Hayvan bilişi araştırmaları ışığında zihin kavramının dönüşümü
The transformation of the concept of mind in light of animal cognition research
- Tez No: 988609
- Danışmanlar: PROF. DR. NEBİL REYHANİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Felsefe, Biyoloji, Psikoloji, Philosophy, Biology, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Bilim felsefesi, Davranış-hayvan, Zihin felsefesi, Science philosophy, Behavior-animal, Mind of philosophy
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmam,“zihin”kavramını Batı felsefesinde metafizik bir kategori olarak değil, organizmaların çevresel problemleri çözme pratiklerini tanımlayan pragmatik bir araç olarak ele alır. Bu nedenle, insan ve hayvan bilişi arasındaki sürekliliği, bu pratiklerin sonuçları açısından inceliyorum. Biliş, zihin felsefesinde etkileşim, bedenlenme ve eyleyicilik olarak alınıp, bilim felsefesinde ise neopragmatik bakış önerilerek ele alınır. Ancak bu kavramlar şeyleri değil, yapma biçimlerini tanımlar. Darwin'in mirası, zihnin ne olduğunu keşfetmek değil, zihinsel atıfların hangi pratik farkları yarattığını göstermesi bakımından önemlidir. Hayvan bilişi çalışmaları, zihinsel durumların işlevini ve sonuçlarını anlamamızı dönüştürür. Bu bakış açıları, insan-merkezli zihin yanılgısını yalnızca eleştirmez; aynı zamanda zihin kavramını, organizmaların çevrelerinde yarattıkları anlamlı farklar olarak yeniden tanımlar. Özetle; bilişi, keşfedilecek bir öz olarak değil, organizmaların problem-çözme pratiklerinden doğan, sürekli yeniden oluşan bir aktivite olarak tanımlıyorum. Zihin bir şey değil, bir yapma biçimidir. Bu çerçevede, Darwin öncesi ve sonrası tarihsel süreçte,“zihin”kavramının dönüşümü, hayvan bilişi çalışmalarıyla birlikte, zihinsel durumların işlevine ilişkin dönüşümler söz konusu olur. Bu farklı bakış açılarını, genel hatlarıyla inceleyerek amaçlanan, hayvan bilişine dair çağdaş bilimsel ve felsefi bulgulara bakarak insan-merkezli zihin anlayışı yanılgısını yeniden tartışmaya açmak ve zihinsel durumların işlevine, kavramsal dönüşümüne işaret etmektir. İlk dört bölümde tarihsel dönemlerdeki araştırmalar ve çıkarımlar, Darwin Devrimi'ni merkeze alarak gelişmeler ele alınır. Bir Bilim tarihi okuması olarak, bilimdeki eş zamanlı bu gelişmelerin, aynı dönemlerde felsefede yaşanan kaotik zihin-beden problemi tartışmasında ve zihnin doğadaki yeri içinde, etkileşim (!nteract!on), bedenlenme (embod!ment) ve eyleyicilik (agency) kavramlarıyla ilişkisinde hayvan bilişinin nerede durduğu incelenmeye çalışılır. Son bölümde ise bilim felsefesi problemleri yer alır; Bilişsel Esneklik ve Davranışsal Esneklik, Antropomorfizm, Parsimoni ve Bilimsel sistematik metot arayışı, metodolojik sorunlar değerlendirilerek hayvan bilişinde bütüncül ve dinamik yaklaşımların önemi vurgulanır. Tezim, hayvanları yalnızca davranan değil; algılayan ve uyum sağlayan bilişsel süreçler sergileyen olarak alır ve bu açıdan günümüz zihin felsefesi düşüncelerine yeni bir yön göstermeyi amaçlar.
Özet (Çeviri)
This dissertation approaches the concept of“mind”in Western philosophy not as a metaphysical category but as a pragmatic tool that describes organisms' practices of solving environmental problems. Accordingly, I examine the continuity between human and animal cognition in terms of the outcomes of these practices. In philosophy of mind, cognition is analyzed through interaction, embodiment, and agency; in philosophy of science, it is examined through a neopragmatic perspective. Yet these concepts describe modes of doing rather than things. Darwin's legacy is significant not because he discovered what the mind is, but because he showed what practical differences mental attributions make. Research on animal cognition transforms our understanding of the functions and consequences of mental states. These perspectives do more than merely criticize the anthropocentric fallacy about mind; they also redefine the concept of mind as the meaningful differences organisms create within their environments. In summary, I define cognition not as an essence to be discovered but as an ever-emerging activity that arises from organisms' problem-solving practices. The mind is not a thing but a way of doing. Within this framework, the historical transformation of the concept of“mind”before and after Darwin, together with developments in animal cognition studies, reveals shifts regarding the function of mental states. By examining these different perspectives in broad outline, the aim is to reopen the discussion on the anthropocentric misunderstanding of mind and to highlight the functional role and conceptual transformation of mental states, considering contemporary scientific and philosophical findings on animal cognition. The first four chapters analyze research and conclusions from different historical periods, situating the developments around the Darwinian Revolution. As a reading in the history of science, this section examines the position of animal cognition within the concurrent developments in science and the chaotic debates of the same period in philosophy concerning the mind-body problem and the role of the mind in nature, with a focus on the concepts of interaction, embodiment, and agency. The final chapter addresses problems in the philosophy of science; by evaluating Cognitive Flexibility and Behavioral Flexibility, Anthropomorphism, Parsimony, and the search for systematic scientific methods, as well as methodological issues, it emphasizes the importance of holistic and dynamic approaches in animal cognition. My dissertation considers animals not merely as behaving entities but as organisms that perceive and exhibit adaptive cognitive processes, and in this respect, it aims to offer a new direction to contemporary discussions in philosophy of mind
Benzer Tezler
- Öğretmen adayları tarafından yüksek ve düşük uygulama güvenirliği ile sunulan sabit bekleme süreli öğretimin etkililik ve verimliliklerinin karşılaştırılması
Comparison of effectiveness and efficiency of pre-service teacher delivered constant time delay with high and low treatment integrity
AHMET FİDAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Eğitim ve ÖğretimAnadolu ÜniversitesiÖzel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ELİF TEKİN İFTAR
- Küllüoba İlk Tunç Çağı yerleşiminde aşağı şehir ve yukarı şehrin et tüketiminin karşılaştırılması
Comparison of meat consumption in the lower city and the upper city in the Early Bronze Age settlement of Küllüoba
YAĞMUR TEMEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
ArkeolojiBatman ÜniversitesiArkeometri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CAN YÜMNİ GÜNDEM
- Kars türkülerinde mitolojik ögeler ve kültürel bellek
Mythological elements and cultural memory in Kars folk song
MÜSEFFA KÜNİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ RECAİ BAZANCİR
- Investigating user experiences with domestic service robots through metaphors: The case of robot vacuum cleaners
Ev içi servis robotu deneyimlerinin metaforlar üzerinden incelenmesi: Robot süpürge örneği
ONURCAN ÖNAL
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
Endüstri Ürünleri Tasarımıİstanbul Teknik ÜniversitesiEndüstriyel Tasarım Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZGE ÇELİKOĞLU
- Anadolu sahası hayvan masallarında mitolojik unsurlar üzerine bir araştırma
A research on mythological elements in Anatolian field animal tales
NURDAN YEŞİLYURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Halk Bilimi (Folklor)Bartın ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞERİFE SEHER EROL ÇALIŞKAN