İslâmcı düşüncede gayrimüslim“öteki”imgesi: Büyük Doğu ve Sebilürreşad dergileri örneği
Non-Muslim“other”image in Islamic thought: Examples of Büyük Doğu and Sebilürreşad journals
- Tez No: 989445
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ÖZDEN SEZGİ DURGUN ÖZKAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Uluslararası İlişkiler, Siyasal Bilimler, International Relations, Political Science
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Osmanlı Devleti'nden Cumhuriyet dönemine uzanan süreklilik ve kopuş tezleri çerçevesinde ele alınan modernleşme süreci üç temel düzeyde değerlendirilebilir: Devletin işleyişinin düzenlendiği kurumsal-bürokratik yapı, yönetim ilkelerinin belirlendiği siyasî-idari yapı ve kimliklerin ve aidiyetlerin sergilendiği kültürel-sosyal yapı. Cumhuriyet'in kuruluşu ile birlikte yeni devlet kendini dinden referans almayan bir meşruiyet zeminine yaslamış ve 1928 yılında Anayasa'dan“Devletin dini İslâm'dır”ibaresi kaldırılmıştır. Laiklik ilkesinin kabulü ile siyasî ve idarî yapıda büyük bir değişim gerçekleşmiş ve bu değişim hukukî bir zemine dayandırılmıştır. Literatürde Erken Cumhuriyet dönemini siyasal ve toplumsal boyutlarıyla inceleyen çalışmalar, İslâmcı düşünceyi, merkezdeki laik iktidar odağı karşıtlığında ele almıştır. Oysaki İslâmcı ideoloji ile Kemalist modernleşmeci merkezin çatışması üzerine kurulu yaygın kabul görmüş bu anlatı, siyasî ve idarî düzlemdeki laiklik pratiklerine odaklı bir anlatı kurduğu için, kültürel-sosyal alandaki diğer dinamikler etrafında üretilen ilişki ve söylemleri dikkate alma noktasında yetersiz kalmaktadır. Bu anlamda bu tez çalışmasında, İslâmcı-laiklik ikiliğinin aksine Soğuk Savaş koşulları altında gayrimüslimlere yönelik ötekileştirici söylemler söz konusu olduğunda bu ikiliğin aşıldığı gözlemlenmiştir. II. Dünya Savaşı sonrasında komünizme karşı kendisine açılan alan sayesinde görünür olan İslâmcı fikriyatın önde gelen iki temsilcisi, Büyük Doğu ve Sebilürreşad dergileri üzerinden bir inceleme yapılmıştır. İslâmcı düşüncenin gayrimüslimlere dair söylemlerinin ne şekilde inşa edildiği ve bu ötekileştirici söylemlerin Soğuk Savaş dinamiklerinden ne boyutta etkilendiği bu çalışmanın cevap aradığı konulardır. Zira bu dergiler Soğuk Savaş'ın en yoğun yaşandığı dönemlerde yayımlanmışlar ve dönemin antikomünist düşünsel atmosferinde şekillenmişlerdir. Bu anlamda bu çalışma İslâmcı ideolojiyi laiklik karşısında konumlandıran bir anlatının toplumsal dinamikleri ihmal eden yönünü sorgulayarak, İslâmcı düşüncedeki gayrimüslim“öteki”imgesini analiz etmeyi amaçlamıştır. Hıristiyanlık ve Yahudiliğe dair söylemlerin birbirinden farklı bir çerçeveden inşa edildiğini belirten bu çalışma, Soğuk Savaş'ın belirleyici etkisi üzerinde durmuştur. Aynı zamanda, İslâmcı ideolojinin antikomünizm üzerinden devlet söylemi ile kurduğu yakınlaşmadaki gibi, gayrimüslimlere yönelik söylemlerin iki farklı ideolojik zemin arasında bir örtüşme meydana getirdiği ortaya konmaya çalışılmıştır.
Özet (Çeviri)
The modernization process, framed within the framework of continuity and rupture theses extending from the Ottoman Empire to the Republican era, can be evaluated at three fundamental levels: the institutional-bureaucratic structure governing the state's operations; the political-administrative structure defining governing principles; and the cultural-social structure displaying identities and affiliations. With the founding of the Republic, the new state based itself on a legitimacy grounded in religious obscurity, and in 1928, the phrase“The religion of the state is Islam”was removed from the Constitution. The adoption of the principle of secularism brought about a major transformation in the political and administrative structure, and this transformation was grounded in legal grounds. Studies examining the early Republican period in its political and social dimensions have often contrasted Islamist thought with the central focus of secular power. However, this widely accepted narrative, founded on the conflict between Islamist ideology and the Kemalist modernization center, fails to consider the relationships and discourses generated around other dynamics in the cultural and social spheres because it constructs a narrative focused on secular practices at the political and administrative levels. In this sense, this thesis observes that, unlike Islamist-secularist dichotomy, this dichotomy was transcended when it came to othering discourses targeting non-Muslims under Cold War conditions. An analysis is conducted through the journals Büyük Doğu and Sebilürreşad, two prominent representatives of Islamist thought that gained visibility thanks to the space they opened up against communism after World War II. The ways in which Islamist thought's discourses regarding non-Muslims were constructed and the extent to which these marginalizing discourses were influenced by the dynamics of the Cold War are the questions this study seeks to answer. These journals were published during the height of the Cold War and were shaped by the anticommunist intellectual atmosphere of the period. In this sense, this study aims to analyze the image of the non-Muslim“other”in Islamist thought by questioning the aspect of a narrative that positions Islamist ideology against secularism that neglects social dynamics. It argues that these discourses regarding non-Muslims were influenced by the Cold War atmosphere, highlighting a significant divergence from those regarding Christianity and Judaism. It also demonstrates that, similar to the rapprochement Islamist ideology established with the state center through anticommunism, discourses regarding non-Muslims create an overlap between two distinct ideological foundations.
Benzer Tezler
- 19. yüzyıl Osmanlı-Türk romanında Gayrimüslim imgeleri
Non-muslim images in Ottoman-Turkish novels at 19th century
SEDA UYANIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Türk Dili ve Edebiyatıİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiTürk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. LAURENT MİGNON
- Temel hadis kaynaklarında gayrimüslimlere benzeme ile ilgili rivayetlerin tahlili
The analysis of narratives in basic hadith sources concerning resemblances to the non-muslims
NECDET AYDOĞDU
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
DinCumhuriyet ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEMAL AĞIRMAN
- Post 9/11: Anti-Islam discourse on terrorism and its implications on counter-terrorism, human rights and national security in the Netherlands
11 Eylül saldırıları sonrası terörizm üzerinden İslam karşıtı söylemlerin, terör karşıtı politakaların, Hollanda'da insan hakları ve milli güvenlik alanındaki etkileri
REYHAN BULCA
Yüksek Lisans
İngilizce
2020
Uluslararası İlişkilerİstanbul Aydın ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FİLİZ KATMAN
- İttihat ve Terakki'nin fikri yapısı ve siyasi yansımaları
The ideology of union and progress and its political reflections
EMİNE AŞÇI
- Batı Trakya ve Şarkî Rumeli'de gayrimüslim unsurlar arasındaki ihtilaflar (1878-1912)
The disputes between non-Muslim elements in Western Thrace and Eastern Rumelia (1878-1912)
MUHAMMED TAĞ