Demontaj hatlarında sıralama ve dengeleme problemine yönelik yapay zekâ tabanlı yaklaşımlar: Sistematik bir literatür analizi
Artificial intelligence-based approaches to sequencing and balancing problems in disassembly lines: A systematic literature review
- Tez No: 988099
- Danışmanlar: PROF. DR. CAN BERK KALAYCI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği, Industrial and Industrial Engineering
- Anahtar Kelimeler: Yapay zeka, Artificial intelligence
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Pamukkale Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sürdürülebilir üretim ve döngüsel ekonomi ilkeleri doğrultusunda, kullanım ömrünü tamamlamış (EOL) ürünlerin etkin şekilde geri kazanımı gün geçtikçe daha kritik bir hâl almaktadır. Bu çerçevede demontaj sistemleri, özellikle Demontaj Hat Dengeleme Problemi (DLBP) ve Demontaj Sıralama Problemi (DSP) olmak üzere iki temel optimizasyon problemiyle karşı karşıyadır. Söz konusu problemler, çoklu kısıt ve hedefler içeren yapıları nedeniyle klasik yöntemlerle çözülmesi güç NP-zor problemler arasında yer almaktadır. Bu çalışmada, 2000–2025 yılları arasında yayımlanan DSP ve 2004-2025 yılları arasında yayımlanan DLBP'nin yapay zekâ (AI) teknikleriyle çözümünü ele alan 223 araştırma ve 10 derleme çalışması olmak üzere toplamda 233 makale sistematik bir biçimde incelenmiştir. Araştırmalar; ürün tipi, kısıtlar, amaçlar, hat türleri, demontaj seviyesi, demontaj süreci, veriler ve AI uygulamaları gibi çok boyutlu ölçütlere göre sınıflandırılmıştır. Bulgular, AI tabanlı hibrit ve Makine Öğrenmesi yöntemlerinin klasik deterministik modellere kıyasla daha esnek, etkili ve uygulamaya elverişli çözümler sunduğunu ortaya koymaktadır. Bu derleme, hem mevcut araştırmaları karşılaştırmalı biçimde sunmakta hem de gelecek çalışmalar için metodolojik bir yol haritası oluşturarak literatürdeki boşluklara dikkat çekmektedir.
Özet (Çeviri)
In accordance with the principles of sustainable manufacturing and the circular economy, the efficient recovery of end-of-life (EOL) products has become increasingly critical. Disassembly systems, in this context, face two primary optimization challenges: the Disassembly Line Balancing Problem (DLBP) and the Disassembly Sequencing Problem (DSP). Due to their multi-constrained and multi-objective nature, these problems are classified as NP-hard, posing significant challenges to conventional solution methods. This study provides a systematic review of 233 publications, including 223 research articles and 10 review papers, addressing artificial intelligence (AI)-based approaches for DSP (2000–2025) and DLBP (2004–2025). The studies are systematically analyzed and categorized according to multiple criteria, such as product type, constraints, objectives, line configurations, disassembly level, disassembly processes, data requirements, and AI applications. The results indicate that AI-based hybrid and machine learning methods offer more flexible, effective, and practically feasible solutions compared to traditional deterministic models. This review provides a comprehensive comparative analysis of existing research and outlines a methodological roadmap for future studies, thereby highlighting prevailing gaps in the literature.
Benzer Tezler
- Simultaneous balancing and scheduling of flexible mixed model assembly lines
Karışık modelli esnek montaj hatlarının eş zamanlı dengelenmesi ve çizelgelenmesi
CEMALETTİN ÖZTÜRK
Doktora
İngilizce
2013
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiDokuz Eylül ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEMRA TUNALI
- Paralel robotik montaj hatlarında enerji tüketimi minimizasyonu
Minimization of energy consumption in parallel robotic assembly lines
HALENUR SOYSAL KURT
Doktora
Türkçe
2023
EnerjiGazi ÜniversitesiYönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SELÇUK KÜRŞAT İŞLEYEN
- İşgören yetkinliklerini ve tampon istasyonları dikkate alan çok modelli montaj hatlarının tasarımı
Design of multi model assembly lines considering labour competencies and buffer stations
KADİR TUNÇ DOLAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET BÜLENT DURMUŞOĞLU
- Karışık modelli montaj bantlarında hat dengeleme ve çizelgeleme
Mixed-model assambly line balancing and sequencing
BETÜL YAĞMAHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiUludağ ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERDAL EMEL
- Integrated partial disassembly line balancing and multi-objective green vehicle routing problem
Bütünleşik kısmi demontaj hattı dengeleme ve çok amaçlı yeşil araç rotalama problemi
NİDA DURMAZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiGebze Teknik ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞENUR BUDAK