Noam Chomsky'nin dil kuramı ve yapay zeka felsefesinde dil problemi
Noam Chomsky's theory of language and the problem of language in the philosophy of artificial intelligence
- Tez No: 988603
- Danışmanlar: PROF. DR. NEBİL REYHANİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
20. yüzyılın ikinci yarısı ve 21. yüzyıl, teknolojik gelişmelerin artarak devam ettiği ve biyolojik olmayan zekâ türlerinin yapımının olanağı üzerine farklı düşüncelerin tartışıldığı yıllardır. İnsan ve insan hayatıyla ilgili tüm düşünce üretimi alanlarına yönelik bir disiplin olarak felsefeyi tanımladığımızda, onun, dil kullanabilme yetisine sahip makine/robot/yazılım yani Yapay Zeka'nın (YZ) olanağı üzerine düşünce üretmesi doğaldır. Bu bağlamda YZ'nin düşünebildiğine ve düşünebildiğinin en önemli göstergesi olan dil yetisine sahip olabilme olanağına dair argümanlar felsefenin uzun yıllardır konusu olan dil, düşünce, zihin, zeka gibi fenomenler hakkındaki argümanlarından beslenerek gelişmiştir. Bu tez çalışmasında ele alınan problematik YZ'nin dil edinimi olanağı hakkında Noam Chomsky'nin dil kuramının nasıl bir tavır aldığına odaklanmak ve kuramının çeşitli yönlerini YZ'nin dil fenomeni ile ilişkisinde tartışmaktır. Dolayısıyla tezimin temel araştırma sorusu; Chomsky'nin dilin doğuştan gelen ve insana özgü zihinsel bir yeti olduğunu vurgulayan aynı zamanda da dilin biçimsel yönlerini analiz etmekten geri kalmayan kuramının, YZ'nin dil edinim olanağının kuramsal zeminini nasıl etkilediği doğrultusunda belirlenmiştir. Bu doğrultuda tezde öncelikle Chomsky'nin dil yetisini davranışçı paradigmadan uzaklaştırarak zihinsel bir yeti olarak ortaya koymasıyla birlikte bilişsel bilimler sahnesine girişi ele alınmıştır. Bir sonraki adımda Chomsky'nin dili, biçimsel betimlemesinin Turing Makinelerindeki alımlanışı ve bu makinelerin teorik zemini ön plana çıkartılarak sunulmuştur. Turing Makinelerinin yüzleşmek zorunda kaldığı karar verme problemini, bu makinelerin sözcük üretme probleminin bağlamında değerlendirmeye açmakla tez serimlenmiştir. Devamında Alan M. Turing'in zeki makinelerinin niteliklerini, insan ve makine analojisi perspektifinden yorumlayarak vurgulamak bizi tezin son adımına yaklaştırmıştır. Nihayetinde Turing Testi'nden ChatGPT'ye giden süreçte, Chomsky'nin dil kuramının sentaktik ve semantik savunuları YZ'nin dil yeterliliği bağlamında sorgulanmıştır.
Özet (Çeviri)
The second half of the 20th century and the 21st century have been marked by rapid technological advancements and ongoing debates surrounding the possibility of constructing non-biological forms of intelligence. If we define philosophy as a discipline concerned with all areas of thought production related to human beings and human life, then it is natural for it to generate ideas about the possibility of machine/robot/software that is, Artificial Intelligence (AI) possessing the capacity for language use. In this context, arguments concerning whether AI can think and, more importantly, whether it can possess the capacity for language which is seen as the primary indicator of thought have evolved by drawing from longstanding philosophical debates on phenomena such as language, thought, mind, and intelligence. The central problematic addressed in this thesis is the stance Noam Chomsky's theory of language takes on the possibility of language acquisition by artificial intelligence and the discussion of various aspects of his theory in relation to the language phenomenon in AI. Accordingly, the main research question of this thesis is framed as follows: How does Chomsky's theory which emphasizes that language is an innate and uniquely human mental faculty, while also rigorously analyzing its formal aspects influence the theoretical ground for the possibility of language acquisition by AI? In line with this objective, the thesis first examines Chomsky's introduction to the field of cognitive science through his reconceptualization of language faculty as a mental capability, distancing it from the behaviorist paradigm. Next, the study presents Chomsky's formal description of language in light of its interpretation through Turing Machines, emphasizing the theoretical foundations of these machines. The thesis proceeds by addressing the decision-making problem that Turing Machines must confront within the context of the problem of word generation. Subsequently, it approaches the final stage by highlighting and interpreting the characteristics of Turing's intelligent machines from the perspective of the humanmachine analogy. Ultimately, in the trajectory from the Turing Test to ChatGPT, Chomsky's syntactic and semantic defenses of his language theory are critically examined in the context of AI's linguistic competence.
Benzer Tezler
- Üretici - dönüşümsel dilbilgisi ve latince
Başlık çevirisi yok
EVREN EREM
Yüksek Lisans
Türkçe
1993
Dilbilimİstanbul ÜniversitesiEskiçağ Dilleri ve Kültürleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERENDİZ ÖZBAYOĞLU
- Noam Chomsky'de“Evrensel Dilbilgisi”kavramı: Gelişimi, kapsamı ve başlıca dil yaklaşımları içindeki yeri
Noam Chomsky's concept of“Universal >Grammar”: Its development, its scope and its place within main approaches to language.
FATİH MÜLDÜR
- Mimarlıkta yapı ve yapım teknolojileri (MYYT) eğitimine yönelik bir yaklaşım ve eğitim materyali önerisi: Detayın üretici dönüşümsel dilbilgisi
Proposal for an approach and instructional material for the education of construction technologies in architecture (CTA): Transformational generative grammar of detail
HÜLYA NUR KIZILYAPRAK
Doktora
Türkçe
2020
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET CEM ALTUN
- Chomsky'nin kartezyen dil anlayışı
Chomsky's cartesian linguistics conception
HATİCE ÖNÜR DAYAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
FelsefeVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EREN RIZVANOĞLU
- Farabi'nin dilbilim kuramı: Chomsky ile karşılaştırmalı bir çalışma
Al Farabi's linguistic theory and Chomsky: A comparative study
RANA ELSAYED ERDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DilbilimDokuz Eylül ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN BİLEN