Türkiye ve İran'ın siyasal modernleşme sürecinde iki kadın portresi: Bahriye Üçok (1919-1990) ve Ferruhrû Parsay (1922-1980)
Two female portraits in the political modernization processes of Türkiye and İran: Bahriye Uçok (1919-1990) and Farrokhroo Parsa (1922-1980)
- Tez No: 989408
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ KARACA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk İnkılap Tarihi, Tarih, History of Turkish Revolution, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türkiye Cumhuriyeti ve Pehlevî Dönemi İran'ının siyasal modernleşme sürecinde kadın siyasetçilerin sağladığı katkı ve yararın görünür kılınmasını amaçlayan bu çalışma ile Müslüman nüfusun çoğunlukta olduğu Orta Doğu coğrafyasının iki önemli ülkesi olan Türkiye ve İran'da ataerkil geçmişe sahip siyaset arenasında kadın olarak tutunabilmeyi başaran Bahriye Üçok ve Ferruhrû Parsay'ın söylem ve faaliyetlerinin karşılaştırmalı incelenerek günümüze olan yansımalarının anlamlandırılması hedeflenmiştir. Parsay ve Üçok aynı yıllarda yaşasalar da ülkelerinde gerçekleşen siyasal kadın modernleşmesinin farklı dönemlerinde faaliyet gösterirler. Üçok, Türkiye'de kadınların seçme ve seçilme hakkını elde etmesinin üzerinden geçen yaklaşık kırk yıllık bir sürecin devamında modernleşmeye katkı sunarken Parsay, İran'da kadınların seçme-seçilme hakkını kazanmalarıyla beraber ülke yönetimine dahil olan ilk kadınlar içerisinde yer alır. İki siyasetçinin hayatı üzerinden bir tez çalışması yürütüldüğü için araştırmanın yazım yönteminde karşılaştırmalı biyografik tarih analizi kullanılırken nitel araştırma tekniği olarak da içerik analizine dayalı bir inceleme yapıldı. İçerik analizinin yapılmasında MAXQDA 2024 nitel veri analiz programından yararlanıldı. Araştırmanın içeriği ve inceleme alanı ise, ana ve alt araştırma soruları dahilinde oluşturulan hipotezlerin doğrulanabilirliğinin kanıtlanmaya çalışılmasıyla oluşturuldu. Bahriye Üçok ve Ferruhrû Parsay'ın Senato ve Meclis tutanaklarına geçen konuşmaları örneklem olarak seçilerek tespit edilen örüntüler üzerinden yapılan içerik analizi sonucunda elde edilen çıktılarla Üçok'un 1971-1977 yılları arasındaki Cumhuriyet Senatosu ve 1983-1987 yılları arasında TBMM'de yapmış olduğu, kanun teklif ve tasarıları, gündem dışı ve bütçe görüşmeleriyle ilgili konuşmaları ve soru önergelerinin incelenmesiyle en fazla Türk Eğitim sistemiyle ilgili sorunları ele aldığı, sırasıyla Diyanet İşleri Başkanlığında tespit ettiği sorunları, sosyal güvence, kamusal hizmet ve haklar konusundaki eksiklikleri, İran İslam Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan Krallığı'nın Türkiye'ye yönelik zararlı faaliyetlerini, anıt ve heykel meselelerini konu edinip üzerine çalıştığı tespit edildi. Parsay'ın ise 1964-1971 yılları arasında 21. ve 22. Ulusal İran Meclisi'nde yapmış olduğu konuşma ve verdiği kanun tekliflerinin incelenmesiyle en fazla İran'ın eğitim sistemi ve gelişimi ile ilgili konuları ele aldığı, sonrasında ise, sosyal güvence, kamusal hizmet ve hakları konu edinip üzerine çalıştığı tespit edildi. Üçok ve Parsay'ın ortak söylemleri ise okuma-yazma seferberliği, öğrenci, öğretmen sorunları ve kadın hakları üzerine olur. Farklı içeriklere sahip olmakla beraber kanun dışı uygulamalar da ikisinin ortak konu alanı içinde yer alır. Bahriye Üçok ve Ferruhrû Parsay'ın, ülkelerinin resmi ideolojisine olan bağlılıkları, eğitim ve mesleki hayatlarındaki başarıları, rol-model olarak siyasete dahil edilmelerinde etkili olurken Üçok'un Türkiye'de yükselmekte olan siyasal İslam'a karşı olan duruşu, Atatürk devrimlerinin ve özellikle laikliğin savunuculuğunu üstlenmesi, Parsay'ın ise mollaların tüm hoşnutsuzluğuna rağmen İran'ın ilk kadın bakanı olarak ülkesinin gelişimi için verdiği hizmet ve eşit bir toplumun gerekliliğine olan inancı, onları özgürleşen kadın sesinin kesişen noktasında birleştirmiştir.
Özet (Çeviri)
This study aimed to understand the contributions and benefits provided by female politicians in the political modernization process of the Republic of Türkiye and Pahlavi Iran. In particular, the discourses and activities of Bahriye Uçok and Farrokhroo Parsa, who participated in the political arenas of Türkiye and Iran—two major Muslim-majority countries in the Middle East—with patriarchal pasts, were comparatively examined. This effort aimed to articulate their impact on the present day. Although Parsay and Uçok lived during the same years, they were active in different periods of the political modernization of women in their respective countries. Uçok contributed to modernization in Turkey approximately forty years after women gained the right to vote and be elected, while Parsay was among the first women to participate in the administration of Iran after women gained the right to vote and be elected. The research method employed comparative biographical historical analysis. Additionally, content analysis was conducted as a qualitative research technique. The MAXQDA 2024 qualitative data analysis program was used in the content analysis. The content and scope of the study are explained by the main and sub-research questions along with the developed hypotheses. Thus, an attempt was made to prove its verifiability. Content analysis of speeches by Bahriye Uçok and Farrokhroo Parsa recorded in the Senate and Parliament minutes, based on selected patterns, revealed that Uçok's speeches in the Republican Senate (1971-1977) and the Grand National Assembly (1983-1987), including those related to draft laws, bills, off-agenda discussions, budget debates, and parliamentary questions, primarily addressed issues concerning the Turkish education system. Following this, she focused on problems within the Directorate of Religious Affairs, shortcomings in social security, public services and rights, harmful activities of the Islamic Republic of Iran and the Kingdom of Saudi Arabia against Türkiye, and issues related to monuments and statues. An examination of Parsa's speeches and legislative proposals in the 21st and 22nd National Assemblies of Iran between 1964 and 1971 revealed that she primarily addressed issues related to Iran's education system and its development, followed by work on social security, public services, and rights. Uçok and Parsa's shared themes include literacy campaigns, student and teacher issues, and women's rights. While having different themes, illegal practices are also a common area of focus for both of them. Bahriye Uçok and Farrokhroo Parsa's commitment to their country's official ideology and their educational and professional successes serve as role models in their political careers. Uçok defended Atatürk's revolutions, and especially secularism, against the rise of political Islam in Türkiye. Parsa, despite the discontent of the mullahs, served her country as Iran's first female minister. Uçok and Parsa was united in their belief that education is indispensable in the formation of an equal and modern society.
Benzer Tezler
- Türk-İran modernleşmesi çerçevesinde kadın
Women in the frame of Turk-Iran modernization
TÜLAY AŞIKKUTLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
DinMarmara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ COŞKUN
- İran ve Türkiye modernleşmesinde kadın hareketi (1830-1965)
Iran and Turkey modernization of the women's movement (1830-1965)
SAMANEH ASGARİ
- Comparative analysis of feminisms in Turkey and İran in the post-1980s
1980 sonrasi dönemde Türkiye ve İran'da feminizmlerin karşılaştırmalı analizi
FEYZA KAVİ
Yüksek Lisans
İngilizce
2010
Siyasal BilimlerMarmara ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YÜKSEL TAŞKIN
- Türk ve fars şiirinde yenileşme hareketlerine karşılaştırmalı bir bakış
Comparative analysis on the modernization of Turkish and persian poetry movements
YASAMIN GHOLAMRAHMANI
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıHacettepe ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NURTAÇ ERGÜN ATBAŞI
- Turkey's role in Afghanistan in the post 9/11 era
11 Eylül'den günümüze Türkiye'nin Afganistan'daki rolü
CANAN BAYRAM ÇUBUK
Yüksek Lisans
İngilizce
2014
Uluslararası İlişkilerOrta Doğu Teknik ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. IŞIL ANIL