Sokak mekanlarında kapalılık algısının sanal gerçeklik tabanlı değerlendirilmesi
Virtual reality (VR)–based assessment of enclosure perception in urban street environments
- Tez No: 988470
- Danışmanlar: PROF. DR. AHMET MELİH ÖKSÜZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karadeniz Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kentsel mekan, yapılı çevrenin oluşturduğu fiziksel düzen içerisinde kullanıcıların mekanı deneyimleme biçimini şekillendiren algısal ve biçimsel özelliklerin bütünüdür. Kentsel mekan türlerinden biri olan sokak mekanları ise yönlendirici, dinamik ve hareketi teşvik eden yapılarıyla yaya ölçeğinde mekansal algının oluşumunda önemli bir rol üstlenmektedir. Kentsel mekanın algılanmasında belirleyici bir parametre olan kapalılık etkisi, sokak mekanının binalar ve diğer düşey elemanlar tarafından görsel olarak çevrelenme derecesiyle ortaya çıkan algısal bir niteliktir. Bu tez çalışmasının amacı, sokak mekanında kapalılık etkisinin yönetmelikte tanımlanan sınırlamalar doğrultusunda nasıl değiştiğinin ve bu değişimin kullanıcıların algısal deneyimine nasıl yansıdığının sanal gerçeklik tabanlı bir deneysel araştırma ile değerlendirilmesidir. Bu kapsamda, yönetmelikte belirtilen eşiklere bağlı olarak farklı oranlarda sokak modelleri oluşturulmuş ve bu modeller sanal gerçeklik tabanlı bir deney kurgulanarak katılımcılar tarafından deneyimlenmiştir. Deneysel süreçten elde edilen veriler SPSS yazılımında frekans tabloları ve Ki-kare analizleriyle, açık uçlu sorulara verilen yanıtlar ise MAXQDA programında kelime bulutu ve kod–tema analizleriyle değerlendirilmiştir. Kavramsal ve teorik bir çerçeveye dayanan bu tez çalışması, sokak mekanlarındaki kapalılık algısının fiziksel oranlarla ilişkisini kullanıcı temelli bir yaklaşımla ortaya koyarak, yasa koyucular, uygulayıcılar ve tasarımcılar için sokak mekanının boyutsal özellikleriyle bağlantılı algısal etkilerini görünür kılan yol gösterici bir kılavuz niteliği taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
Urban space comprises the perceptual and formal qualities shaped by the built environment and experienced by users in daily life. Street environments, as essential components of urban space, significantly influence spatial perception at the pedestrian scale through their guiding and dynamic character. Enclosure effect, one of the key perceptual parameters, refers to the degree to which a street is visually bounded by buildings and other vertical elements. This dissertation investigates how the enclosure effect in street environments changes in relation to dimensional constraints defined in the urban development regulation, and how these changes are reflected in users' perceptual experience through a virtual reality (VR)–based experimental study. For this purpose, street models with varying dimensional ratios were created based on regulatory thresholds and experienced by participants within an immersive VR setting. Quantitative data obtained from the experiment were analyzed through frequency tables and Chi-square tests using SPSS, while qualitative responses from open-ended questions were examined through word cloud and code–theme analyses in MAXQDA. Grounded in a conceptual and theoretical framework, this study reveals the relationship between enclosure perception and the dimensional properties of street environments through a user-centered evaluation. The findings aim to serve as a guiding reference for policymakers, practitioners, and designers by making the perceptual implications of street proportions more explicit and interpretable.
Benzer Tezler
- Karakter alanlarının morfolojik değişiminin niteliksel etkileri: Şenesenevler, levent ve koşuyolu bahçeli konut yerleşimleri
Qualitative effects of morphological change of character areas: Senesenevler, levent and kosuyolu single-family housing settlements
MAKBULE AYDINSOY
- Sokaklardaki görsel kalitenin mevsimsel farklılıklar ve sokak ağaçları bağlamında değerlendirilmesi
Evaluation of visual quality on streets in the context of seasonal differences and street trees
AYGÜL DEMİR
- Yürünebilirlik düzeyini etkileyen fiziksel özelliklerin bulvar ölçeğinde incelenmesi: Bursa FSM Bulvarı örneği
Examination of physical properties affecting walkability level on boulevard scale: The case of Bursa FSM Boulevard
SEVDA KARIMI
- Effects of human scale on wayfinding in commercial areas: Case of Eminönü-Maslak central business district hubs
Ticari alanlarda insan ölçeğinin yön bulmaya etkileri: Eminönü-Maslak merkez iş alanı merkezleri örneği
DİLA TOPRAK
