Soğuk Savaş döneminde Türkiye bağlamında NATO'nun alan dışılık konusu (1949-1991)
The issue of NATO's out of area in the context of Türkiye during the Cold War Era (1949-1991)
- Tez No: 989433
- Danışmanlar: PROF. DR. VAHDETTİN ENGİN, DR. UĞUR TARÇIN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Uluslararası İlişkiler, Tarih, Siyasal Bilimler, International Relations, History, Political Science
- Anahtar Kelimeler: NATO, Türkiye, Alan Dışılık, ABD, SSCB, Askeri savunma, Askeri stratejiler, Güvenlik stratejileri, Siyaset bilimi, Tarih, Uluslararası anlaşmalar, Uluslararası düzen, Uluslararası güvenlik, Uluslararası güvenlik stratejileri, Uluslararası ilişkiler, NATO, Turkiye, Out of Area, USA, USSR, Military defense, Military strategies, Security strategy, Political science, History, International agreements, International order, International security, International security strategies, International relations
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
NATO'nun kurucu belgesi Washington Antlaşması müzakereleri sırasında ilk defa gündeme gelen NATO'nun alan dışılık konusu Kuzey Atlantik İttifakı kurulduktan sonra da gündemdeki yerini korumaya devam etmiştir. 1952 yılında Türkiye'nin NATO'ya üye olmasından sonra NATO'nun alan dışılık konusu Üçüncü Dünya ve özellikle Orta Doğu'da meydana gelen her türlü siyasi, askerî, ekonomik ve diplomatik konuda hem NATO'yu hem de Türkiye'yi etkilemiştir. 1955 yılından itibaren SSCB'nin Üçüncü Dünya'ya sızma girişimleri ve bu sırada Süveyş Krizi'nin patlak vermesiyle NATO ilk defa ciddi bir alan dışılık kriziyle karşı karşıya kalmıştır. NATO ittifakını zor durumda bırakan söz konusu krizin ardından ilk defa Üç Akil Adam Raporu'yla askerî bir İttifak olarak kurulan NATO'nun siyasi yönünün de geliştirilmesi gerektiği dile getirilmiştir. 1949'da NATO'nun kuruluşundan 1960'lı yılların ilk yarısına kadar Avrupalı eski sömürgeci NATO müttefikleri Kuzey Atlantik İttifakı'nı Üçüncü Dünya'da kendi ulusal çıkarları doğrultusunda kullanmak istemiş ancak NATO'nun lider ülkesi ABD'nin muhalefeti ile karşılamıştır. Bu süreçte Türkiye, NATO'nun alan dışında topyekûn komünist tehdide karşı mücadele etmesini istediği belirtilebilir. Ancak ABD'nin Vietnam Savaşı'na girmesinden sonra roller değişmiş bu defa da ABD, NATO'nun alan dışında İttifak olarak mücadele edilmesini isterken Avrupalılar ABD'ye muhalefet etmişlerdir. Burada vurgulanması gereken NATO'nun alan dışılık konusunda Avrupalı müttefikler ile Türkiye'yi etkileyen dinamiklerin farklı olduğudur. Türkiye, 1960'lardan itibaren U-2 Olayı, Jüpiter Füze Krizi ve Kıbrıs konusu bağlantılı Johnson Mektubu'yla beraber ABD'den uzaklaşmaya başlamıştır. 1960'lı yılların ikinci yarısından itibaren Türkiye çok seçenekli dış politika anlayışını benimsemiş ve ABD'yi NATO'nun alan dışında desteklememiştir. 1955'ten 1979'a kadar SSCB'nin Üçüncü Dünya'ya yaptığı siyasi, askerî, teknik, ekonomik ve diplomatik nüfuz etme girişimleri 1979 yılında Afganistan'ın Sovyetler tarafından fiili olarak işgal edilmesiyle farklı bir boyuta taşınmıştır. Bu tarihten itibaren ABD'nin öncülüğünde NATO'da kampanya başlatılmış ve 1982 yılında Bonn Zirvesi'nde NATO'nun alan dışılık konusu resmileşmiştir. 1991 yılında Soğuk Savaş'ın sona ermesinden sonra ise alan dışılık stratejisi NATO'nun doktrini hale gelmiş ve günümüzde de NATO'nun alan dışılık konusu önemini sürdürmektedir.
Özet (Çeviri)
The issue of NATO's Out-of-Area policy, which first emerged during the negotiations of the Washington Treaty - the founding document of NATO - continued to remain on the agenda after the establishment of the North Atlantic Alliance. Following Turkiye's accession to NATO in 1952, the issue of Out-of-Area actions affected both NATO and Turkiye in all political, military, economic, and diplomatic matters occurring in the Third World, and particularly in the Middle East. Beginning in 1955, with the USSR's attempts to infiltrate the Third World and, at the same time, the outbreak of the Suez Crisis, NATO faced a serious Out-of-Area crisis for the first time. Following this crisis, which put the NATO alliance in a difficult position, it was for the first time expressed in the Three Wise Men Report that NATO, founded as a military alliance, also needed to develop its political dimension. From NATO's establishment in 1949 until the first half of the 1960s, the former European colonial NATO allies sought to use the North Atlantic Alliance in the Third World in line with their national interests, however, they encountered opposition from the USA, the leading country of NATO. It may be noted that during this period, Turkiye expected NATO to fight against the overall communist threat outside the NATO area. However, after the USA entered the Vietnam War, the roles reversed, and this time the USA advocated NATO to operate outside its area as an Alliance, while the Europeans opposed the USA. It should be emphasised here that the dynamics affecting the European allies and Turkiye regarding NATO's Out-of-Area issue were different. From the 1960s onward, Turkiye began to distance itself from the USA due to the U-2 Incident, the Jupiter Missile Crisis, and the Johnson Letter associated with the Cyprus issue. From the second half of the 1960s onward, Turkiye adopted a multi-option foreign policy approach and refrained from supporting the USA outside the NATO area. The USSR's political, military, technical, economic, and diplomatic attempts to expand its influence in the Third World from 1955 to 1979 reached a new level with the de facto invasion of Afghanistan by the Soviets in 1979. From this date onward, a campaign was launched in NATO under the leadership of the USA, and the issue of NATO's Out-of-Area actions was formalised at the Bonn Summit in 1982. After the end of the Cold War in 1991, the Out-of-Area strategy became NATO's doctrine, and today the issue of NATO's Out-of-Area actions continues to retain its significance.
Benzer Tezler
- Uluslararası Hukuk ve Türkiye - ABD ilişkileri bağlamında eleştirel bir bakış açısıyla İncirlik Üssü'nün kullanımına dair bazı tespitler
Some proofs about the use of Inci̇rli̇k Air Base as part of International Law and Turkish - American relations with a critical approach
SEVCAN ÇEVİK
- Turkish-Russian relations in historical perspective and in new security environment: An approach referenced to NATO entargement
Başlık çevirisi yok
İHSAN BAKAR
Yüksek Lisans
İngilizce
1999
Uluslararası İlişkilerMarmara ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CENGİZ OKMAN
- Ortak güvenlik ve savunma politikası perspektifinden NATO ve Türkiye
NATO and Türkiye from the perspective of common security and defense policy
KAĞAN ARSLAN KARSLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Siyasal Bilimlerİstanbul Gelişim ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİH FUAT TUNCER
- Kosova'da Türk topluluğunun tarihsel gelişimi ve sorunlar
Kosova'da Türk topluluğunun tarihsel gelişimi ve sorunlar
İBRAHİM ÇULHA
- Irak bağlamında Türkiye-ABD ilişkileri (1990-2003): Neoklasik realizme göre bir değerlendirme
US-Turkey relations regarding Iraq policies (1990-2003): A neoclassical realist evaluation
GÖKBERK ALİYAVUZ AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Uluslararası İlişkilerBaşkent ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BANU ELİGÜR