Kur'an tilavetinde makam kullanımının ezgi çekirdeği modeliyle analizinden hareketle yapay zekâ destekli ezgi üretimi: Hâfız İsmail Biçer örneği
AI-assisted melody generation based on the analysis of maqam usage in Qur'anic recitation through the melodic nucleus model: The case of Hâfız İsmail Biçer
- Tez No: 989111
- Danışmanlar: PROF. DR. İHSAN ÇAPCIOĞLU, PROF. DR. CENK GÜRAY
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Müzik, Din, Music, Religion
- Anahtar Kelimeler: Türk dini musikisi, Turkish religious music
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Din Musikisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, tilâvet, ezgi çekirdeği ve yapay zekâ ezgi üretimi konularını beraber ele alan, Türk makam geleneği içerisinde önemli bir yere sahip İstanbul tavrı tilâvetinin müzikal formunu ortaya koymayı hedefleyen bir çalışmadır. Çalışmanın örneklemi, İstanbul tavrının önemli temsilcilerinden Hâfız İsmail Biçer'in, Uşşak makamında başlayan 21 tilâvetidir. Bu tilâvetler notaya alınarak ezgi çekirdeği temelli makamsal analiz uygulanmıştır. Tilâvetlerden oluşturulan veri seti ile yapay zekâ destekli ezgi üretilen çalışma, giriş, iki bölüm, değerlendirme ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde ilk olarak araştırmanın problemi, amacı, önemi, yöntemi, kapsamı ve sınırlılıkları ve ilgili literatür bilgilerine yer verilmiştir. Daha sonra Kur'an tilâveti, Hâfız İsmail Biçer'in hayatı İstanbul tavrı tilâvet geleneğindeki yeri ve ezgi çekirdeği konuları açıklanmıştır. Çalışmanın ana verilerinin bulunduğu birinci bölümde, Biçer'in Uşşak makamı 21 tilâvetinin notaları, tilâvetin ezgi katmanları ve ezgi çekirdekleri, Biçer'e özgü kodlanmış karakteristik motifler, tilâvetin makam yapısını gösteren grafik ve son olarak nota üzerinde verilen makam analizlerinin ayrıntılı açıklaması sunulmuş, tilâvetlerin parabolik seyir grafiklerine yer verilmiştir. Ardından tilâvetlerin Uşşak makamı bölümleri veri seti olarak kullanılmış ve yapay zekâ destekli ezgi üretimi yapılmıştır. Üretilen ezgi Fatiha Suresi üzerine tecvid kaidelerine uygun şekilde notasyonu yapılmıştır. Değerlendirme bölümünde, Biçer'in tilâvetlerinin seyri özellikleri, makam kullanım özellikleri, karakteristik ezgi motifleri, ayet sonunda en sık kullandığı 10 tartım, makam-mana ilişkisi değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, Biçer'in örnekliği üzerinden İstanbul Tavrı Kur'an tilâvetinin müzikal formu belirlenerek, geleneksel makam geleneğimizin tilâveti nasıl beslediği ortaya konmuştur. Kullanılan ezgi motif ve tartımların özgünlüğü tilâvet geleneğinin özgün yapısını belirgin bir şekilde ortaya çıkmasını sağlamıştır.
Özet (Çeviri)
This study addresses the subjects of tilāwah, melodic kernels, and AI-assisted melody generation together, and aims to reveal the musical form of the Istanbul style of Qur'an recitation, which holds a significant place within the Turkish makam tradition. The sample of the study consists of twenty-one recitations by Hāfız İsmail Biçer—one of the prominent representatives of the Istanbul style—all of which begin in the Uşşak makam. These recitations were transcribed and analyzed through a melodic-kernel–based makam analysis. Using the dataset constructed from the recitations, AI-assisted melodic generation was performed. The study consists of an introduction, two chapters, an evaluation section, and a conclusion. The introduction presents the research problem, purpose, significance, method, scope, limitations, and relevant literature. Subsequently, the concepts of Qur'an recitation, the life of Hāfız İsmail Biçer, his significance within the Istanbul-style recitation tradition, and the theoretical framework of melodic kernels are explained. In the first chapter, which contains the primary data of the study, the musical scores of Biçer's twenty-one Uşşak-mode recitations, their melodic layers and kernels, Biçer's uniquely coded characteristic motifs, the graphical representation of the makam structure of each recitation, and a detailed explanation of the makam analysis provided on the score are presented. Parabolic melodic-contour graphs of the recitations are also included. Subsequently, the Uşşak sections of the recitations were used as a dataset for AI-assisted melodic generation. The generated melody was notated according to the rules of tajwīd on the text of Sūrat al-Fātiḥa. In the evaluation section, the recitational contour features, makam usage characteristics, characteristic melodic motifs, the ten most frequently used rhythmic patterns at verse endings, and the relationship between makam and meaning are analyzed. In conclusion, by taking Biçer as a representative figure, the musical form of the Istanbul style of Qur'an recitation is identified, demonstrating how the traditional makam system nourishes and shapes recitation practice. The originality of the melodic motifs and rhythmic patterns employed highlights the distinct structural features of the recitation tradition.
Benzer Tezler
- Kur'ân-ı Kerîm'in makamsal tilâveti üzerine bir öğretim modeli önerisi
A teaching model proposal on the maqam recitation of the Qur'an
TUĞBA SAVRAN
Doktora
Türkçe
2021
MüzikMarmara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET HAKKI TURABİ
- Contribution a la recherche d'un cadre juridique pour un droit international de laconcurrence plus efficace
Daha etkin bir uluslararası rekabet için hukuki çerçeve arayışı
ALİ CENK KESKİN
Doktora
Fransızca
2009
HukukGalatasaray ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. JEAN MARC SOREL
PROF. DR. HALİL ERCÜMENT ERDEM
- Kur'ân-ı Kerîm tilâvetinde makam ve tavır Reîsülkurrâ Ali Üsküdarlı örneği
Maqam and attitude in Qur'ân al-Kerîm recitation the example of Reisülkurrâ Ali Üsküdarlı
ŞABAN ALİ ŞENEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinRecep Tayyip Erdoğan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İMRAN ÇELİK
- Türk din mûsikîsi açısından Kur'ân-ı Kerîm tilâvetinde tavır ve üslûp
Tha cant, attitude and musical style (Tone) of the holy Qur'an in terms of Turkish religions music
MEHMET ÇOLAKOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinSüleyman Demirel Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MURAT SARICIK