this respect, the study offers an original contribution to the literature on both Ottoman press history and the international dimensions of Islamist thought through a systematic journal review.
Benzer Tezler
- Turkey's role in Afghanistan in the post 9/11 era
11 Eylül'den günümüze Türkiye'nin Afganistan'daki rolü
CANAN BAYRAM ÇUBUK
Yüksek Lisans
İngilizce
2014
Uluslararası İlişkilerOrta Doğu Teknik ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. IŞIL ANIL
- Pan-İslamizm tartışmaları ışığında Türkistan (1864-1922)
Başlık çevirisi yok
ALAEDDİN YALÇINKAYA
Doktora
Türkçe
1994
Uluslararası İlişkilerİstanbul ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. M. ŞÜKRÜ HANİOĞLU
- 1917-1924 yılları arasında Türkistan milli devletleri
National states which established in Turkestan between 1917-1924
GÜLSEREN DOĞAN
- Türk basınında Doğu Türkistan ( 1923-1960)
East Turkistan in Turkish press between 1923-1960
EYÜP ÇEÇEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk İnkılap TarihiManisa Celal Bayar ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞAYAN ULUSAN
- Maarif Gazetesinin (51-60. sayıları) transkripti ve değerlendirilmesi
Transcript and evaluation of Maarif Newspaper (Issues 51-60)
ZEYNEP ÇULUN