Prekonsepsiyonel Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği'nin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması
Adaptation of preconceptional Health Literacy Scale to Turkish: Validity and reliability study
- Tez No: 988655
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HALİME ABAY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Kadın Hastalıkları ve Doğum, Hemşirelik, Obstetrics and Gynecology, Nursing
- Anahtar Kelimeler: Geçerlik, güvenirlik, ölçek, prekonsepsiyonel sağlık okuryazarlığı, Validity, reliability, scale, preconception health literacy
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Doğum ve Kadın Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, üreme dönemindeki kadınlarda Prekonsepsiyonel Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği'nin (PSOÖ) Türkçe geçerliğini ve güvenirliğini değerlendirmek amacıyla yürütülen metodolojik tipte bir çalışmadır. Araştırma Kasım 2024 – Mart 2025 tarihleri arasında Trabzon Fatih Devlet Hastanesi polikliniklerine başvuran ve dahil edilme kriterlerine uygun 299 kadının katılımıyla gerçekleştirildi. Veriler Bireysel Bilgi Formu (BBF), taslak Türkçe PSOÖ, Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (SOÖ), Prekonsepsiyonel Bilgi ve Tutum Ölçeği (PBTÖ) kullanılarak yüz yüze toplandı. Araştırma üç aşamada yürütüldü. Birinci aşamada ölçeğin dil ve kapsam geçerliği değerlendirildi. İkinci aşamada ön uygulama yapılarak ölçeğin yüzeysel geçerliği değerlendirildi ve veri toplama işlemi gerçekleştirildi. Üçüncü aşamada ise geçerlik güvenirlik analizleri yapıldı. Bu kapsamda ölçeğin yapı geçerliğini değerlendirmek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanıldı. Ayrıca SOÖ ve PBTÖ aracılığıyla kriter geçerliği ve bazı bireysel özellikler esas alınarak ölçeğin bilinen grup geçerliği değerlendirildi. Bu amaçla Pearson's ve Sperman's korelasyon analizi, bağımsız örneklemler t testi, ANOVA testi, Mann-Whitney U testi, Kurakal-Wallis testi ve Tukey testi yapıldı. Ölçeğin güvenirliği ise Cronbach alfa ve McDonald omega katsayıları hesaplanarak incelendi. Çalışmada kadınların yaş ortalamasının 25,79 ± 6,46 olduğu belirlendi. PSOÖ'nün geçerlik güvenirlik analiz sonuçlarına göre; Kapsam Geçerlik İndeksi 0,920 olup, kapsam geçerliği sağlandı. Kaiser-Meyer-Olkin katsayısının 0,830 olması, Barlett Küresellik Testi'nin anlamlı çıkması (χ²=2343,977; p<0,001) verilerin faktör analizine uygun olduğunu gösterdi. AFA sonucunda faktör yüklerinin 0,402-0,859 aralığında değiştiği, toplam varyansın %55,948'inin açıklandığı belirlendi. DFA kapsamında hesaplanan uyum indeksleri model uyumu destekledi ve 25 maddeli altı faktörlü yapı doğrulanarak ölçeğin yapı geçerliği sağlandı. PSOÖ ve tüm alt boyutlar arasında, ayrıca tüm alt boyutların kendi aralarında pozitif yönlü anlamlı korelasyonlar olması (p<0,001); PSOÖ'nün SOÖ, PBTÖ ve bazı alt boyutları arasında negatif yönlü anlamlı korelasyonlar bulunması (p<0,05) kriter geçerliğinin sağlandığını gösterdi. Kadınların medeni durumunun, beden kitle indeksinin, sağlık algısının, prekonsepsiyonel bakım ve danışmanlık farkındalığının, prekonsepsiyonel bakım ve danışmanlık hizmeti alma durumunun, yeterli ve dengeli beslenme algısının, düzenli fiziksel aktivite yapma durumunun, sigara kullanma durumunun PSOÖ toplam puan ortalamaları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar oluşturması PSOÖ'nün bilinen grup geçerliğini destekledi (p<0,05). PSOÖ'nün iç tutarlığını değerlendirmek üzere hesaplanan Cronbach alfa güvenirlik katsayısının ve McDonald Omega katsayısının sırasıyla 0,867 ve 0,863 olduğunun belirlenmesiyle ölçek güvenirliği sağlandı. Sonuç olarak, PSOÖ'nün Türkçe versiyonu üreme dönemindeki kadınlar için geçerli ve güvenilir bir ölçme aracıdır. Hemşirelerin prekonsepsiyonel danışmanlık hizmeti sunarken, öncelikle Türkçe PSOÖ'yi kullanarak üreme dönemindeki kadınların prekonsepsiyonel sağlık okuryazarlığı düzeylerini değerlendirmeleri önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
This research is a methodological study conducted to evaluate the Turkish validity and reliability of the Preconception Health Literacy Scale (PHLS) in women of reproductive age. The study was conducted between November 2024 and March 2025 with the participation of 299 women who visited the outpatient clinics of Trabzon Fatih State Hospital and met the inclusion criteria. Data were collected face-to-face using the Individual Information Form (IIF), the draft Turkish PHLS, the Health Literacy Scale (HLS), and the Preconception Knowledge and Attitude Scale (PKAS). The research was carried out in three stages. In first stage, linguistic and content validity of the scale were assessed; in second stage, a pilot study was conducted to evaluate face validity and the main data collection was performed; and finally, validity and reliability analyses were conducted. In this context, Exploratory Factor Analysis (EFA) and Confirmatory Factor Analysis (CFA) methods were used to evaluate the construct validity of the scale. Additionally, criterion validity was assessed using the HLS and PKAS, and known group validity was evaluated based on certain individual characteristics. For this purpose, Pearson's and Spearman's correlation analysis, independent samples t-test, ANOVA test, Mann-Whitney U test, Kruskal-Wallis test, and Tukey test were performed. The reliability of the scale was examined by calculating Cronbach alpha and McDonald omega coefficients. The study determined that the average age of the women was 25.79 ±6.46. According to the validity and reliability analysis results of the PHLS, the Content Validity Index was 0.920, establishing content validity. A Kaiser-Meyer-Olkin coefficient of 0.830 and a significant Bartlett's Sphericity Test ((χ²=2343.977; p<0.001) indicated that the data were suitable for factor analysis. The EFA results showed that factor loadings ranged from 0.402 to 0.859, explaining %55.948 of the total variance. The fit indices calculated within the CFA framework supported model fit, and the six-factor structure with 25 items was confirmed, establishing the construct validity of the scale. The presence of positive, significant correlations between the PHLS and all subscales, as well as between all subscales themselves (p<0.001), and the presence of negative, significant correlations between the PHLS and the HLS, PKAS, and some subscales (p<0.05) confirmed criterion validity. The statistically significant differences in the PHLS total mean scores based on women's marital status, body mass index, health perception, awareness of preconception care and counseling, status of receiving preconception care and counseling services, perception of adequate and balanced nutrition, status of regular physical activity, and status of smoking supported the known group validity of the PHLS (p<0.05). The reliability of the scale was established by determining that the Cronbach alpha reliability coefficient and McDonald omega coefficient, calculated to assess the internal consistency of the PHLS, were 0.867 and 0.863, respectively. In conclusion, the Turkish version of the PHLS is a valid and reliable measurement tool for women of reproductive age. It is recommended that nurses when providing preconception counseling services, firstly assess the preconception health literacy levels of women of reproductive age using the Turkish PHLS.
Benzer Tezler
- Gebelerin sağlık okuryazarlık düzeyleri ve ilişkili faktörler
Health literacy levels of pregnant women and related factors
KÜBRA UĞURLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
EbelikAydın Adnan Menderes ÜniversitesiEbelik Bilim Dalı
PROF. DR. AYTEN TAŞPINAR
- Prekonsepsiyonel dönemde verilen eğitimin kadınların sağlık davranışları değişim aşamalarına (transteoretik model) etkisi
The examination of health behaviors stage of change (transtheoretical model) given for pregnancy preparation training to women in the preconception period
YASEMİN ERKAL AKSOY
- Doğum yapan kadınların prekonsepsiyonel dönemde sağlık risklerinin ve bakım alma durumlarının incelenmesi
Examine the health risk during the preconcepsional period and women's status of receiving preconceptional care
ÖZKAN DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
HemşirelikManisa Celal Bayar ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMRE YANIKKEREM
- Kadınların prekonsepsiyonel dönemdeki sağlık riskleri ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının belirlenmesi
Determination health risks and healthy lifestyle behaviors of women in the preconceptional period
MERAL KARATAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
HemşirelikCumhuriyet ÜniversitesiDoğum ve Kadın Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZEHRA GÖLBAŞI
- Fiziksel engelli kadınların prekonsepsiyonel dönem sağlık davranışları ile sağlık hizmetlerine erişim durumlarının belirlenmesi
Determination of preconceptional period health behaviors and access to health services of physically disabled woman
YAĞMUR ÖZDEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
HemşirelikSağlık Bilimleri ÜniversitesiKadın Hastalıkları ve Doğum Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÖNÜL KURT